Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Jimmy Dijk en Dobbe over het bericht dat in kwetsbare wijken een grotere kans is op babysterfte en complicaties bij zwangerschappen
Vragen van de leden Jimmy Dijk en Dobbe (beiden SP) aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat in kwetsbare wijken een grotere kans is op babysterfte en complicaties bij zwangerschappen (ingezonden 10 juni 2026).
Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 18 september
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2443.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat in kwetsbare wijken een grotere kans is op babysterfte
en complicaties bij zwangerschappen?1,
2
Antwoord 1
Het bericht heeft betrekking op een onderzoek dat is uitgevoerd door onderzoekers
van het Erasmus MC en de TU Delft naar hoe de leefomgeving invloed heeft op de gezondheid
en ontwikkeling van kinderen in de eerste duizend dagen van hun leven. Daarbij is
specifiek gekeken naar de geboorte-uitkomsten in de 20 stedelijke focusgebieden die
vallen onder het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Uit dit onderzoek
blijkt dat de geboorte-uitkomsten in deze wijken duidelijk slechter zijn dan in andere
wijken in Nederland. Baby’s overleden in deze wijken ongeveer 13% vaker rond de geboorte,
werden 18% vaker te klein geboren en kwamen 9% vaker te vroeg ter wereld dan in de
rest van Nederland. In sommige wijken kwamen sterfte en een te laag geboortegewicht
zelfs meer dan twee keer zo vaak voor. Het kabinet vindt deze uitkomsten zorgelijk.
Deze uitkomsten laten zien dat het belangrijk is om het investeren in een gerichte
en domeinoverstijgende aanpak van gezondheidsachterstanden. Want de omstandigheden
waarin mensen wonen, werken en opgroeien hebben invloed op de gezondheid van (aanstaande)
ouders en daarmee ook op de gezondheid van hun kinderen.
Vraag 2
Bent u het ermee eens dat deze enorme gezondheidsachterstanden onacceptabel zijn?
Antwoord 2
Goede geboorte-uitkomsten zijn van groot belang voor de gezondheid gedurende de rest
van het leven. Kinderen die te vroeg worden geboren of een laag geboortegewicht hebben,
lopen een grotere kans op gezondheidsproblemen op latere leeftijd. Een gezonde start
in het leven vormt daarom een cruciale basis voor de rest van het leven. Het kabinet
vindt daarom ook dat ieder kind een kansrijke start verdient. Dit onderzoek laat zien
dat dit nog niet het geval is. De verschillen die uit dit onderzoek naar voren komen
zijn niet alleen pijnlijk voor de betrokken gezinnen, maar ook onwenselijk in een
land als Nederland. Deze gezondheidsverschillen raken niet alleen de individuele gezinnen,
maar de samenleving als geheel. Het kabinet vindt het dan ook van groot belang om
hierop in te zetten.
Vraag 3
Wat gaat u doen om de hoge babysterfte en de andere gemeten achterstanden in Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)-wijken tegen te gaan?
Antwoord 3
Het kabinet investeert in de aanpak Kansrijke Start voor gezinnen in een kwetsbare
situatie, zodat gezinnen die het moeilijk hebben betere zorg en ondersteuning krijgen.
In het coalitieakkoord zijn middelen gereserveerd voor de uitbreiding van deze aanpak,
boven op de structurele middelen die al beschikbaar zijn. Momenteel wordt de investering
in de Kansrijke Start aanpak, die is afgesproken in het coalitieakkoord, verder uitgewerkt.
Daarnaast zet het kabinet breder in op het terugdringen van gezondheidsachterstanden.
Hiervoor zijn structurele middelen beschikbaar. Deze middelen worden momenteel t/m
2029 via het financieringsinstrument, de SPUK AZWA en HLO beschikbaar gesteld voor
gemeenten om in te zetten op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Dit betekent
dat de middelen voor inhoudelijke inzet doorlopen, terwijl de wijze waarop de middelen
beschikbaar komen na 2029 anders vormgegeven kan worden. In het AZWA is ook extra
aandacht voor gebieden waar gezondheidsachterstanden zich concentreren. De aanpak
van multiproblematiek voor de 20 stedelijke gebieden van het NPLV is opgenomen in
de ontwikkelagenda van het AZWA. Voor de ontwikkeling van deze aanpak zijn vanuit
het AZWA incidentele middelen beschikbaar gesteld (t/m 2029). Deze middelen worden
voor de periode van 2027 tot en met 2029 rechtstreeks uitgekeerd aan de gemeenten
met een NPLV-gebied. Het is een aanvullende uitkering, boven op de uitkering aan gemeenten
voor lokale activiteiten.
Het verbeteren van geboorte-uitkomsten is niet alleen een kwestie van goede zorg.
De leefomstandigheden in wijken en buurten, de kwaliteit van de gebouwde omgeving,
en woonomstandigheden als hittestress en de luchtkwaliteit binnenshuis zijn factoren
die volgens het onderzoek kunnen bijdragen aan de verschillen in de geboorte-uitkomsten
in de NPLV-wijken. In algemene zin draagt de domeinoverstijgende aanpak van het NPLV
met interventies op het terrein van huisvesting, werken, leren en veiligheid bij aan
het verbeteren van de leefbaarheid en het tegengaan van de gezondheidsachterstanden
in de 20 focusgebieden. Dit krijgt zijn doorvertaling in de uitvoeringsplannen die
door de lokale allianties zijn vastgesteld. In het Coalitieakkoord «Aan de slag» heeft
het kabinet aangekondigd het NPLV door te zetten. Tot 2035 zijn hiertoe rijksmiddelen
gereserveerd.
Binnen het NPLV dragen OCW, SZW en VRO bij aan de SPUK Kansrijke wijk. Hiermee krijgen
de NPLV-gebieden extra middelen voor interventies die bijdragen aan re-integratie,
het voorkomen van geldzorgen, het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en
het vergroten van de kansengelijkheid voor kinderen en jongeren. Een van de thema’s
waarvoor de gebieden binnen deze SPUK middelen aan kunnen vragen heeft betrekking
op de ontwikkeling van het Jonge Kind. Binnen dit thema is het ook mogelijk om middelen
in te zetten voor activiteiten voor kinderen jonger dan 2 jaar die bijdragen aan het
doel om jonge kinderen met een risico op achterstand in hun ontwikkeling te stimuleren.
Eind 2025 is de tweede tranche van de SPUK Kansrijke wijk toegekend, waarmee de 20
focusgebieden de komende drie jaar kunnen investeren in de bovengenoemde thema’s.
De aanpak van energiearmoede en inzet op verduurzaming fungeert als vliegwiel voor
verbetering van de gezondheid. Energiearmoede kan gepaard gaan met of aanleiding geven
tot gezondheidseffecten zoals een verhoogd risico op longklachten. Juist de groepen
die kwetsbaar zijn voor de gevolgen van energiearmoede kunnen dus gezondheidsvoordeel
ervaren na energiehulp. Met het doel om energiearmoede aan te pakken door middel van
het verbeteren van de energetische kwaliteit van woningen vindt er binnen de fysieke
pijler van het NPLV-programma in de komende periode een intensivering plaats. Verhuurders
worden verplicht energielabels E, F en G voor huurwoningen per 2029 uit te faseren,
onder meer langs de lijnen van de Nationale Prestatieafspraken; labels C en D per
2040. Door middel van investeringen in de verduurzaming van de woningvoorraad wordt
het energieverbruik (en daarmee de energierekening) van huishoudens beter beheersbaar.
Naast het ondersteunen van fysieke isolatiemaatregelen gaat het hierbij ook om het
intensiveren van de lokale aanpak met de inzet van energiefixers en -coaches in de
uitvoering van energiehulp, waaronder het Energiehuis. Daartoe zijn in 2026 € 55 miljoen
aanvullende middelen voor gemeenten beschikbaar gesteld, waarvan € 15 miljoen specifiek
voor de NPLV-gebieden (verdeeld over de jaren 2026, 2027 en 2028).
De aanpak van energiearmoede is nauw verbonden met de aanpak van vocht en schimmel.
Huishoudens die vanwege hoge energielasten hun woning onvoldoende kunnen verwarmen,
lopen een groter risico op vocht- en schimmelproblemen. De inzet van het kabinet is
te lezen in de brief van de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
van 23 april 20261.
Vraag 4
Erkent u dat de crisis in de kraamzorg en het daardoor veroorzaakte tekort in de kraamzorg
extra risicovol zijn in deze wijken? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
Antwoord 4
Het kabinet erkent dat de toegankelijkheid van kraamzorg op verschillende plaatsen
in het land onder druk staat en dat sprake is van aanhoudende personeelsschaarste
in de sector.
Het kabinet deelt het idee dat onvoldoende beschikbaarheid van kraamzorg een grote(re)
impact heeft op gezinnen in een kwetsbare situatie. Kraamzorg vormt een belangrijke
schakel tussen de thuissituatie en het sociaal en medisch domein, waarbij het zowel
een signalerende functie heeft als belangrijke ondersteuning biedt aan nieuwe gezinnen.
Dit is extra belangrijk wanneer sprake is van een kwetsbare situatie.
Samen met het veld werkt het kabinet aan toekomstbestendige en passende kraamzorg.
Het veld werkt hier onder andere aan via de versnellingsagenda. Het kabinet zet in
op versnelling van de implementatie van de Kraamzorg Landelijke Indicatie Methodiek,
beter inzicht in de daadwerkelijke zorgbehoefte en ervaren drempels van kraamgezinnen,
en verbetering van instroom in de sector. Daarnaast versterkt de aanpak Kansrijke
Start de samenwerking tussen zorg en het sociaal domein.
Het doel is dat de beschikbare capaciteit zo wordt ingezet dat kraamzorg beschikbaar
blijft voor gezinnen die deze zorg het hardst nodig hebben.
Vraag 5
Bent u het ermee eens dat het onuitlegbaar is om de acute verloskundeafdeling in Heerlen
te sluiten, terwijl baby’s die in Heerlen-Noord geboren worden zo’n 25 procent vaker
een te laag geboortegewicht hebben en dus kwetsbaarder zijn?
Antwoord 5
Het kabinet vindt het belangrijk dat iedereen in Nederland, ongeacht woon- of verblijfplaats,
toegang heeft tot goede zorg. Dat geldt ook voor acute verloskundige zorg in de regio
Heerlen. In het AZWA is afgesproken dat in de regio zelf de keuzes worden gemaakt
over het portfolio van de ziekenhuizen opdat dit ook in de toekomst aansluit op de
zorgbehoefte in de regio en optimaal gebruik wordt gemaakt van regionaal beschikbare
kennis, capaciteit en infrastructuur. Daarbij moet ook aangegeven worden hoe de beschikbaarheid
van de acute verloskunde in de regio wordt geborgd.
Terwijl het kabinet werkt aan aanscherping van de regelgeving over het betrekken van
belanghebbenden bij besluitvorming over het aanbod van acute zorg, wordt dit in het
geval van de sluiting van de acute verloskundeafdeling in Heerlen al uitgebreid gedaan.
Onder leiding van het Zuyderland ziekenhuis werkt een werkgroep, bestaande uit onder
meer verloskundigen, huisartsen, gynaecologen, kraamverzorgenden en Kansrijke Start,
uit hoe de geboortezorg vanaf 2030 wordt vormgegeven na de sluiting van de acute zorg
in Heerlen. Daarbij wordt ook gekeken naar de inzet van kraamzorg, met burgerparticipatie
via de ouderraad van Kansrijke Start. Het plan zet in op het bieden van kwalitatief
goede begeleiding van en veilige geboortezorg aan zwangeren, ook voor kwetsbare zwangeren
en baby’s in de regio Heerlen. In dit plan komen oplossingen voor gesignaleerde knelpunten,
onder andere voor gezinnen in een kwetsbare situatie (bijvoorbeeld door verbetering
van openbaar vervoer of een kraamhotel in Heerlen). Zoals al eerder toegezegd, zal
de Tweede Kamer nader worden geïnformeerd over het plan voor de acute geboortezorg
in het Zuyderland ziekenhuis wanneer dit beschikbaar is. Naar verwachting is dit in
het vierde kwartaal van 2026.
Ondertekenaars
S.T.M. Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport