Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kathmann over het herziene rijksbrede cloudbeleid 2026
Vragen van het lid Kathmann (PRO) aan de Staatssecretarissen van Economische Zaken en Klimaat en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het herziene rijksbrede cloudbeleid 2026 (ingezonden 16 juli 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Aerdts (Economische Zaken en Klimaat), mede namens de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 29 september
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 3029.
Vraag 1
Is het duidelijk voor alle relevante rijksorganisaties wat de gevolgen zijn van het
herziene cloudbeleid? (Kamerstuk 26 643, nr. 1541) Kunt u aangeven of er organisaties zijn die bij voorbaat aangeven niet aan het herziene
beleid te kunnen of zullen voldoen?
Antwoord 1
Ja, alle rijksorganisaties zijn tijdens het beleidstraject op verschillende momenten
in diverse voorportalen meegenomen. De uitvoeringsorganisaties zijn via de betrokken
koepelorganisaties geïnformeerd. Het herziene rijksbrede cloudbeleid is vastgesteld
in de ministerraad. Op basis van de terugkoppeling vanuit het Netwerk van Publieke
Dienstverleners (NPD) is het beleid op een aantal punten verduidelijkt en aangepast
om overheidsorganisaties beter in staat te stellen om aan het beleid te kunnen voldoen.
Op dit moment zijn geen organisaties bekend die niet aan het herziene beleid kunnen
of zullen voldoen. Daarnaast is voor rijksorganisaties ook duidelijk dat in het coalitieakkoord
geen extra middelen beschikbaar zijn voor het herziene cloudbeleid en het beleid ingepast
moet worden binnen de bestaande departementale begrotingen. Hierdoor kan de implementatie
langere tijd in beslag nemen, moeten scherpe keuzes gemaakt worden en moet waar nodig
herprioritering plaatsvinden.
Vraag 2
Hebben rijksorganisaties voldoende beeld op hun eigen cloudgebruik om de herziene
regels effectief na te leven? Op welke delen van het cloudlandschap van de overheid
ontbreekt er nog overzicht?
Antwoord 2
Rijksorganisaties zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen cloudgebruik en de naleving
van de herziene regels. Naar aanleiding van het Rekenkamer-rapport «Het Rijk in de
Cloud»1 hebben de departementen een aanzienlijke inhaalslag gemaakt om hun cloudgebruik inzichtelijk
te krijgen. De inzichten zijn in het CIO Beraad gedeeld.
Vraag 3
Welke rol krijgt de veelbelovende Nederlandse Digitale Dienst om zeker te stellen
dat alle rijksorganisaties aan het herziene cloudbeleid kunnen en zullen voldoen?
Bent u bereid de organisatie hiertoe de nodige capaciteit en instrumenten te geven?
Antwoord 3
Zoals nu voorzien gaat de Nederlandse Digitale Dienst (NDD) geen rol in de uitvoering
van het herziene rijksbrede cloudbeleid spelen. De uitvoering van het beleid is primair
de verantwoordelijkheid van de overheidsorganisaties waarbij CIO Rijk een monitorende
taak heeft, zoals ook vastgelegd in het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2026.2
Vraag 4
Kunt u een schematisch overzicht geven van maatregelen die ook overwogen zijn voor
het herziene cloudbeleid, met een onderbouwing waarom deze uiteindelijk niet zijn
opgenomen?
Antwoord 4
Zoals toegelicht in de beantwoording van vraag 1 is voor de herziening van het rijksbrede
cloudbeleid een lang, interdepartementaal traject doorlopen. Het beleid is aangescherpt
met het oog op geopolitieke en organisatorische ontwikkelingen, zodat de Rijksoverheid
veilig gebruik kan maken van clouddiensten. Er zijn geen maatregelen overwogen die
niet uiteindelijk in het cloudbeleid zijn opgenomen. In overleg met het NPD is de
invoeringstermijn aangepast, omdat het stellen van een uniforme overgangstermijn bij
een aantal organisaties een te grote impact op de bestaande planningen en het kostenniveau
zou veroorzaken. In het beleid is nu voorzien dat in het geval dat een migratie of
aanpassing aan het herziene cloudbeleid tot onoverkomelijke kosten of risico’s zal
leiden, deze migratie of aanpassing kan worden ingepland op een logisch (en eventueel
later) moment in de levenscyclus van de betrokken systemen of applicaties.
Vraag 5 en 6
Welke concrete doelen heeft het kabinet om digitaal onafhankelijk te worden? Wordt
het doel vastgesteld op 30% digitaal onafhankelijk per 2029, zoals gevraagd in de
motie-Thijssen/Bruyning (Kamerstuk 36 574, nr. 5) en de initiatiefnota Wolken aan de Horizon (Kamerstuk 36 574, nr. 2)?
Hoeveel digitaal onafhankelijker wordt de Rijksoverheid door het herziene cloudbeleid
in de komende jaren? Wordt het doel van 30% in 2029 gehaald?
Antwoord 5 en 6
De 30%-norm van de motie Thijssen (PRO)/Bruyning (NSC), evenals de initiatiefnota
«Wolken aan de Horizon», is opgenomen als drijfveer van het herziene cloudbeleid en
daarin expliciet opgenomen.
Het is niet vooraf vast te stellen wat de impact van één beleidsstuk is op de digitale
afhankelijkheid van de Rijksoverheid. Om te zien wat het doel is van het kabinet t.a.v.
digitale autonomie verwijs ik u graag naar de Visie Digitale Autonomie en Soevereiniteit
van de Overheid.3 Ook Europese ontwikkelingen, zoals het recent gepubliceerde wetsvoorstel voor de
Cloud & AI Development Act (CADA), kunnen bijdragen aan grotere digitale onafhankelijkheid en het bereiken van
de 30%-norm.
Vraag 7
Kunt u heel concreet uitleggen welke rol u heeft, als coördinerend Staatssecretaris
(EZK) en als Staatssecretaris verantwoordelijk voor uitvoeringsdiensten (BZK), om
dit beleid te handhaven?
Antwoord 7
Conform de portefeuilleverdeling van het kabinet Jetten op dit onderwerp is de taakverdeling
tussen de beide bewindspersonen als volgt:
Staatssecretaris van Economische Zaken – Digitale economie en soevereiniteit
– Coördinerend op digitalisering en soevereiniteit
– Normering en regulering van beleid t.a.v. digitalisering, technologie en soevereiniteit
in samenleving en overheid
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – Koninkrijksrelaties
en slagvaardige overheid
– CIO-Rijk
– Informatieveiligheid voor (Rijks)overheid
CIO-Rijk kan organisaties binnen de Rijksoverheid, die vallen onder het herziene rijksbrede
cloudbeleid, aanspreken op het toepassen van het cloudbeleid.
Vraag 8
Welke instrumenten heeft u om het herziene cloudbeleid daadwerkelijk uit te voeren?
Met hoeveel zekerheid kunt u zeggen dat dit beleid zal leiden tot een digitaal onafhankelijke
Rijksoverheid?
Antwoord 8
Ter ondersteuning van de uitvoering van het herziene cloudbeleid zal ook het bijbehorende
implementatiekader worden herzien. Deze herziening zal in samenwerking met een aantal
grote uitvoeringsorganisaties plaatsvinden en is erop gericht om een aantal praktische
werkwijzen aan te geven waarmee risicoanalyses, exitstrategieën en plannen kunnen
worden uitgevoerd. Opgedane ervaring met migreren naar passende voorzieningen zal
worden gedeeld met organisaties die onder het herziene cloudbeleid vallen.
Een digitaal soevereine Rijksoverheid gaat overigens verder dan alleen cloudgebruik.
Dat neemt echter niet weg dat het herziene cloudbeleid hier wel een belangrijke rol
in speelt. Autonomie is in brede zin één van de primaire drijvers geweest in de herziening
van het beleid. Zoals toegelicht in het cloudbeleid, indien organisaties besluiten
af te wijken van dit beleid dan wordt, in overleg met het kerndepartement, vooraf
melding gedaan aan CIO Rijk. Meldingen aan CIO Rijk kunnen, na inhoudelijke afstemming
en beoordeling, leiden tot aanwijzingen van de CISO Rijk om aanvullende maatregelen
te nemen.
Vraag 9
Heeft u overwogen om het coördinatiebesluit, waarin de bevoegdheden van bewindspersonen
zijn vastgelegd, uit te breiden zodat u dwingender kan optreden om het herziene cloudbeleid
uit te voeren? Waarom heeft u dit niet gedaan, cf. de motie-Six Dijkstra (Kamerstuk
26 643, nr. 1294)?
Antwoord 9
Om de departementale autonomie te behouden is hier niet voor gekozen. Departementen
zijn en blijven zelf verantwoordelijk voor hun eigen bedrijfsvoering, waaronder ICT.
Conform het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2026 heeft ieder departement een eigen
CIO en CISO. Hierbij is CIO Rijk en CISO Rijk kaderstellend en coördinerend. Dit doet
verder niet af aan voorgenoemde departementale autonomie.
Vraag 10
Waarom is er, ondanks de hoge ambities in het coalitieakkoord, geen budget beschikbaar
gesteld voor de herziening van het cloudbeleid?
Antwoord 10
Voor de herziening van het cloudbeleid zijn in het coalitieakkoord geen extra middelen
beschikbaar gesteld. Dit betekent dat het beleid ingepast moet worden binnen bestaande
IV-mogelijkheden en de huidige kaders van de departementale begroting.
Vraag 11
Wat bedoelt u met de «scherpe keuzes» en «herprioritering» die nodig zijn omdat het
kabinet geen middelen reserveert voor haar eigen digitale ambities?
Antwoord 11
Voor rijksorganisaties die aan het herziene cloudbeleid moeten voldoen zullen er inderdaad
keuzes gemaakt moeten worden t.a.v. wat er wanneer plaats kan vinden qua activiteiten
rondom bijvoorbeeld het migreren van ICT-diensten. Dit betreft naast financiële middelen
ook de beschikbaarheid van personeel om dergelijke trajecten te verzorgen, evenals
bestaande overeenkomsten met al-dan-niet langere looptijden. Het herziene cloudbeleid
komt hieraan tegemoet door hier rekening in te houden met de overgangstermijn.
Vraag 12
Met welke investeringen zou het herziene cloudbeleid sneller en effectiever toegepast
kunnen worden? Hoe kan voorkomen worden dat door «scherpe keuzes» en «herprioritering»
geen vaart wordt gemaakt met de nodige maatregelen om digitaal onafhankelijk te worden?
Antwoord 12
Er is geen investeringsoverzicht opgesteld. Departementen en uitvoeringsorganisaties
zullen hier zelf keuzes in moeten maken binnen de in het herziene cloudbeleid genoemde
overgangstermijnen. Als er aanvullende middelen beschikbaar kunnen worden gesteld,
of bestaande middelen kunnen worden vrijgemaakt voor de implementatie van de soevereine
overheidscloud, kan dit een platform bieden om systemen daarop te laten landen en
daarmee te laten voldoen aan het herziene rijksbrede cloudbeleid.
Vraag 13
Kunt u de overgangstermijn van vier jaar onderbouwen? In welke gevallen wordt hier
van afgeweken? Hoe voorkomt u dat migraties van bestaand cloudgebruik allemaal vertraagd
worden wegens «hoge kosten of risico’s»?
Antwoord 13
De termijn van vier jaar is gekozen omdat deze termijn redelijk lijkt te ziin voor
cloumigraties. Daarbij is ruimte om de bestaande meerjaren implementatie-planning
niet te ingrijpend te hoeven aan te passen en een dergelijke termijn voorkomt voor
rijksorganisaties ook grote desinvesteringen. Uit het overleg met het NPD is echter
gebleken dat in sommige gevallen deze termijn toch een forse impact kan hebben op
continuïteit en kosten. Om daarmee rekening te houden, is de optie toegevoegd dat,
in die gevallen, de aanpassingen op een later moment in de levenscyclus van een applicatie
of omgeving kan worden ingepast. Op dit moment zijn nog geen eventuele uitzonderingen
bekend.
Vraag 14
Wat bedoelt u ermee dat het «afgeraden» wordt om e-mail- en documentbeheer in de publieke
cloud te zetten? Betekent dit dat binnen vier jaar alle mailservers en documentbeheer
daadwerkelijk uit de publieke cloud worden gehaald?
Antwoord 14
E-mail en documentenbeheer worden in het nieuwe rijksbrede cloudbeleid aangemerkt
als een nationaal belang, en bij voorkeur niet in de publieke cloud ondergebracht. Dit wordt nader gepreciseerd in het beleid
met de uitleg dat e-mail en documenten niet in de publieke cloud mogen worden verwerkt,
tenzij rijksorganisaties voldoen aan de volgende drie voorwaarden: onafhankelijk is
vastgesteld dat de continuïteit van de dienstverlening anders in gevaar komt, een
risicoanalyse en exit plan volgens dit beleid zijn gemaakt en getoetst, en het besluit
is geaccordeerd door de betrokken Minister in overeenstemming met de bewindspersoon
voor digitalisering.
Vraag 15
Welke aanpassingen in het IT-inkoopbeleid zijn nodig om het herziene cloudbeleid verder
te ondersteunen? Heeft u plannen om het inkoopbeleid aan te scherpen, en zo ja, welke?4
Antwoord 15
Dit najaar ontvangt uw Kamer door de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
de visie op rijksinkoop. Deze visie neemt verdere stappen, zoals ook het herziene
cloudbeleid, op digitale soevereiniteit. Richtlijnen voor het ontwerpen, ontwikkelen
en inkopen van ICT-systemen vinden onder meer hun weg naar de inkooppraktijk via het
categoriemanagement ICT, waarmee de Rijksoverheid de vraag naar ICT bundelt en de
ICT gezamenlijk inkoopt en aanbesteedt. De noodzaak om mede via het herziene cloudbeleid
versneld digitaal soeverein te worden heeft daarnaast gevolgen voor het strategisch
leveranciersmanagement (SLM). Aan uw Kamer is toegezegd dat SLM zich meer gaat richten
op de marktsectoren waarvan de digitale voorzieningen nodig zijn (zoals bijvoorbeeld
clouddiensten) en er daar vanuit keuzes worden gemaakt voor de meest passende leverancier,
contractvormen en exit-constructies.5
Vraag 16
Waarom wordt een generiek cloud-tenzij beleid enkel «afgeraden»? Waarom formuleert
u dit niet dwingender?
Antwoord 16
Het kabinet vertrouwt erop dat het herziene rijksbrede cloudbeleid en gekozen woordkeuze
een duidelijk kader is voor alle rijksorganisaties.
Vraag 17
Hoe wordt er op toegezien dat rijksorganisaties binnen 12 maanden een exitplan opstellen
voor bestaand cloudgebruik?6 Bent u van plan dit per organisatie te monitoren en met de Kamer te delen? Welke
gevolgen zijn er als een organisatie niet op tijd een exitplan aanlevert?
Antwoord 17
Het opstellen en beoordelen van exitplannen is een verantwoordelijkheid van het departement
of organisatie zelf. Daarnaast wordt beoogd materieel cloudgebruik gemeld bij CISO
Rijk, waar ook een deling van de exitplannen integraal onderdeel van is. Dit zal niet
met de Kamer gedeeld worden, aangezien dit operationele bedrijfsvoering betreft. Zie
verder de beantwoording van vraag 21.
Vraag 18
Worden organisaties verplicht om opvolging te geven aan de «aanwijzingen» van de Chief
Information Security Officer (CISO) Rijk, als blijkt dat aangeleverde cloudplannen,
de risicoanalyse en/of het exitplan niet in lijn zijn met het beleid?
Antwoord 18
Een aanwijzing dient te allen tijde te worden opgevolgd door organisaties die onder
het coördinatiebesluit vallen. Voor andere organisaties zal dat via, bijvoorbeeld
politiek/bestuurlijke, gesprekken dienen plaats te vinden.
Vraag 19
Waarom is er niet voor gekozen om de CISO Rijk of de Staatssecretaris belast met Digitale
Zaken de bevoegdheid te geven om cloudplannen, de risicoanalyse en/of het exitplan
als geheel af te wijzen, als deze niet voldoen aan het herziene cloudbeleid?
Antwoord 19
Het is een politieke keuze geweest om de ministeriële verantwoordelijkheden in deze
ongewijzigd te laten. Het herziene rijksbrede cloudbeleid bevat voldoende aangrijpingspunten
om bij geconstateerde tekortkomingen, in goed overleg tot een gepaste oplossing te
komen.
Vraag 20
Hoe verwacht u dat rijksorganisaties de «geopolitieke risico’s» van cloudgebruik in
hun risicoanalyse in kaart brengen? Welke criteria worden hiervoor gebruikt?
Antwoord 20
In de komende maanden zal het Implementatiekader risicoafweging cloudgebruik aangepast worden aan het herziene rijksbrede cloudbeleid. Hierin zal ook voor dit
punt aandacht zijn.
Vraag 21
Hoe bent u van plan aan de Kamer te rapporteren over de opgestelde risicoanalyses
en exitplannen van rijksorganisaties?
Antwoord 21
Het kabinet is niet van plan om aan de Kamer te rapporteren over de opgestelde risicoanalyses
en exitplannen van rijksorganisaties, Dit omdat het opstellen en beoordelen van de
opgestelde risicoanalyses en exitplannen operationele bedrijfsvoering binnen de overheid
betreft, en tevens omdat de uitkomsten van de risicoanalyses vertrouwelijk worden
behandeld om geen informatie te delen waarmee wij de risico’s voor die rijksorganisaties
zouden vergroten.
Vraag 22
Wat bedoelt u met het gegeven dat overheidsdocumenten en mailberichten «bij voorkeur»
niet in de publieke cloud worden ondergebracht? Waarom bent u hier niet dwingender
in, gezien de gevoeligheid van deze gegevens en de erkende risico’s van de publieke
cloud?
Antwoord 22
Zie antwoord op vraag 14.
Vraag 23
Kunt u concreet maken wanneer aan de drie uitzonderingsgronden is voldaan om tóch
mailverkeer en documenten in de publieke cloud te mogen houden? Na hoeveel tijd wordt
bezien of deze uitzonderingsgronden nog steeds gelden?
Antwoord 23
Zie antwoord op vraag 14. Daarnaast blijft elke organisatie zelf verantwoordelijk
voor haar eigen risicobeleid en -acceptatie van risico’s en worden uitzonderingen
geaccordeerd door de betrokken Minister in overeenstemming met de bewindspersoon voor
digitalisering.
Vraag 24
Wat bedoelt u met het gegeven dat het sleutelbeheer van versleutelde vertrouwelijke
gegevens «bij voorkeur» niet bij de cloudleverancier wordt neergelegd? Waarom belegt
u het niet per definitie in eigen beheer?
Antwoord 24
Er is een overgangstermijn van vier jaar in het herziene cloudbeleid opgenomen om
de organisaties zowel richting te geven als ruimte om hun systemen en processen daaraan
te laten voldoen. De inrichting van cryptografisch sleutelbeheer is een technisch
complexe zaak die niet op korte termijn door iedere organisatie zelfstandig zal kunnen
worden ingeregeld. Het is raadzaam om eerst praktisch uitvoerbare oplossingen voor
de juiste omvang beschikbaar te hebben, voordat er juridisch of beleidsmatige situaties
worden verboden of verhinderd. Als de data risico’s voor de nationale veiligheid raken,
zal de inkoop onder de ABRO worden uitgevoerd voor o.a. de departementen en agentschappen.
Vraag 25
Onder welke voorwaarden is het volgens u acceptabel om bijzondere persoonsgegevens
alsnog in de publieke cloud te verwerken? Hoe wordt vastgesteld dat de mitigerende
maatregelen afdoende zijn?
Antwoord 25
Verwerking van bijzondere persoonsgegevens vindt bij voorkeur niet in de publieke
cloud plaats. In het geval dat er bijzondere persoonsgegevens in een publieke cloud
worden verwerkt, moeten aanvullende maatregelen, zoals «Privacy Enhancing Technologies»
worden toegepast. Dit kan bijvoorbeeld het pseudonimiseren van de gegevens zijn, of
het toepassen van encryptie. Dit zal in de Data Protection Impact Assesment (DPIA)
en risicoanalyse moeten worden beschreven.
Het ligt in de lijn der verwachting dat de specifieke maatregelen in samenwerking
met de relevante toezichthouders, zoals de RDI, zullen worden ontwikkeld.
Vraag 26
Wat bedoelt u ermee dat het rijksbrede cloudbeleid «waar mogelijk» toegepast zal worden
bij uitgezonderde organisaties? Worden de uitgezonderde organisaties wel geacht om
hun eigen cloudbeleid aan te scherpen?
Antwoord 26
Artikel 5.1 gaat vooral over systemen die verband houden met internationale samenwerking.
Daarbij is het gebruik van een soevereine, Europese oplossing niet altijd praktisch
of heeft de Nederlandse overheidsorganisatie geen of weinig invloed op gemaakte technologische
keuzes. Bij een dergelijke uitzondering geldt dat, waar mogelijk, het beleid zoveel
als mogelijk wordt toegepast. Bijvoorbeeld door het maken van een risico analyse en
het maken van een exitplan. Voor de overige systemen en cloudgebruik van een dergelijke
geldt het herziene cloudbeleid onverkort, inclusief de noodzaak om een eigen cloudbeleid
te hebben.
Vraag 27
Kunt u «kleinschalige doelen» noemen waarvoor het rijksbrede cloudbeleid een uitzondering
zou maken? Hoe en door wie wordt bepaald of iets wel of niet uitgezonderd wordt?
Antwoord 27
In het herziene rijksbrede cloudbeleid, Art 5.3, is een uitzondering voor «kleinschalige
of tijdelijke email verwerking» opgenomen. Hiervoor geldt dat voor specifieke, kleinschalige
doelen, waarbij bijvoorbeeld online samenwerking van belang is, een uitzondering kan
worden gemaakt. Hierbij moet vooraf een risicoanalyse gemaakt zijn en in geval van
gerubriceerde documenten, encryptie worden toegepast. Uiteindelijk is elke organisatie
zelf verantwoordelijk voor de continuïteit van de onder haar verantwoordelijkheid
vallende vitale en essentiële processen en de afweging welke onderdelen voor welke
tijd kunnen worden gemist.
Vraag 28
Kunt u deze vragen afzonderlijk en vooraf aan het commissiedebat «Digitaliserende
overheid en toezicht» van 30 september 2026 beantwoorden?
Antwoord 28
Ja.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
W.J.M. Aerdts, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat -
Mede namens
E. van der Burg, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties