Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Lammers over georganiseerde illegale migratiestromen vanuit Belarus naar Litouwen en Letland

Antwoord van Minister Van den Brink (Asiel en Migratie), mede namens de Minister van
Justitie en Veiligheid (ontvangen 25 september 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2025–2026, nr. 2777.

Vraag 1

Bent u bekend met de berichtgeving dat de Litouwse grensbewaking stelt dat het regime
in Belarus betrokken zou zijn bij de aanleg van tunnels onder de grensafrastering
om illegale migranten de Europese Unie binnen te smokkelen?1

Antwoord 1

Ja, hiermee ben ik bekend.

Vraag 2 en 3

Was u op de hoogte dat naast tunnels onder de Belarussische grens naar Polen óók onder
de Belarussische grens naar Litouwen tunnels bestonden waardoor illegale migranten
Europese bodem hebben bereikt?

Heeft u contact met uw Litouwse collega gehad over het bestaan van deze tunnels en
heeft u een indicatie hoeveel migranten op illegale wijze via deze tunnels Europa
hebben bereikt? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2 en 3

Het kabinet heeft kennisgenomen van de berichtgeving over de aanwezigheid van tunnels
tussen Belarus en Litouwen, en spreekt haar afkeuring hierover uit. Wanneer dergelijke
incidenten zich voordoen is het primair aan de respectievelijke grensautoriteiten
om passende maatregelen te treffen. Europese agentschappen, waaronder Frontex en Europol,
ondersteunen de Schengenlanden in het grensbeheer en de bestrijding van grensoverschrijdende
criminaliteit. De Koninklijke Marechaussee (KMar) volgt de informatie die hierover
via de daartoe bestemde kanalen wordt verstrekt, waaronder via de Europese agentschappen.

Het kabinet beschikt niet over geverifieerde cijfers inzake hoeveel migranten mogelijk
via dergelijke tunnels irregulier het Schengengebied zijn binnengekomen.

Vraag 4

Bent u bekend met de berichtgeving dat Letland de grens met Belarus heeft gesloten
in verband met de verslechterde situatie van illegale immigratie?2

Antwoord 4

Ja, hiermee ben ik bekend.

Vraag 5

Bent u bekend met de grote aantallen gepoogde illegale grensoverschrijdingen (sinds
begin 2026 ongeveer 9000) die door de Letse grenswacht zijn voorkomen? Zo ja, hoe
beoordeelt u deze ontwikkeling?

Antwoord 5

Het kabinet kan de genoemde cijfers niet zelfstandig verifiëren, maar onderstreept
het belang van de inzet op grensbewaking door lidstaten aan de Europese buitengrens
– zoals Letland – om irreguliere grensoverschrijdingen tegen te gaan, met inachtneming
van internationale standaarden, waaronder het recht op asiel en het beginsel van non-refoulement.
De oostelijke landsgrens wordt reeds geruime tijd gemonitord. Volgens Frontex zijn
de irreguliere binnenkomsten over de periode van januari tot en met juli 2026 met
44% gedaald ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder.3 De ontwikkelingen op de oostelijke landroute en de daarbij zich aanpassende modi
operandi van migranten en hun facilitators worden nauwgezet gevolgd.

Vraag 6

Kunt u uitsluiten dat migranten die via illegale routes de Europese Unie binnenkomen
uiteindelijk ook Nederland bereiken? Zo nee, welke maatregelen neemt u om dit te voorkomen?

Antwoord 6

Het kan niet worden uitgesloten dat personen die irregulier de Europese Unie zijn
binnengekomen via secundaire migratiestromen binnen het Schengengebied uiteindelijk
ook Nederland bereiken. Binnen de kaders van het Schengenacquis en het Europese- en
het internationale recht zet het kabinet dan ook in op maximale beperking en beheersing
van deze instroom. Het kabinet hanteert hierbij een meerledige aanpak, en richt zich
op inzet aan de buitengrens, aan de interne grenzen, de aanpak van mensensmokkel,
en in de asiel- en terugkeerketen.

Vraag 7

Indien de berichtgeving juist blijkt te zijn, deelt u de opvatting dat sprake is van
een ernstig gevaar voor de nationale veiligheid van Nederland? Kunt u dit voor beide
berichten afzonderlijk uiteenzetten?

Antwoord 7

Voor wat betreft de in het eerste bericht aangehaalde vermeende betrokkenheid van
het Belarussische regime, vindt het kabinet de hybride dreiging door instrumentalisering
van migratiestromen door Belarus onaanvaardbaar en heeft zich ook altijd voorstander
getoond voor het sanctioneren van het Belarussische regime in Europees verband. Sinds
2021 veroordeelt de Europese Raad hybride aanvallen aan de EU-grenzen, paste de sanctieregeling
aan om ook inzet van migranten voor politieke doeleinden te bestraffen, en legde –
mede in het licht van de oorlog in Oekraïne – meerdere sanctiepakketten op tegen Belarus
en betrokkenen.

Dat dergelijke door de Poolse, Litouwse en Letse grensautoriteiten onderkende tunnels
door migranten benut kunnen zijn, en de Letse autoriteiten zich door aanhoudende migratiedruk
genoodzaakt voelden de grens te sluiten, is hoe dan ook een kwalijke zaak. Het kabinet
onderstreept dan ook zoals onder vraag 2 en 3 uiteengezet het belang van de inzet
door landen aan de Europese buitengrens met ondersteuning vanuit Frontex, alsmede
de onder vraag 6 genoemde meerledige aanpak waarbinnen wordt ingezet op de beperking
en beheersing van eventuele secundaire migratiestromen die daaruit voortkomen. Hoewel
het bekend is dat personen die onopgemerkt willen blijven mogelijk misbruik kunnen
maken van migratiestromen, is het overgrote deel van de migranten niet betrokken bij
terrorisme, of anderszins een bedreiging voor de nationale veiligheid. Alle betrokken
veiligheidspartners blijven zowel nationaal als internationaal alert op mogelijke
dreigingen en zetten zich onverminderd in om risico’s voor de nationale veiligheid
te mitigeren, en daarmee ook belangen zoals het vrije verkeer van personen te waarborgen.

Vraag 8

Welke aanvullende maatregelen acht u noodzakelijk om de Europese en Nederlandse grenzen
beter te beschermen tegen georganiseerde en door (semi-)statelijke actoren ondersteunde
illegale migratie?

Antwoord 8

Het is van belang dat (Europese) diplomatieke druk – al dan niet in combinatie met
het opleggen van sancties – wordt uitgeoefend op statelijke actoren die zich schuldig
maken aan het instrumentaliseren van migratiestromen, en dat betrokken personen en
entiteiten waar mogelijk worden opgespoord en worden vervolgd voor hun behulpzaamheid
bij mensensmokkel. Daarnaast biedt de Crisisverordening, als onderdeel van het Asiel-
en Migratiepact, lidstaten in uiterste gevallen het nodige instrumentarium om tijdelijk
af te wijken van bepaalde asiel- en grensprocedures, de grensprocedure uit te breiden
en te verlengen, en extra Europese solidariteit en ondersteuning beschikbaar te stellen.

Vraag 9

Hoe beoordeelt u de mogelijke veiligheidsrisico's van deze ontwikkelingen, mede in
het licht van het aanhoudende terroristische dreigingsniveau 4 in Nederland, de door
de NCTV gesignaleerde jihadistische dreiging, de verhoogde kans op terroristische
aanslagen als gevolg van de spanningen rond Iran en de waarschuwingen voor (semi-)statelijke
actoren en terroristische netwerken die Europa als doelwit kunnen kiezen? Welke aanvullende
maatregelen acht u noodzakelijk om de nationale veiligheid en de Nederlandse grenzen
te beschermen?

Antwoord 9

In het recente Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) van de NCTV is aangegeven
dat het dreigingsniveau op niveau 4 van de 5 blijft staan.4 Het DTN biedt inzicht in de terroristische en gewelddadig extremistische dreiging
voor Nederland, de nationale belangen die hierdoor kunnen worden aangetast en de weerbaarheid
tegen de dreiging. Voor het vaststellen van het dreigingsniveau wordt onderzoek gedaan
naar alle vormen van terrorisme en gewelddadig extremisme. Het kabinet beschikt niet
over aanwijzingen dat de in het artikel genoemde tunnels een rol zouden hebben gespeeld.
Ten aanzien van eventuele aanvullende maatregelen, verwijs ik u naar de antwoorden
onder vragen 7 en 8.

Vraag 10 en 11

Kunt u toelichten hoe wordt gewaarborgd dat de verplichtingen uit het EU Asiel- en
Migratiepact daadwerkelijk worden uitgevoerd, in het bijzonder de verplichte identificatie,
registratie en veiligheidscontrole van alle personen die de Europese Unie via een
buitengrens binnenkomen? Welke garanties zijn er dat personen die zich illegaal toegang
verschaffen tot de EU niet kunnen doorreizen zonder volledige registratie, biometrische
vastlegging en controle op mogelijke veiligheidsrisico’s?

Deelt u de mening dat het EU Asiel- en Migratiepact alleen kan functioneren wanneer
alle lidstaten hun verplichtingen daadwerkelijk nakomen? Welke gevolgen heeft het
voor Nederland (o.a. ten aanzien van de nationale veiligheid) wanneer landen aan de
buitengrens verwijtbaar of niet-verwijtbaar nalaten om migranten volledig te registreren,
identificeren en controleren?

Antwoord 10 en 11

Om het EU Asiel- en migratiepact effectief te laten functioneren is het volgens het
kabinet van belang dat lidstaten hun verplichtingen ook (kunnen) naleven. De procedures
aan de buitengrens – waaronder de uitvoering van de screening, registratie van biometrische
gegevens en de grensprocedures – zijn daarbij essentieel voor zowel het migratiebeheer
als de veiligheid binnen het Schengengebied. De naleving wordt op meerdere manieren
geborgd. Via de Schengenevaluatiecyclus worden lidstaten periodiek gecontroleerd.
Bij tekortkomingen kunnen actieplannen, herbeoordelingen en aanvullende maatregelen
volgen.

Vraag 12

Bent u het eens dat, gezien de ontdekking van de tunnels in Polen en de recente ontwikkelingen
in Ceuta, dit precies laat zien waarom Nederland per direct de grenzen moeten sluiten
en volledige controle moet nemen over wie ons land binnenkomt? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 12

Het kabinet deelt deze kwalificatie niet. Het is evident dat Nederland de eigen grenzen
bewaakt. Zoals het kabinet op 8 mei jl. aan uw Kamer heeft gemeld loopt de tijdelijke
herinvoering van de binnengrenscontroles op grond van artikel 25 Schengengrenscode
tot en met 30 september. Daarna zal de KMar in het kader van Mobiel Toezicht Veiligheid
(MTV) informatie- en risicogestuurde controles blijven uitvoeren op inkomende intra-Schengenvluchten
en treinen en op wegen en vaarwegen in de binnengrensstreek met België en Duitsland.
De inzet van deze controles gebeurt op basis van informatie ten aanzien van risico’s
op irreguliere migratie en mensensmokkel. Indien informatie hier aanleiding toe geeft,
zal de KMar de inzet in het kader van het binnengrenstoezicht hierop richten.