Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Oosterhuis over het verzamelbesluit lijfrenten en andere periodieke uitkeringen

Antwoord van Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) (ontvangen 24 september 2026).

Vraag 1

Wat is de reden geweest voor het wijzigen van het Verzamelbesluit lijfrenten en andere
periodieke uitkeringen in maart 2026 en specifiek het schrappen van onderdeel 2.4
en 2.5, waardoor mensen, die een fout hebben gemaakt in het overboeken van geld naar
hun lijfrenterekening in plaats van een spaarrekening, deze fout niet meer kunnen
herstellen zonder fiscale gevolgen?

Antwoord 1

Vanwege signalen van calculerend gedrag en verdergaande ontwikkelingen om foutieve
overboekingen te voorkomen is onderdeel 2.4 geschrapt. Onderdeel 2.5 is onder andere
ingetrokken omdat door invoering van de Wet toekomst pensioenen, minder snel sprake
is van te veel betaalde premies of te hoge inleg. Hieronder ga ik dieper op beide
onderdelen in.

De regelingen in onderdelen 2.4 (herstel foutieve overboeking naar lijfrenterekening
of lijfrentebeleggingsrecht) en 2.5 (geruisloze terugstorting van te veel betaalde
premie of te hoge inleg) zijn met ingang van 31 maart 2026 vervallen. Deze regelingen
zijn in 2012 in een voorloper van het verzamelbesluit opgenomen. Aanleiding hiervoor
was de omstandigheid dat bij de introductie van het lijfrentesparen in 2008 de financiële
instellingen onvoldoende in staat waren te voorkomen dat bedragen die niet bedoeld
waren voor lijfrentesparen toch op deze rekeningen werden gestort. Dit heeft geleid
tot de eerstgenoemde goedkeuring. Bij die gelegenheid is tevens in een goedkeuring
voorzien voor gevallen van te veel betaalde premie of te hoge inleg.

Het lijfrentesparen is destijds ingevoerd om een eerlijk speelveld (level playing
field) te creëren tussen verzekeraars en banken/beleggingsinstellingen voor fiscaal
gefaciliteerde producten. Hierdoor kunnen belastingplichtigen fiscaal gefaciliteerd
vermogen opbouwen voor hun oude dag (lijfrente) bij een bank of beleggingsinstelling,
in plaats van alleen via verzekeringspolissen. De financiële instellingen wilden deze
markt betreden om te kunnen concurreren met de verzekeraars.

Aanvankelijk waren de goedkeuringen bedoeld als helpende hand richting nieuwe aanbieders,
met name op het gebied van de onjuiste overboekingen (onderdeel 2.4). Na verloop van
jaren werd de regeling voor onjuiste overboekingen steeds vaker ingeroepen voor betalingen
die ook verder terug in de tijd waren gedaan. Doordat er verder geen duidelijke voorwaarden
aan de herstelmogelijkheid werden gesteld, leek de regeling meer op een spijtoptantenregeling
dan dat deze beperkt was tot een ten tijde van die overboeking onjuiste overboeking.
Daarnaast zijn er signalen dat onderdeel 2.4 in de praktijk calculerend gedrag in
de hand kan werken door voor de jaargrens betalingen te doen en die na de jaargrens
terug te vragen om zo box 3-heffing te ontwijken. Inmiddels heeft een aantal financiële
instellingen die (geblokkeerde) rekeningen ook verdergaand afgeschermd waardoor een
directe overboeking meer moeite vereist en fouten kunnen worden voorkomen.

Voor de geruisloze terugstorting van onderdeel 2.5 geldt dat de wetgever in een tegemoetkoming
heeft voorzien om rekening te houden met (abusievelijk) niet in aftrek gebrachte premies,
of met betaalde lijfrentepremies die een of meerdere jaren de aftrekruimte overschrijden,
via een beperkte saldomethode (tot een bedrag van € 2.269 per kalenderjaar). Zonder
deze verzachting zouden reeds vanaf de eerste euro van (gedeeltelijk) niet in aftrek
gebrachte lijfrentepremies de (latere) lijfrente-uitkeringen integraal in box 1 worden
belast. De beperkte saldomethode zorgt er dan binnen het aangegeven grensbedrag voor
dat alleen het rente-element in de lijfrente-uitkeringen wordt belast.

