Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Westerveld over de gevolgen van de wachtlijsten voor de specialistische (jeugd-)GGZ

Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede namens de
Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport (ontvangen 18 september 2026).

Vraag 1

Is bekend hoeveel jongeren en volwassenen die in het afgelopen jaar overleden door
suïcide of door te stoppen met eten en drinken, op dat moment in behandeling waren
bij de jeugdzorg of ggz of in het (recente) verleden een behandeling kregen? Kunt
u de aantal weergeven vanaf 2018?

Antwoord 1

Het totaal aantal jongeren en volwassenen dat jaarlijks overlijdt door suïcide is
bekend en wordt geregistreerd door het CBS. Als een patiënt die in behandeling is
binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz) suïcide pleegt, dan doet de zorgaanbieder
altijd onderzoek. Er bestaat echter geen centrale landelijke registratie waaruit blijkt
hoeveel jongeren en volwassenen op het moment van overlijden in behandeling waren
bij de jeugdzorg of de ggz, of in het recente verleden jeugdzorg of ggz-zorg hebben
ontvangen. Om die reden kan het kabinet de door u gevraagde exacte aantallen vanaf
2018 niet verstrekken.

Voor minderjarigen geldt er in het geval van een suïcide(poging) een meldplicht als
de minderjarige in beeld was bij jeugdhulp. Dit betekent dat de betrokken jeugdhulpaanbieder
de suïcide, of een suïcidepoging met ernstig gevolg, binnen drie werkdagen moet melden
bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Hieronder vindt u een overzicht van
het aantal meldingen suïcides onder jeugdigen dat bij de IGJ is binnen gekomen sinds
2018.

Aantal unieke meldingen suïcides onder jeugdigen

2018

12

2019

19

2020

27

2021

13

2022

19

2023

17

2024

22

2025

32

2026 (t/m april)

9

Het is belangrijk om te benadrukken dat deze meldingen geen weergave zijn van het
daadwerkelijke aantal suïcides in de zorg; het gaat alleen om wat gemeld is.

Wel heeft 113 Zelfmoordpreventie recent op basis van een deel van de psychosociale
autopsies onderzoek gedaan naar tieners die in 2020–2025 door suïcide zijn overleden. Hieruit blijkt dat een deel van hen ten tijde van overlijden zorg van de ggz ontving,
of tijdens hun leven hadden ontvangen. Dit themaonderzoek betrof psychosociale autopsies
van 26% van alle zelfdodingen onder tieners in 2020–2025.

Vraag 2

Hoe vaak heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) casusonderzoek uitgevoerd
naar de suïcide van een jongere of volwassene in zorg? Hoe vaak heeft de IGJ hierbij
geoordeeld dat er tekortkomingen zijn in het zorgaanbod?

Antwoord 2

De IGJ vraagt de instelling na een suïcide om een onderzoek of evaluatie te doen.
De IGJ kan vragen om het opsturen van het rapport en de verbetermaatregelen. Dit is
bij onderzoek naar suïcide bij een jongere altijd het geval. De inspectie beoordeelt
dan de rapportage en vraagt zo nodig om aanvullende verbetermaatregelen. Als de suïcide
plaatsvindt in een gesloten setting kan de inspectie besluiten om een eigen onderzoek
te doen. De IGJ heeft in de periode 2020 tot en met 2026 13 eigen onderzoeken uitgevoerd
naar aanleiding van een suïcide van een jongere in de jeugdzorg.

De zakelijke weergaven van de rapporten van eigen onderzoek zijn gepubliceerd op de
website van de IGJ.1 De IGJ constateerde in meerdere onderzoeken dat er onvoldoende passende hulp beschikbaar
was voor jongeren en/of dat jongeren veel te lang op een crisisafdeling verbleven,
omdat doorplaatsing niet mogelijk is door gebrek aan passend aanbod.2
3
4
5

Daarnaast constateerde de inspectie in de overkoepelende publicatie «Zorgen om hulpaanbod
voor jongeren met complexe problematiek», dat: «buiten de gesloten jeugdhulp onvoldoende
passende hulp beschikbaar is voor jongeren met complexe problematiek. De hulp die
deze jongeren in de praktijk ontvangen, is van onvoldoende kwaliteit (onvoldoende
bekwaam personeel, niet werken volgens professionele richtlijnen, te grote groepen,
geen aansluiting met het onderwijs en wel inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen).
Jongeren worden bij gebrek aan passend aanbod, geplaatst op plekken die niet passend
zijn bij hun problematiek. Ook spelen wachtlijsten en uitsluitingscriteria van aanbieders
een rol».6

De IGJ voert, op een enkele uitzondering na, geen eigenstandig onderzoek uit naar
suïcides van volwassenen in de ggz. De verantwoordelijkheid voor het onderzoeken van
een suïcide ligt primair bij de zorgaanbieder. De IGJ beoordeelt vervolgens het calamiteitenonderzoek
en de genomen verbetermaatregelen.

Vraag 3

Erkent u dat het tekort aan gespecialiseerde hulp, de wachtlijsten en andere problemen
in de jeugdzorg en ggz, verergering van klachten als gevolg kan hebben en dit kan
leiden tot suïcidale gedachten of uiteindelijk suïcide? Zo ja, deelt u de mening dat
een aanpak van alle problemen veel meer urgentie verdient?

Antwoord 3

Ja. Het niet of niet tijdig beschikbaar zijn van passende hulp kan ertoe leiden dat
psychische klachten verergeren. Bij mensen met ernstige psychische problematiek kan
dit ook gepaard gaan met een toename van suïcidale gedachten. Daarom onderschrijft
het kabinet de urgentie om de toegankelijkheid en beschikbaarheid van passende jeugdhulp
en ggz te verbeteren.

Er gebeurt al veel om deze problemen aan te pakken. Voor de ggz zijn in het IZA en
het AZWA afspraken gemaakt om de toegankelijkheid te verbeteren. Zo is afgesproken
dat ggz-aanbieders vanaf 2026 geen exclusiecriteria meer toepassen, behoudens zorginhoudelijke
redenen en wordt ingezet op het beter toegankelijk en beschikbaar maken van cruciale
ggz. Voor High & Intensive Care (HIC) en Intensive Home Treatment (IHT) wordt gewerkt
aan landelijke normenkaders en passende bekostiging, met als doel de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van deze zorg duurzaam te borgen. Voor de jeugdzorg wordt met
de Hervormingsagenda Jeugd en de aanvullende afspraken gewerkt aan een beter passend
en toegankelijk zorgaanbod, in het bijzonder voor jongeren met complexe problematiek.

Er zijn steeds meer signalen van een tekort aan passende (vervolg)hulp, met name voor
jeugdigen met complexe problematiek. In de brief van 15 april jl.7 hebben we bij uw Kamer al aangegeven dat door het gebrek aan deze passende hulp (in
de eigen regio) verwijzers zich te vaak genoodzaakt zien om een oplossing te zoeken
buiten bestaande contracten. Dit gaat onder andere om één-op-één plaatsingen (bijvoorbeeld
op vakantieparken) en/of plaatsingen op een plek ver van huis. Deze oplossingen sluiten
vaak onvoldoende aan bij wat jongeren nodig hebben en bieden niet altijd onderwijs
en/of dagbesteding. Daarnaast kunnen deze plaatsingen zeer kostbaar zijn. Dit vinden
we onwenselijk. Op dit moment zijn we met gemeenten en aanbieders van gespecialiseerde
jeugdhulp in gesprek over afspraken om één-op-één plaatsingen terug te dringen en
gezamenlijk een toereikend aanbod van passende jeugdhulp te realiseren voor jeugdigen
met complexe problemen. We zullen uw Kamer nog voor het Commissiedebat van 30 september
a.s. informeren over de uitkomsten van deze gesprekken

Vraag 4

Kent u het rapport van de IGJ over de suïcide van de 17-jarige Roos, waarna de Inspectie
constateert dat er voor jongeren zoals zij geen passende gespecialiseerde hulp is
in de regio? Hoe kan het dat in de hele regio niet de juiste hulp voorhanden was?
Hoeveel regio's bieden geen passende langdurige specialistische behandeling aan jongeren
met complexe problematiek en wie houdt hier toezicht op?8

Antwoord 4

Ja, het rapport is bekend. In de berichtgeving van het Algemeen Dagblad9 is de link gelegd tussen de suïcide van de 17-jarige Roos en het rapport van de IGJ
hierover.10 De IGJ is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de
jeugdzorg. In haar rapport naar aanleiding van deze suïcide constateerde de IGJ dat
passende (klinische) hulp voor jeugdigen met een combinatie van complexe problematiek
ontbreekt in de regio Eemland. Ook concludeerde de IGJ in de overkoepelende publicatie
«Zorgen om hulpaanbod voor jongeren met complexe problematiek», dat: «buiten de gesloten
jeugdhulp onvoldoende passende hulp beschikbaar is voor jongeren met complexe problematiek.
De hulp die deze jongeren in de praktijk ontvangen, is van onvoldoende kwaliteit (onvoldoende
bekwaam personeel, niet werken volgens professionele richtlijnen, te grote groepen,
geen aansluiting met het onderwijs en wel inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen).
Jongeren worden bij gebrek aan passend aanbod, geplaatst op plekken die niet passend
zijn bij hun problematiek. Ook spelen wachtlijsten en uitsluitingscriteria van aanbieders
een rol».11

Het kabinet herkent de problematiek rond de beschikbaarheid van zorg voor de kleine
groep jeugdigen met een combinatie van complexe problematiek en de vraagstukken die
dit voor gemeenten en regio’s met zich meebrengt. De benodigde expertise en capaciteit
voor deze specifieke groep jeugdigen overstijgt de schaal van de individuele jeugdhulpregio
deels, zoals de IGJ ook aangeeft. De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg geeft
gemeenten kaders voor verplichte regionale samenwerking bij de inkoop van specialistische
jeugdzorg. Daarnaast regelt deze wet ook dat regio’s voor aangewezen vormen van jeugdhulp
bovenregionaal afstemmen, omdat regio’s bij deze jeugdhulpvormen van elkaar afhankelijk
zijn om de beschikbaarheid te bevorderen. Verder is de Kamer met de Kamerbrief van
15 april 202612 geïnformeerd over acties in de aanpak voor passende jeugdhulp voor jongeren met complexe
problematiek.

In vervolg hierop wordt het gesprek gevoerd met gemeenten en aanbieders over herijking
van de bestuurlijke afspraken over de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp. Onderdeel
hiervan is onder andere het duidelijker beleggen van verantwoordelijkheden. Deze gesprekken
worden op dit moment gevoerd en het kabinet verwacht hier in het najaar meer over
te kunnen delen. Omdat de vraagstukken rond de zorg voor jeugdigen met complexe en
gecombineerde problematiek niet alleen de gesloten jeugdzorg betreffen, wordt daarnaast
met de VNG, de branches en andere veldpartijen in gesprek gegaan over een aantal hardnekkige
vraagstukken in de jeugdhulp in bredere zin, in een context van een krimpend financieel
kader en personele schaarste. Dit is in aanvulling op de afspraken uit de Hervormingsagenda
Jeugd. Het gaat hierbij onder andere over de vraag hoe de sturing en regie in het
jeugdstelsel zo ingericht kunnen worden dat specialistische capaciteit daadwerkelijk
beter wordt gericht op jeugdigen met de meest complexe en urgente hulpvragen. De inzet
is om in het najaar tot nadere en bij voorkeur breed gedragen keuzes te komen.

Vraag 5

Herkent u het beeld dat er vaak een tekort is aan acute crisisplekken? Deelt u de
mening dat dit te belangrijk is om aan de markt over te laten en er een vastgesteld
aantal plekken moet zijn voor situaties die van levensbelang zijn?

Antwoord 5

Het kabinet herkent het signaal dat er knelpunten worden ervaren in de beschikbaarheid
van plekken binnen de ggz, waaronder acute crisisplekken. Het kabinet onderschrijft
ook het belang van voldoende beschikbare crisisplekken voor mensen die zich in een
acute situatie bevinden. Het is van groot belang dat iemand die acute ggz nodig heeft,
deze tijdig en passend ontvangt.

De organisatie van de ggz is primair een verantwoordelijkheid van zorgaanbieders en
zorgverzekeraars, die regionaal afspraken maken over de benodigde capaciteit. Daarbij
geldt voor zorgverzekeraars een zorgplicht. Een deel van de ggz, namelijk de acute
psychiatrische hulpverlening gedurende de eerste 72 uur, wordt momenteel al op een
andere manier ingekocht en bekostigd. In plaats van reguliere prestaties en individuele
contractering door zorgverzekeraars, geldt voor de acute psychiatrische hulpverlening
budgetbekostiging met inkoop in representatie. Dat wil zeggen dat de zorg wordt bekostigd
op basis van een vast budget voor de benodigde beschikbaarheid van zorg, ongeacht
de daadwerkelijke zorgvraag. De representerende zorgverzekeraar in de acute ggz regio
koopt deze zorg vervolgens in namens de andere zorgverzekeraars.

Daarnaast zetten we vanuit het IZA, het AZWA en het Bestuurlijk Overleg cruciale ggz
gericht in op aanvullende maatregelen om voldoende beschikbare capaciteit voor cruciale
ggz te borgen. Zo is afgesproken dat cruciaal ggz-aanbod niet om financiële redenen
verdwijnt en werken regio’s aan meer zicht op de benodigde en beschikbare capaciteit.
Voor High & Intensive Care (HIC) en Intensive Home Treatment (IHT), waar zorg wordt
geboden aan mensen met ernstige en acute psychiatrische problematiek, wordt daarnaast
gewerkt aan landelijke normenkaders en passende bekostiging, met als doel de beschikbaarheid
en toegankelijkheid van deze zorg duurzaam te borgen13. Ook wordt in het kader van het AZWA gewerkt aan het borgen van de continuïteit van
ANW- en crisisdiensten.

Deze maatregelen dragen bij aan het borgen van de toegankelijkheid en beschikbaarheid
van de acute ggz in het curatieve domein. Het kabinet blijft daarom de toegankelijkheid
en beschikbaarheid van de acute ggz in den brede nauwlettend volgen en zet zich, samen
met betrokken partijen en medeoverheden, in om deze zorg op peil te houden.

Vraag 6

Hoe vaak gebeurt het dat jongeren en volwassenen met complexe psychische problemen
worden weggestuurd bij ggz-instellingen? Wordt dit bijgehouden of gemeld bij de IGJ?

Antwoord 6

De IGJ heeft geen cijfers over hoe vaak het gebeurt dat jongeren en volwassenen met
complexe psychische problemen niet in zorg komen bij ggz-instellingen.

Vraag 7

Hoe wordt gecontroleerd of het verbod op exclusiecriteria ook in praktijk wordt nageleefd?

Antwoord 7

Het stoppen van exclusiecriteria is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van zorgaanbieders,
professionals en zorgverzekeraars. In het AZWA hebben partijen afgesproken dat exclusiecriteria
vanaf 2026 in beginsel niet langer worden toegepast, behoudens een zorginhoudelijke
reden.

Daarnaast geeft het kabinet uitvoering aan de aangenomen motie-Synhaeve14, waarin de regering is verzocht de Kamer binnen drie maanden na het afsluiten van
de nieuwe contracten te informeren of er inderdaad geen exclusiecriteria meer worden
gebruikt. Daarbij zal het kabinet bezien in hoeverre de afspraken ook daadwerkelijk
in de praktijk en in de contractering zijn doorvertaald en worden nageleefd. In het
voorjaar van 2027 informeert het kabinet de Kamer hierover.

Vraag 8

Kent u de uitvraag die MIND heeft gedaan, waaruit blijkt dat tachtig procent van de
respondenten vertelt geweigerd of niet in behandeling te zijn genomen door een ggz-aanbieder?
Hoe beoordeelt u deze uitvragen in het licht van de gemaakte afspraken?15

Antwoord 8

Ja, de uitvraag en het rapport van MIND zijn bekend. De persoonlijke verhalen in het
rapport laten zien welke grote impact het heeft wanneer mensen niet tijdig de passende
ggz-zorg ontvangen. Dat onderstreept het belang van goede toegang tot passende zorg.
De uitvraag bevat waardevolle signalen over ervaringen van mensen die vastlopen in
de toegang tot de ggz. Tegelijkertijd merkt MIND zelf terecht op dat de uitvraag is
gebaseerd op een beperkte en niet-representatieve groep respondenten en daarom niet
kan worden gebruikt om uitspraken te doen over de omvang van het probleem in de gehele
sector.

Dat neemt niet weg dat ieder signaal van onterechte uitsluiting serieus moet worden
genomen. In het AZWA hebben partijen afgesproken dat aanbieders vanaf 2026 in beginsel
stoppen met het hanteren van exclusiecriteria. Alleen wanneer daarvoor een zorginhoudelijke
reden bestaat, kan een patiënt worden doorverwezen. Ook is afgesproken dat aanbieders
patiënten actief ondersteunen bij het vinden van een passende vervolgplek wanneer
zij zelf de benodigde zorg niet kunnen bieden.

Vraag 9

Wat is de stand van zaken met betrekking tot de aangenomen motie-Dobbe/Westerveld
over beschikbaarheidsfinanciering? Wanneer verwacht u het onderzoek met de Kamer te
kunnen delen?16

Antwoord 9

De sector is bezig om voor specialistische jeugdzorg één landelijk productenboek te
ontwikkelen zoals afgesproken in de Hervormingsagenda Jeugd. Daarin nemen ze mee of
het nodig is om voor sommige jeugdzorgproducten beschikbaarheidsfinanciering in te
stellen. De uitkomsten daarvan zullen meegenomen worden in een komende voortgangsbrief,
naar verwachting uiterlijk najaar 2027.

Vraag 10

Hoe beoordeelt u de constatering van zorgprofessionals en experts dat ook de tekortkomingen
in de ggz gevolgen heeft voor het aantal euthanasieverzoeken, zoals blijkt uit het
RISE-onderzoek van ZonMw?17

Antwoord 10

Het kabinet neemt de uitkomsten uit het RISE-onderzoek serieus. De onderzoekers van
het RISE-onderzoek geven aan dat de stijging van euthanasie verband houdt met demografische
trends, culturele veranderingen en institutionele ontwikkelingen. Ook wijzen de onderzoekers
er op dat tekortkomingen in de zorg, waaronder de geestelijke gezondheidszorg, euthanasiewensen
of euthanasieverzoeken kunnen versterken, met name bij mensen met complexe psychische
problematiek. Zij pleiten voor nader onderzoek naar de vraag in hoeverre de toegankelijkheid
en kwaliteit van de (ggz-)zorg invloed heeft op het aantal euthanasieverzoeken. In
september volgt een kabinetsreactie op het RISE-onderzoek.

Goede en tijdig toegankelijke geestelijke gezondheidszorg is van groot belang. Daarom
zet het kabinet in op het verbeteren van de toegankelijkheid en beschikbaarheid van
de ggz, onder meer door de aanpak van wachttijden, het verbeteren van de toegankelijkheid
van de cruciale ggz en het versterken van passende bekostiging waar dat nodig is.
In september 2026 ontvangt de Kamer een inhoudelijke reactie van het kabinet op de
onderzoeksresultaten van het RISE-onderzoek, waarin het kabinet nader ingaat op de
bevindingen en aanbevelingen uit het rapport.

Vraag 11

Wanneer komt u met een kabinetsreactie op het IBO-rapport «Uit Balans» uit oktober
2025 waarin een heel aantal aanbevelingen staan om de cruciale ggz, waaronder ook
de acute ggz te verbeteren en ook wordt voorgesteld de marktwerking aan te pakken?
Deelt u de mening dat maatregelen haast hebben en kunt u uitleggen waarom het zo lang
duurt voor het kabinet hier besluiten over neemt?18

Antwoord 11

In lijn met de eerdere toezegging aan de Kamer, ontvangt de Kamer voor de begrotingsbehandeling
van het Ministerie van VWS een toekomstbrief over mentale gezondheid en ggz. Deze
brief is daarmee ook de reactie op het IBO Mentale gezondheid en ggz «Uit Balans».
Gezien de complexiteit en omvang van de GGZ en mentale gezondheid hecht het kabinet
aan een zorgvuldige reactie.