Het verzamelbesluit lijfrenten en andere periodieke uitkeringen voorzag in een aanvullende
goedkeuring voor deze situaties. Achteraf bezien ligt die goedkeuring minder voor
de hand, omdat – zoals uiteengezet – de wetgever bij de vormgeving van de regeling
reeds expliciet rekening had gehouden met mogelijke afwijkingen tussen de in aanmerking
genomen en de daadwerkelijk aftrekbare premie en daarvoor bewust in de beschreven
begrensde tegemoetkoming heeft voorzien. Daarnaast zijn in 2023 door invoering van
de Wet toekomst pensioenen de jaarruimte en de reserveringsruimte substantieel verhoogd
waardoor deze goedkeuring aan belang heeft verloren en ik het een juist moment acht
om het genoemde onderdeel te schrappen. Tot slot faciliteert de Belastingdienst met
een rekentool op de website laagdrempelige hulp bij het berekenen van de jaarruimte
of reserveringsruimte, waardoor zowel de burger als de dienstverlener gemakkelijk
kunnen beoordelen welke ruimte er is voor de belastingplichtige om fiscaal gefacilieerd
premie te storten.

Vraag 2

Hoe vaak werd een beroep gedaan op het herstel van een foutieve overboeking of een
geruisloze terugstorting van te veel betaalde premie of te hoge inleg, op grond van
de vervallen artikelen 2.4 en 2.5?

Antwoord 2

Voor zover het gaat om een foutieve overboeking binnen drie maanden (onderdeel 2.4),
zijn geen gegevens bij de Belastingdienst bekend, omdat de financiële instellingen
dit zelf afhandelen.

Voor zover het gaat om een foutieve overboeking na drie maanden (dus eveneens onderdeel
2.4) en de geruisloze terugstorting (onderdeel 2.5) zijn er in 2025 in totaal 582
verzoeken binnengekomen. Om dit in perspectief te plaatsen; over 2025 zijn er in totaal
657.694 overboekingen op lijfrenteproducten aangegeven.

Sinds de aanpassing van het verzamelbesluit zijn er 48 verzoeken ontvangen.

Vraag 3

Zijn de gevolgen voor belastingplichtigen, die hun situatie pas na de beleidswijziging
konden vaststellen, vooraf onderzocht?

Antwoord 3

Een lijfrenterekening of een lijfrentebeleggingsrecht betreft een overeenkomst tussen
een financiële instelling en de belastingplichtige. De Wet inkomstenbelasting 2001
(Wet IB 2001) voorziet in bepaalde fiscale faciliteiten als deze overeenkomst aan
bepaalde voorwaarden voldoet. Het is de financiële instelling of tussenpersoon die
ervoor dient te zorgen dat een klant de juiste bedragen inlegt op de juiste rekening
(zorgplicht). Er ligt hier geen taak voor de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft
een aantal jaren voorzien in tegemoetkomingen omdat de financiële instellingen niet
in staat waren om onjuiste stortingen tegen te gaan. Bij lijfrenteverzekeringen speelt
deze problematiek overigens (bijna) niet.

Vraag 4

Klopt het dat huishoudens geen bezwaar kunnen maken en dat het hardheidsbeginsel niet
van toepassing is?

Antwoord 4

Huishoudens kunnen geen bezwaar maken bij de Belastingdienst als zij een foutieve
overboeking doen. Ook is het niet mogelijk om bezwaar te maken tegen aanpassing van
verzamelbesluit. Het is wel mogelijk om bezwaar te maken tegen een aanslag waarin
de (fictieve) afkoop bij schending van de voorwaarden is opgenomen. De Wet IB 2001
stelt duidelijke voorwaarden aan lijfrenteproducten. Wanneer die voorwaarden worden
geschonden, kan het bezwaar tegen de aanslag niet worden toegewezen. De hardheidsclausule
van artikel 63 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen kan ik alleen toepassen
bij een «onbillijkheid van overwegende aard». Hiervan is sprake als het gaat om een
gevolg dat de wetgever had voorkomen als hij dat bij het maken van de wet had voorzien.
Door de strikte voorwaarden is voorzien dat bij niet voldoen aan die voorwaarden de
belastingplichtige geen gebruik kan maken van de voordelen van de regeling. Hierdoor
kan de hardheidsclausule niet worden toegepast.

Vraag 5

Waarom is er bij het schrappen van deze onderdelen niet gekozen voor het opnemen van
overgangsrecht?

Antwoord 5

De wetgever heeft voorzien in een regeling in de Wet IB 2001 voor situaties waarin
een belastingplichtige een te hoog bedrag stort of foutief een bedrag stort. De artikelen 3.107a,
tweede lid, en 3.137, tweede lid, Wet IB 2001 voorkomen dubbele belastingheffing bij
periodieke uitkeringen en bij afkoop van lijfrenteproducten door een beperkte saldomethode
(tot een bedrag van € 2.269 per kalenderjaar) toe te passen voor premies en inleggelden
die niet in aftrek zijn gebracht. Deze wettelijke regeling biedt in principe voldoende
ruimte bij vergissingen en daarom is overgangsrecht niet nodig. Zoals aangegeven in
antwoord op vraag 1 zijn de onderdelen 2.4 en 2.5 vooral bedoeld geweest als helpende
hand na de introductie van lijfrentesparen maar zijn deze in de praktijk opgerekt.
Met de huidige technologische ontwikkelingen is het daarnaast goed mogelijk om een
waarschuwing te geven bij een overboeking naar een lijfrenterekening. Ook zijn vertegenwoordigers
van financiële instellingen voorafgaand aan de publicatie van het besluit op de hoogte
gesteld van deze maatregel.

Vraag 6

Wat is het effect op de regeling wanneer de oude onderdelen 2.4 en 2.5, waarmee ruimte
wordt geboden om tijdelijk een fout te maken in het overboeken van en naar de lijfrenterekening,
worden hersteld? Bent u hiertoe bereid?

Antwoord 6

In het antwoord op vraag 1 is aangegeven waarom de onderdelen zijn vervallen. Op het
punt van de geruisloze terugstorting (onderdeel 2.5) is er de laatste jaren meer ruimte
gekomen om betaalde inleg tot aftrek te laten leiden. Ik acht het niet wenselijk bovenop
deze ruimte aanvullende regelingen te bieden. Voordat er bedragen op een dergelijk
product worden betaald of gestort is het wenselijk om, eventueel met een (fiscaal)
dienstverlener, goed na te gaan of er ruimte is om een betaling te doen.

Op het onderdeel van de onjuiste overboekingen (onderdeel 2.4) acht ik het niet wenselijk
dat onderdeel in zijn oorspronkelijke vorm terug te laten komen vanwege de mogelijkheden
die het biedt om langere tijd na overboeking en over de jaargrens heen een verzoek
te doen tot terugstorting. Door de verdergaande afscherming is het in veel gevallen
ook ingewikkelder om een dergelijke (foutieve) overboeking te doen. Ik ben wel bereid
om te verkennen of – en, zo ja, onder welke strikte voorwaarden – een goedkeuring
voor overboekingen naar verkeerde rekeningnummers terug zou kunnen keren. Hiervoor
is het noodzakelijk dat alle financiële instellingen adequate maatregelen nemen om
abusievelijke overboeking te voorkomen, zodat het aantal fouten tot een minimum kan
worden beperkt.