Verslag van een schriftelijk overleg : Verslag van een schriftelijk overleg over Inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van de WHO (Kamerstuk 36800-XVI-192)
36 800 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2026
Nr. 207
VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 september 2026
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen
en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
de brief van 11 mei 2026 over de inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van
de WHO (Kamerstuk 36 800-XVI, nr. 192).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 juni 2026 aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 9 september zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie, Mohandis
Adjunct-griffier van de commissie, Sjerp
Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
2
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
2
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
2
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
3
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
7
Vragen en opmerkingen van de leden van de FVD-fractie
7
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
10
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
10
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Markuszower
11
II.
Reactie van de Minister
11
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de inzet van Nederland bij de
79e jaarvergadering van de WHO.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van een sterke, onafhankelijke
en slagvaardige Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en steunen de inzet van het kabinet
op versterking van de mondiale gezondheidsarchitectuur. Daarbij hechten deze leden
in het bijzonder aan het waarborgen van goede toegang tot primaire gezondheidszorg
en aan de bescherming en bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR). Kan de Minister nader toelichten hoe het zich er binnen de WHO en in Europees
verband voor zal inzetten dat SRGR een prominente plaats behoudt binnen de hervormingen
van de mondiale gezondheidsarchitectuur?
Voorts onderschrijven de leden van de D66-fractie het belang van internationale samenwerking
bij de aanpak van antimicrobiële resistentie (AMR). Deze leden verwelkomen daarom
de behandeling van het actieplan inzake AMR tijdens de World Health Assembly (WHA).
Kan de Minister toelichten welke concrete prioriteiten Nederland tijdens de implementatie
van dit actieplan wil bevorderen?
Ten aanzien van het pandemieverdrag constateren de leden van de D66-fractie dat er
nog geen overeenstemming is bereikt over de bijlage over het Pathogen Access and Benefit
Sharing-mechanisme. Deze leden vernemen graag hoe de Minister de voortgang van de
onderhandelingen beoordeelt en welke inzet Nederland zal plegen om te komen tot een
tijdige afronding van het verdrag.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over
de inzet van Nederland bij de 79e World Health Assembly. Deze leden zijn verheugd
met de deelname van de Minister, maar zij hebben echter nog een enkele vraag.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de onderhandelingen over de bijlage van het
Pandemieverdrag uitgesteld zijn, met als nieuwe deadline 2027. Kan de Minister aangeven
of zij verwacht dat deze deadline wel haalbaar zal zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over
de inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie,
de World Health Assembly. Deze leden hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het kabinet in de brief opnieuw veel vertrouwen
uitspreekt in internationale gezondheidsstructuren, de Wereldgezondheidsorganisatie
en afstemming binnen de Europese Unie. Deze leden constateren dat de WHO door het
kabinet wordt omschreven als een centrale, technische, normerende en coördinerende
actor binnen de mondiale gezondheidsarchitectuur.
Deze leden vragen de Minister te bevestigen dat volksgezondheid, de inrichting van
het Nederlandse zorgstelsel, medische keuzevrijheid, grondrechten, privacy, toegang
tot geneesmiddelen en nationale pandemiemaatregelen uiteindelijk onder nationale democratische
controle moeten blijven vallen. Zij vragen te bevestigen dat de WHO geen bevoegdheid
mag krijgen om Nederland rechtstreeks of indirect te binden aan beleid dat niet vooraf
democratisch door de Kamer is gelegitimeerd.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom het kabinet de WHO nadrukkelijk
als «normerende» actor omschrijft. Deze leden vragen de Minister waar volgens haar
de grens ligt tussen technische advisering door de WHO en normstelling die in de praktijk
richtinggevend wordt voor nationaal beleid. Zij vragen de Minister aan te geven welke
WHO-normen, resoluties, richtlijnen of afspraken op dit moment doorwerken in Nederlands
beleid en op welke wijze de Kamer daar vooraf invloed op heeft gehad.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de Nederlandse inbreng in WHO-verband
zoveel mogelijk plaatsvindt in afstemming met andere lidstaten van de Europese Unie
en dat de EU waar mogelijk met één stem spreekt. Deze leden vragen de Minister wat
er in zo’n geval nog overblijft van een herkenbare soevereine Nederlandse positie.
Kan de Minister aangeven welke onderdelen van de inzet specifiek Nederlands zijn en
op welke punten Nederland bereid is af te wijken van een EU-lijn wanneer nationale
belangen, nationale bevoegdheden of parlementaire zeggenschap in het geding zijn?
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister voorts of zij bereid is om voorafgaand
aan toekomstige WHO-vergaderingen steeds expliciet aan de Kamer te melden wat de Nederlandse
rode lijnen zijn, wat de EU-inzet is, waar beide mogelijk verschillen en op welke
punten Nederland niet bereid is mee te bewegen met Brusselse of internationale consensusvorming.
Deze leden vragen de Minister tevens of zij bereid is om de Kamer vooraf en afzonderlijk
te informeren zodra voorstellen, resoluties, verdragen, bijlagen of uitvoeringsafspraken
in WHO-verband gevolgen kunnen hebben voor nationale bevoegdheden, medische producten,
gezondheidsdata, pandemiebeleid, preventiebeleid, SRGR, klimaatbeleid of de inrichting
van het Nederlandse zorgstelsel.
De leden van de PVV-fractie constateren dat tijdens de World Health Assembly (WHA)
een door de WHO gecoördineerd hervormingsproces voor de mondiale gezondheidsarchitectuur
aan de orde is, gericht op het verminderen van fragmentatie en duplicatie tussen mondiale
gezondheidsactoren. Deze leden begrijpen dat samenwerking nuttig kan zijn bij grensoverschrijdende
gezondheidsdreigingen, maar vragen de Minister te bevestigen dat minder versnippering
niet mag betekenen dat meer macht wordt geconcentreerd bij de WHO of andere internationale
organisaties. Zij vragen de Minister aan te geven welke waarborgen Nederland eist
om te voorkomen dat een efficiëntere mondiale gezondheidsarchitectuur leidt tot uitholling
van nationale zeggenschap.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom het kabinet voorstander
is van een centrale rol van de WHO binnen dit hervormingsproces. Deze leden vragen
of de Minister kan uitsluiten dat dit proces leidt tot nieuwe verplichtingen, nieuwe
financiële bijdragen, nieuwe rapportageplichten, nieuwe dataverplichtingen of nieuwe
beleidsmatige druk op lidstaten. Indien de Minister dit niet kan uitsluiten, vragen
deze leden de Kamer vooraf een volledig overzicht te sturen van de mogelijke gevolgen
voor Nederland.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie
leidend is bij de inzet tijdens deze WHA.
Deze leden vragen de Minister hoe deze strategie democratisch wordt begrensd wanneer
deze wordt gebruikt als basis voor internationale verplichtingen, resoluties of beleidsinzet.
Zij vragen de Minister te bevestigen dat een kabinetsstrategie nooit mag dienen als
vervanging van parlementaire instemming wanneer internationale afspraken de nationale
beleidsruimte raken.
De leden van de PVV-fractie constateren dat tijdens de WHA de voortgang van de onderhandelingen
over de bijlage bij het Pandemieverdrag aan de orde komt. Deze leden vragen de Minister
te bevestigen dat Nederland op geen enkele wijze zal instemmen met onderdelen van
het Pandemieverdrag, de bijlagen of uitwerkingen daarvan die de nationale bevoegdheid
beperken om zelf te beslissen over pandemiemaatregelen, quarantainebeleid, vaccinatiebeleid,
toegang tot medische producten, inzet van digitale middelen of datadeling. Zij vragen
de Minister dit ondubbelzinnig te bevestigen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom de Kamer pas na afronding
en vaststelling van het gehele verdrag via de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure
een oordeel krijgt, terwijl de politieke en juridische inhoud in de onderhandelingen
daar voorafgaand al grotendeels wordt vastgelegd. Deze leden vragen de Minister of
zij bereid is de Kamer niet alleen achteraf, maar ook gedurende de onderhandelingen,
volledig en tijdig te informeren over de Nederlandse inzet, de EU-inzet, de conceptteksten,
de openstaande geschilpunten en de Nederlandse rode lijnen.
Voorts constateren de leden van de PVV-fractie dat de onderhandelingen over het Pathogen
Access and Benefit Sharing-mechanisme, het zogenoemde PABS-mechanisme, nog niet zijn
afgerond. Deze leden constateren dat dit mechanisme ziet op het zonder vertraging
delen van pathogeen materiaal en genetische sequentiedata via door de WHO gecoördineerde
structuren, in ruil voor toegang tot voordelen zoals vaccins, geneesmiddelen en diagnostica.
Deze leden vragen de Minister welke waarborgen Nederland eist ten aanzien van nationale
veiligheid, gegevensbescherming, eigendom, toegang, commercieel gebruik, leveringszekerheid
en misbruik van gedeelde informatie.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij kan uitsluiten dat Nederland
via het PABS-mechanisme verplicht wordt om pathogeen materiaal, genetische sequentiedata
of andere gevoelige gezondheidsinformatie te delen op een wijze die nationale zeggenschap,
veiligheidsbelangen, privacy of intellectuele eigendomsrechten aantast. Zij vragen
de Minister ook aan te geven wie uiteindelijk beslist of dergelijke informatie wordt
gedeeld: de WHO, de EU, het kabinet, nationale instituten of de Nederlandse wetgever.
Ook vragen de leden van de PVV-fractie de Minister hoe wordt voorkomen dat Nederlandse
burgers, Nederlandse patiënten en Nederlandse zorgverleners in een toekomstige gezondheidscrisis
afhankelijk worden van internationale verdelingsmechanismen, vrijwillige deelname
van bedrijven of door de WHO gecoördineerde afspraken. Zij vragen de Minister te garanderen
dat Nederland altijd zelfstandig kan besluiten over de inzet, aankoop, productie,
voorraad en verdeling van vaccins, geneesmiddelen, diagnostica en medische hulpmiddelen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het kabinet inzet op een sterke, onafhankelijke
en slagkrachtige WHO met voldoende financiële middelen. Deze leden vragen de Minister
wat volgens haar «voldoende financiële middelen» concreet betekent voor de Nederlandse
bijdrage. Zij vragen de Minister aan te geven of Nederland bereid is tot hogere verplichte
of vrijwillige bijdragen aan de WHO en zo ja, onder welke voorwaarden.
Deze leden vragen de Minister tevens of zij bereid is zich te verzetten tegen iedere
verhoging van Nederlandse bijdragen zolang niet volledig duidelijk is hoe de WHO wordt
gecontroleerd, hoe belangenverstrengeling wordt voorkomen en hoe invloed van private
financiers wordt begrensd.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister voorts hoe zij de onafhankelijkheid
van de WHO beoordeelt in het licht van financiering door staten, private partijen,
filantropische organisaties en andere belanghebbenden. Zij vragen de Minister of zij
kan aangeven welk deel van de WHO-financiering vrij besteedbaar is, welk deel geoormerkt
is en welke risico’s dit volgens het kabinet oplevert voor de onafhankelijkheid van
de organisatie. Deze leden vragen of de Minister bereid is te pleiten voor maximale
transparantie over alle financieringsstromen, belangenposities en beleidsinvloed binnen
de WHO.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat klimaatverandering en gezondheid,
verduurzaming van de zorg, klimaatbestendig maken van de zorg, water en voedsel op
de WHA-agenda staan. Deze leden vragen de Minister waarom deze onderwerpen in toenemende
mate via de WHO worden behandeld. De WHO is geen klimaatministerie, geen landbouwministerie
en geen bestuurslaag boven nationale parlementen. Deze leden vragen de Minister hoe
zij voorkomt dat het gezondheidsmandaat van de WHO steeds verder wordt opgerekt naar
klimaat-, voedsel-, water- en duurzaamheidsbeleid.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij bereid is zich uit te
spreken tegen mandaatverruiming van de WHO via brede begrippen als «gezondheid», «weerbaarheid»,
«klimaatbestendige zorg» en «mondiale gezondheidsarchitectuur». Zij vragen de Minister
te bevestigen dat klimaatbeleid, voedselbeleid, landbouwbeleid en de inrichting van
de zorg in Nederland nationale democratische keuzes blijven en niet via internationale
gezondheidsfora mogen worden gestuurd.
Voorts constateren de leden van de PVV-fractie dat de brief verwijst naar de veiligheid
van gezondheidsdata. Deze leden vragen de Minister welke gezondheidsdata in WHO-verband
of via aan de WHO gekoppelde netwerken worden gedeeld, welke data mogelijk in de toekomst
gedeeld kunnen worden en onder welke juridische grondslag dat gebeurt. Zij vragen
de Minister te bevestigen dat medische gegevens van Nederlandse burgers nooit zonder
hun toestemming, zonder uitdrukkelijke wettelijke basis, zonder democratische controle
en zonder stevige privacy waarborgen in internationale systemen terecht mogen komen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij bereid is de Kamer een
overzicht te sturen van alle bestaande en voorgenomen internationale afspraken waarbij
Nederland gezondheidsdata, pathogeendata, genetische sequentiedata, surveillancedata
of andere medische informatie deelt met of via de WHO, de EU, internationale databanken
of daaraan verbonden netwerken.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de gezondheidssituatie in Oekraïne
en de Palestijnse gebieden aan de orde komt en dat resoluties worden verwacht. Deze
leden begrijpen dat oorlog en conflict grote gevolgen kunnen hebben voor de volksgezondheid,
maar vragen de Minister hoe wordt voorkomen dat de WHO steeds verder verandert in
een geopolitiek forum onder gezondheidsvlag. Zij vragen de Minister te bevestigen
dat Nederland resoluties in WHO-verband uitsluitend beoordeelt op aantoonbare meerwaarde
voor volksgezondheid, medische noodhulp en humanitaire zorg, en niet op symbolische
of geopolitieke profilering.
De leden van de PVV-fractie constateren ten slotte dat het kabinet de Kamer na de
WHA zal informeren over de uitkomsten en bij belangrijke nieuwe ontwikkelingen tussentijds
zal informeren. Deze leden vinden dat onvoldoende concreet. Zij vragen de Minister
wat zij verstaat onder «belangrijke nieuwe ontwikkelingen». Deze leden vragen de Minister
of zij bereid is toe te zeggen dat de Kamer altijd vooraf en afzonderlijk wordt geïnformeerd
wanneer in WHO-verband afspraken, resoluties, bijlagen, actieplannen of onderhandelingsresultaten
aan de orde zijn die kunnen raken aan nationale bevoegdheden, parlementaire zeggenschap,
grondrechten, gezondheidsdata, medische producten, pandemiebeleid, klimaatbeleid,
SRGR of de inrichting van het Nederlandse zorgstelsel.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister of zij bereid is om bij iedere toekomstige
WHA-inzetbrief een aparte paragraaf op te nemen over soevereiniteit, democratische
controle, nationale bevoegdheden, financiële gevolgen, datadeling, EU-afstemming en
de Nederlandse rode lijnen. Deze leden ontvangen hierop graag een duidelijke toezegging.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tot slot hoe zij voorkomt dat Nederland
tijdens de jaarlijkse World Health Assembly instemt met resoluties, besluiten, afspraken
of onderhandelingsmandaten die formeel niet-bindend zijn, maar in de praktijk alsnog
richtinggevend worden voor Nederlands beleid. Deze leden vinden het onaanvaardbaar
wanneer ingrijpende keuzes via internationale consensusvorming tot stand komen en
de Kamer pas wordt geïnformeerd nadat Nederland daarmee heeft ingestemd. Zij vragen
de Minister toe te zeggen dat Nederland niet zal instemmen met WHO-uitkomsten die
direct of indirect gevolgen kunnen hebben voor de Nederlandse wetgeving, beleidsvrijheid,
financiële verplichtingen of nationale autonomie, voordat de Kamer hierover afzonderlijk
is geïnformeerd en zich daarover heeft kunnen uitspreken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de Nederlandse
inzet voor de 79e jaarvergadering van de WHO. Naar aanleiding hiervan hebben deze
leden nog een enkele aanvullende vraag.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet inzet op het versterken van de mondiale
gezondheidsarchitectuur en het versterken van de nationale gezondheidssystemen. Deze
leden vragen het kabinet toe te lichten welke rol zij bij deze versterking van het
Nederlandse gezondheidssysteem zien weggelegd voor de WHO en specifiek op welke onderdelen
van het systeem de verwachting is dat deze versterking gaat plaatsvinden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de FVD-fractie
De leden van de FVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van Minister Hermans
d.d. 11 mei 2026, getiteld «Inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van de
WHO» (Kamerstuk 36 800-XVI, nr. 192) en hebben naar aanleiding hiervan de volgende vragen.
Naar aanleiding van 1. Parlementaire borging bij de uitkomsten van het WHO-hervormingsproces.
Nederland heeft bij de WHA79 ingestemd met een hervormingsproces voor de mondiale
gezondheidsarchitectuur dat loopt van juni 2026 tot mei 2027, en dat concrete voorstellen
moet opleveren voor behandeling bij de WHA80. De resolutie kwalificeert dit proces
uitdrukkelijk als consultatief. Daarmee is echter slechts de juridische aard van het
proces bepaald, niet die van de uitkomsten.
De leden van de FVD-fractie wijzen erop dat de voorstellen die dit proces oplevert
bij de WHA80 in beginsel de vorm kunnen aannemen van regulations in de zin van artikel
21 van de WHO-Constitutie, die op grond van artikel 22 automatisch bindend worden
voor Nederland tenzij tijdig een voorbehoud wordt ingediend. De consultatieve aard
van het proces biedt daartegen geen enkele bescherming.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welk concreet mechanisme – en met welke
wettelijke verankering – waarborgt dat de Kamer tijdig en reëel betrokken wordt bij
de beoordeling van de WHA80-voorstellen, voordat Nederland daarover stemt. En kan
de Minister met zoveel woorden uitsluiten dat de uitkomsten van dit hervormingsproces
geheel of gedeeltelijk de vorm zullen aannemen van artikel 21-regulations, waardoor
zij bindend zouden worden voor Nederland?
Naar aanleiding van 2. Voorwaarden voor Nederlandse ondertekening van het pandemieverdrag.
De PABS-bijlage bij het pandemieverdrag is nog niet tot stand gekomen, na acht onderhandelingsronden
is nog geen overeenstemming bereikt. Op grond van artikel 31, lid 2 van het verdrag
kan het verdrag pas voor ondertekening en ratificatie worden opengesteld nadat deze
bijlage is vastgesteld. Nederland bevindt zich daarmee nu op het moment van de laatst
overgebleven onderhandelingsruimte.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welke concrete voorwaarden het kabinet
hanteert in de PABS-onderhandelingen. In het bijzonder ten aanzien van de reikwijdte
van de verplichting tot het delen van pathogenen en genetische sequentiedata, de zeggenschap
over dat materiaal na overdracht, en eventuele verplichtingen die doorwerken in de
Nederlandse rechtsorde of die van Nederlandse instellingen. En welke uitkomst in de
PABS-onderhandelingen zou voor het kabinet reden zijn het verdrag niet te ondertekenen?
Naar aanleiding van 3. Juridische verankering van nationale beslissingsautonomie.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welke juridisch afdwingbare waarborg
– niet een politieke toezegging van dit kabinet, maar een in nationale of internationale
regelgeving verankerd mechanisme – garandeert dat Nederland bij een volgende PHEIC
daadwerkelijk zelfstandig en op eigen (wetenschappelijke) gronden kan besluiten af
te wijken van WHO-aanbevelingen, zonder formele of informele consequenties.
Naar aanleiding van 4. Uitbesteding Nederlands mandaat aan de WHO via de EU. De Minister
schrijft dat Nederland zijn inbreng afstemt met de EU en dat de EU «waar mogelijk
met één stem spreekt», en beschrijft de WHO tegelijkertijd als «normerende actor»
voor het Nederlandse gezondheidsstelsel. De leden van de FVD-fractie constateren dat
hiermee een dubbele soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt. De Nederlandse positie
wordt eerst opgelost in een EU-consensus waarover de Kamer geen directe zeggenschap
heeft, waarna die EU-positie bijdraagt aan WHO-normen die vervolgens doorwerken in
het Nederlandse gezondheidsstelsel. Deze leden vragen de Minister op welk democratisch
mandaat berust elk van deze twee stappen afzonderlijk, en wie kan de WHO als normsteller
voor het Nederlandse gezondheidsstelsel democratisch ter verantwoording roepen.
Naar aanleiding van 5. Ongecontroleerde uitbreiding van WHO's institutionele rol.
De Minister hanteert de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie als leidend kader
voor de gehele WHA-inzet. De leden van de FVD-fractie constateren dat dit een door
het kabinet vastgesteld beleidsdocument betreft dat aan de Kamer is aangeboden als
informatiebrief en waarover de Kamer nooit formeel heeft gestemd. Het kabinet legt
daarmee een vergaande internationale inzet vast op basis van een kader waaraan het
parlement geen expliciete goedkeuring heeft verleend.
De Minister kondigt bovendien aan te pleiten voor het «versterken van het vergader-
en resolutieproces van WHO's bestuursorganen» en steunt een «centrale rol van de WHO»
in de mondiale gezondheidsarchitectuur. Genoemde leden vragen de Minister beoogt het
kabinet met dit «versterken» concreet meer beslissingsbevoegdheid toe te kennen aan
organen waarvan de leden noch democratisch gekozen zijn door, noch verantwoording
verschuldigd zijn aan, de Nederlandse burger. Zo ja, acht het kabinet het verenigbaar
met de beginselen van democratische legitimiteit om die bevoegdheidsuitbreiding na
te streven zonder dat de Kamer de mondiale gezondheidsstrategie die daaraan ten grondslag
ligt expliciet heeft goedgekeurd?
Naar aanleiding van 6. SRGR als speerpunt. De Minister noemt Seksuele en Reproductieve
Gezondheid en Rechten (SRGR) als speerpunt van de Nederlandse inzet. De leden van
de FVD-fractie constateren dat de term SRGR zijn oorsprong vindt in het ICPD-actieprogramma
van 1994 en het Beijing Platform van 1995. Documenten waarin abortus expliciet werd
uitgesloten als instrument van gezinsplanning en waarin de consensus zorgvuldig was
begrensd. In de praktijk heeft de term zich sindsdien stilzwijgend ontwikkeld tot
een kader waarbij toegang tot abortus standaard als onderdeel van reproductieve rechten
wordt beschouwd. Een uitbreiding die nooit via een expliciet nieuw mandaat door lidstaten
is bekrachtigd.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister op welke definitie van SRGR baseert
het kabinet zijn inzet, en gaat die definitie verder dan waarmee Nederland ooit democratisch
heeft ingestemd. Indien ja, dan wijzen deze leden erop dat de Minister dit presenteert
alsof het een vanzelfsprekende en breed gedragen waarde betreft, terwijl dit geenszins
het geval is. Over de morele en juridische status van abortus bestaat in Nederland
zelf een fundamenteel en onopgelost maatschappelijk debat. Genoemde leden vragen de
Minister waarom het kabinet ervoor kiest een onderwerp waarover de grondslagen in
eigen land ter discussie staan te verheffen tot speerpunt van Nederlands buitenlandbeleid.
Op welk democratisch mandaat berust de keuze om de Nederlandse diplomatieke positie
en financiële middelen in te zetten voor de internationale bevordering van wat in
wezen een omstreden normatief standpunt is – ook waar het landen betreft die abortus
uitdrukkelijk afwijzen?
Naar aanleiding van 7. Commerciële belangen versus volksgezondheidbelangen. De Minister
noemt als argument voor WHO-betrokkenheid de commerciële kansen voor de Nederlandse
Life Sciences and Health sector. De leden van de FVD-fractie vragen de Minister te
verduidelijken in hoeverre de Nederlandse WHO-inzet mede wordt bepaald door de belangen
van deze sector. En welke waarborgen bestaan er om te voorkomen dat commerciële belangen
van farmaceutische bedrijven de volksgezondheidbelangen van Nederlandse burgers verdringen?
Naar aanleiding van 8. WHO-mandaataanbreiding naar beleidsthema Klimaat. De Minister
meldt dat de WHA vorig jaar een actieplan op het gebied van klimaatverandering en
gezondheid heeft aangenomen, en dat de uitwerking hiervan de komende jaren periodiek
terugkeert op de WHA-agenda.
De leden van de FVD-fractie constateren dat de WHO hiermee structureel en langdurig
een rol opeist op een beleidsterrein, klimaatbeleid, dat buiten haar oorspronkelijke
constitutionele mandaat valt en waarvoor andere internationale kaders bestaan. Deze
leden delen bovendien de aan dit actieplan ten grondslag liggende aanname dat klimaatverandering
een urgente en dominante bedreiging vormt voor de volksgezondheid, niet.
Genoemde leden vragen de Minister op welke grond acht het kabinet het wenselijk dat
de WHO zich structureel mengt in het klimaatdebat. Hoe verhoudt dit zich tot haar
constitutionele mandaat, en is het kabinet bereid zich te verzetten tegen een verdere
verbreding van de WHO-agenda naar terreinen die buiten haar kernbevoegdheid vallen?
Te meer nu die verbreding gepaard gaat met een beroep op «voldoende financiële middelen»
waaraan Nederland geacht wordt bij te dragen.
Naar aanleiding van 9. WHO als geopolitiek forum. De leden van de FVD-fractie constateren
dat de WHA resoluties aanneemt over lopende gewapende conflicten, waarbij bovendien
specifieke landen als agressor worden aangewezen, en dat Nederland deze resoluties
steunt. De leden van de FVD-fractie zijn van mening dat, voor zover de WHO al een
rol toekomt in conflictzones, die rol beperkt dient te blijven tot directe gezondheidszorg
aan de getroffen bevolking, en dat het innemen van geopolitieke posities via formele
resoluties daar fundamenteel buiten valt. Beschouwt het kabinet het als de taak van
de WHO om door middel van resoluties politieke oordelen te vellen over lopende gewapende
conflicten, en zo ja, op welke grondslag in de WHO-constitutie baseert het kabinet
dat standpunt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben de inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering
van de WHO gelezen en hebben daarover vooralsnog geen vragen over opmerkingen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie vragen opnieuw aandacht voor de gezaghebbende recente
oproep en het bijbehorende rapport van de Pan-Europese Commissie voor Klimaat en Gezondheid
van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)1. Genoemde leden vinden het goed om te zien dat het «adresseren van de impact van
klimaatverandering op de volksgezondheid» onderdeel is van de Nederlandse mondiale
gezondheidsstrategie, die de basis vormt voor de Nederlandse inzet tijdens de jaarvergadering
van de WHO. Deze leden constateren echter dat de brief van de Minister van 11 mei
2026 aan de Kamer, waarin zij haar inzet voor de jaarvergadering toelicht, op dit
onderdeel summier is. Hoe weegt de Minister de recente oproep en het rapport van bovengenoemde
WHO-commissie, waarin klimaatverandering wordt aangemerkt als een «catastrofale bedreiging
voor de volksgezondheid» in dit licht? Deelt de Minister die conclusies en zo nee,
op welke wetenschappelijke inzichten baseert zij zich dan?
Deelt de Minister de stelling van de commissie dat de klimaatcrisis niet langer kan
worden beschouwd als een toekomstig probleem, maar als een acute gezondheidscrisis
en veiligheidsdreiging? En op welke manier neemt zij deze stellingen mee in haar inzet
richting de jaarvergadering van de WHO?
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de WHO een actieplan op het gebied van
klimaatverandering en gezondheid heeft aangenomen, en de uitwerking hiervan periodiek
terugkomt op de jaarvergadering van de WHO. Deelt de Minister de mening dat dit onderwerp
topprioriteit verdient tijdens de jaarvergadering (in plaats van als derde en laatste
onderdeel van de Nederlandse inzet), gezien de recente urgente oproep van de bovengenoemde
WHO-commissie en de catastrofale gevolgen van de klimaatcrisis voor de volksgezondheid?
De leden van de PvdD-fractie constateerden eerder dat de bovengenoemde commissie zich
in het bijzonder richt op Europese landen en regeringen. Is de Minister bereid om
samen met wat andere Europese landen op te trekken tijdens de komende jaarvergadering,
om opvolging te geven aan de 17 aanbevelingen van de commissie? Is de Minister bereid
om daar, conform de aanbevelingen, als Ministers van Volksgezondheid een «gecoördineerd
internationaal antwoord» op te geven? Tot slot vragen genoemde leden nogmaals hoe
het kabinet kijkt naar de 17 aanbevelingen uit het rapport van de commissie. Is de
Minister bereid een kabinetsappreciatie te geven op deze aanbevelingen?
Deze leden vragen de Minister nadrukkelijk om alle bovengestelde vragen zo uitgebreid
mogelijk te beantwoorden, omdat de ervaring leert dat sommige vragen soms over het
hoofd worden gezien.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Markuszower
De leden van de Groep Markuszower hebben met interesse kennisgenomen van de voorliggende
stukken en wachten de beantwoording van de Minister met belangstelling af.
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de inzet van Nederland bij de
79e jaarvergadering van de WHO.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van een sterke, onafhankelijke
en slagvaardige Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en steunen de inzet van het kabinet
op versterking van de mondiale gezondheidsarchitectuur. Daarbij hechten deze leden
in het bijzonder aan het waarborgen van goede toegang tot primaire gezondheidszorg
en aan de bescherming en bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR).
Kan de Minister nader toelichten hoe het zich er binnen de WHO en in Europees verband
voor zal inzetten dat SRGR een prominente plaats behoudt binnen de hervormingen van
de mondiale gezondheidsarchitectuur?
Binnen Europees en WHO-verband pleit Nederland ervoor dat seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR) structureel worden meegenomen in de hervormingen van
de mondiale gezondheidsarchitectuur. Daarbij vraagt Nederland in het bijzonder aandacht
voor toegang tot gezondheid voor de meest kwetsbare groepen. Ook benadrukt Nederland
dat universele en gelijke toegang tot primaire gezondheidsdiensten niet alleen een
prioriteit is vanuit het oogpunt van mensenrechten, maar ook essentieel is voor het
behalen van positieve uitkomsten op gezondheid en effectieve pandemische preventie,
paraatheid en respons (PPPR).
Voorts onderschrijven de leden van de D66-fractie het belang van internationale samenwerking
bij de aanpak van antimicrobiële resistentie (AMR). Deze leden verwelkomen daarom
de behandeling van het actieplan inzake AMR tijdens de World Health Assembly (WHA).
Kan de Minister toelichten welke concrete prioriteiten Nederland tijdens de implementatie
van dit actieplan wil bevorderen?
Tijdens de 79ste jaarvergadering van de WHO hebben de lidstaten met consensus het
Global Action Plan antimicrobiële resistentie (AMR) 2026–2036, aangenomen. Nederland
heeft daarbij in een nationaal statement aangegeven dat hierbij een goede samenwerking
tussen landen, met ondersteuning door de WHO, van belang is. Daarnaast heeft Nederland
aandacht gevraagd voor het feit dat AMR niet alleen een toekomstige bedreiging vormt,
maar vandaag de dag al aanzienlijke gevolgen heeft voor onze volksgezondheid en economie.
AMR is een urgente uitdaging die nu om actie vraagt. Concrete prioriteiten voor Nederland
liggen op agendering, kennisdeling en (praktische) samenwerking, onder andere op het
gebied van beleidsontwikkeling. Een concreet voorbeeld hiervan is de ondersteuning
van lidstaten bij het ontwikkelen van een bekostigd en geïmplementeerd Nationaal Actieplan
op AMR met een One Health aanpak. Deze aanpak erkent dat de gezondheid van mensen,
dieren, planten en het milieu nauw met elkaar verweven is en vraagt daarom om een
geïntegreerde, interdisciplinaire samenwerking.
Juist die brede benadering is onmisbaar om AMR effectief en duurzaam aan te pakken.
Ten aanzien van het pandemieverdrag constateren de leden van de D66-fractie dat er
nog geen overeenstemming is bereikt over de bijlage over het Pathogen Access and Benefit
Sharing-mechanisme (PABS). Deze leden vernemen graag hoe de Minister de voortgang
van de onderhandelingen beoordeelt en welke inzet Nederland zal plegen om te komen
tot een tijdige afronding van het verdrag.
De onderhandelingen over de bijlage bij het verdrag inzake het PABS-mechanisme verliepen
afgelopen jaar moeizaam. De verwachtingen van de verschillende WHO-lidstaten lopen
ver uiteen, met name tussen de hoge inkomenslanden en het mondiale zuiden. Vrijwel
alle landen zien het belang van een balans tussen enerzijds het snel delen van belangrijk
pathogeen materiaal en digitale sequentiedata die bij uitbraken via testen worden
verzameld, en anderzijds het belang van het gelijkwaardiger en eerlijker delen van
de voordelen die mede dankzij dat genetisch materiaal en data, die door met name de
private sector ontwikkeld worden, zoals vaccins, andere geneesmiddelen en diagnostica.
Het mondiale zuiden verwacht dat deze bijdragen zodanig zullen zijn dat ze daarmee
veel meer middelen verkrijgen om versterking van pandemische preventie, paraatheid
en respons capaciteiten kunnen bekostigen. Zij willen daarvoor een sluitend systeem
opzetten waarbij pathogeen materiaal en de productie van sequentiedata daaruit, te
volgen is vanaf het moment van testen tot aan het op de markt brengen van medische
producten waar dat pathogeen een rol in heeft gespeeld. De hoge inkomenslanden, waaronder
ook Nederland, hebben bescheidener verwachtingen, namelijk dat het PABS-mechanisme
– net als een al bestaand vergelijkbaar mechanisme voor pandemische influenza – waarschijnlijk
de nodige financiële bijdragen van deelnemende bedrijven bij elkaar zal brengen en
ook andere voordelen zoals samenwerking rondom onderzoek en ontwikkeling. Maar de
omvang daarvan is nog onzeker en mogelijk veel minder hoog dan in de verwachting van
andere landen. Bovendien wil Nederland waken voor het opzetten van te bureaucratisch
systeem, dat onderzoek en innovatie kan hinderen.
De inzet vanuit Nederland is voor de volgende WHA in mei 2027, de bijlage af te ronden,
waarbij een middenweg gevonden kan worden tussen enerzijds het snel delen van materiaal
en data, en er anderzijds verbeterde toegang ontstaat tot mogelijke pandemische producten
die hieruit voortvloeien. Nederland heeft hiertoe de afgelopen jaren een constructieve
en actieve positie ingenomen tijdens de onderhandelingen en zal die voortzetten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over
de inzet van Nederland bij de 79e World Health Assembly. Deze leden zijn verheugd
met de deelname van de Minister, maar zij hebben echter nog een enkele vraag.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de onderhandelingen over de bijlage van het
Pandemieverdrag uitgesteld zijn, met als nieuwe deadline 2027. Kan de Minister aangeven
of zij verwacht dat deze deadline wel haalbaar zal zijn?
De vraag of de onderhandelingen over de bijlage bij het pandemieverdrag voor de nieuwe
deadline van mei 2027 afgerond zullen zijn, zal afhangen van de urgentie die door
de verschillende hoofdrolspelers gevoeld wordt. De thema’s waarop een compromis moet
worden bereikt zijn redelijk goed bekend, maar politiek liggen de posities nog flink
uit elkaar. Daarbij komt dat het hierboven genoemde PABS-mechanisme, technisch complex
is. De inzet van Nederland en de EU is om de onderhandelingen in 2027 tot een goed
einde te brengen. De haalbaarheid is op dit moment nog moeilijk te voorspellen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Minister over
de inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie,
de World Health Assembly. Deze leden hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het kabinet in de brief opnieuw veel vertrouwen
uitspreekt in internationale gezondheidsstructuren, de Wereldgezondheidsorganisatie
en afstemming binnen de Europese Unie. Deze leden constateren dat de WHO door het
kabinet wordt omschreven als een centrale, technische, normerende en coördinerende
actor binnen de mondiale gezondheidsarchitectuur. Deze leden vragen de Minister te
bevestigen dat volksgezondheid, de inrichting van het Nederlandse zorgstelsel, medische
keuzevrijheid, grondrechten, privacy, toegang tot geneesmiddelen en nationale pandemiemaatregelen
uiteindelijk onder nationale democratische controle moeten blijven vallen. Zij vragen
te bevestigen dat de WHO geen bevoegdheid mag krijgen om Nederland rechtstreeks of
indirect te binden aan beleid dat niet vooraf democratisch door de Kamer is gelegitimeerd.
De Nederlandse volksgezondheid, de inrichting van het Nederlandse zorgstelsel, medische
keuzevrijheid, grondrechten, privacy, toegang tot geneesmiddelen en nationale pandemiemaatregelen
vallen onder nationale democratische controle.
De WHO heeft geen bevoegdheid om Nederland rechtstreeks of indirect te binden aan
beleid dat niet vooraf democratisch door de Kamer is gelegitimeerd en zal die ook
niet krijgen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom het kabinet de WHO nadrukkelijk
als «normerende» actor omschrijft. Deze leden vragen de Minister waar volgens haar
de grens ligt tussen technische advisering door de WHO en normstelling die in de praktijk
richtinggevend wordt voor nationaal beleid. Zij vragen de Minister aan te geven welke
WHO-normen, resoluties, richtlijnen of afspraken op dit moment doorwerken in Nederlands
beleid en op welke wijze de Kamer daar vooraf invloed op heeft gehad.
De WHO baseert haar adviezen op de laatste stand van de wetenschap en techniek. Ze
werkt hiertoe samen met de beste wetenschappers wereldwijd.
Zo komen ze tot breed gedragen internationale normen, standaarden en richtlijnen voor
het beleid rond publieke gezondheid. Deze normen bieden ook Nederlandse artsenorganisaties
en wetenschappelijke instituten, een leidraad voor bijvoorbeeld nieuwe zorgprotocollen.
Daarnaast gebruiken overheden van lidstaten, waaronder Nederland, dit internationale
referentiekader, waar relevant, bij de ontwikkeling en uitvoering van nationaal gezondheidsbeleid.
Deze nationale beleidsvorming wordt via de gebruikelijke processen zoals wetgeving,
kamerbrieven en -debatten met de Kamer gedeeld. De WHO legt dus niets op, maar haar
normen en adviezen ontlenen hun kracht aan de wetenschappelijke kwaliteit ervan.
Indien er door de WHO-lidstaten juridisch bindende afspraken worden gemaakt in de
vorm van (uitvoerings)verdragen, dan worden deze aan de Staten-Generaal ter democratische
controle voorgelegd. Dit verloopt bij verdragen via de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de Nederlandse inbreng in WHO-verband
zoveel mogelijk plaatsvindt in afstemming met andere lidstaten van de Europese Unie
en dat de EU waar mogelijk met één stem spreekt. Deze leden vragen de Minister wat
er in zo’n geval nog overblijft van een herkenbare soevereine Nederlandse positie.
De samenwerking in WHO-verband met de EU-lidstaten is goed en de Nederlandse belangen
worden hierin goed meegenomen. Door in EU-verband op te treden versterken we de impact
van onze inbreng. De EU is als grootste mondiale handelsblok en donor een invloedrijke
speler. Dit neemt niet weg dat het kabinet zich ook in nationale capaciteit (aanvullend)
kan blijven uitspreken, waar het dat nodig acht. Multilateralisme en soevereiniteit
vullen elkaar aan.
Kan de Minister aangeven welke onderdelen van de inzet specifiek Nederlands zijn en
op welke punten Nederland bereid is af te wijken van een EU-lijn wanneer nationale
belangen, nationale bevoegdheden of parlementaire zeggenschap in het geding zijn?
Het is niet mogelijk voor alle interventies die de EU mede namens Nederland inbrengt,
uit te spellen welke delen daarvan specifiek Nederlands zijn. De EU-inbreng komt tot
stand op basis van afstemming tussen de EU-lidstaten. Nederland let er daarbij nadrukkelijk
op of die inzet overeenstemt met het Nederlands kabinetsbeleid. Indien geen gezamenlijke
EU-positie gevonden kan worden, of het nodig wordt geacht aanvullende boodschappen
te delen, dan kan Nederland, net als de andere EU-lidstaten, in nationale capaciteit
en/of samen met andere gelijkgezinden interveniëren.
Bij onderhandelingen zoals die inzake wijzigingen van de Internationale Gezondheidsregeling
en/of inzake de totstandkoming van het Pandemieverdrag, zal naast algemeen geldende
principes ook gekeken worden of voorstellen in lijn zijn met bestaande nationale wet-
en regelgeving en – bijvoorbeeld – het beleid rondom de aanpak van gezondheidscrises
en/ of pandemische paraatheid.
Dergelijke (wijzigingen van) internationaal bindende juridische instrumenten zullen
op grond van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen altijd aan de Staten-Generaal
worden voorgelegd voordat ze voor Nederland in werking kunnen treden.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister voorts of zij bereid is om voorafgaand
aan toekomstige WHO-vergaderingen steeds expliciet aan de Kamer te melden wat de Nederlandse
rode lijnen zijn, wat de EU-inzet is, waar beide mogelijk verschillen en op welke
punten Nederland niet bereid is mee te bewegen met Brusselse of internationale consensusvorming.
Zoals gebruikelijk ontvangt de Kamer voorafgaand aan de WHA een brief met de Nederlandse
inzet op hoofdlijnen. Indien opportuun benoemt het kabinet hierin ook die zaken die
voor Nederland mogelijk niet acceptabel zijn.
De Nederlandse en de EU-inzet bij de WHA zijn echter onderhevig aan ontwikkelingen
en onderhandelingen die vaak in beweging zijn tot vlak voor of zelfs tijdens de WHA.
Na afloop wordt eveneens in een Kamerbrief verslag gedaan van de WHA. In deze brieven
is nadrukkelijk aandacht voor de beleidsrelevantie van de WHA voor Nederland en hoe
de Nederlandse belangen worden gediend. Waar relevant benoemt het kabinet daarin ook
eventuele knelpunten en geeft daarbij aan op welke manier deze zijn opgelost.
Deze leden vragen de Minister tevens of zij bereid is om de Kamer vooraf en afzonderlijk
te informeren zodra voorstellen, resoluties, verdragen, bijlagen of uitvoeringsafspraken
in WHO-verband gevolgen kunnen hebben voor nationale bevoegdheden, medische producten,
gezondheidsdata, pandemiebeleid, preventiebeleid, SRGR, klimaatbeleid of de inrichting
van het Nederlandse zorgstelsel.
De in WHO-verband aangenomen beleidsdocumenten zoals richtlijnen en resoluties zijn
niet juridisch bindend voor de lidstaten. Deze bieden lidstaten alleen een kader dat,
waar relevant, kan worden gebruikt bij de ontwikkeling van nationaal gezondheidsbeleid.
Deze nationale beleidsvorming wordt via de gebruikelijke processen zoals wetgeving,
Kamerbrieven en -debatten met de Kamer gedeeld.
Indien (een wijziging van) een verdrag in WHO-verband tot stand komt, dan wordt deze
voorgelegd aan de Staten-Generaal via de in de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
verdragen (Rgbv) vastgestelde nationale procedures.
De leden van de PVV-fractie constateren dat tijdens de World Health Assembly (WHA)
een door de WHO gecoördineerd hervormingsproces voor de mondiale gezondheidsarchitectuur
aan de orde is, gericht op het verminderen van fragmentatie en duplicatie tussen mondiale
gezondheidsactoren. Deze leden begrijpen dat samenwerking nuttig kan zijn bij grensoverschrijdende
gezondheidsdreigingen, maar vragen de Minister te bevestigen dat minder versnippering
niet mag betekenen dat meer macht wordt geconcentreerd bij de WHO of andere internationale
organisaties.
Het hervormingsproces van de internationale gezondheidsarchitectuur en de Nederlandse
inzet daarop, zijn gericht op betere samenwerking, vermindering van duplicatie en
het adresseren van hiaten. Het gaat daarbij niet om overdracht van macht of nationale
soevereiniteit aan de WHO, of andere internationale organisaties.
Zij vragen de Minister aan te geven welke waarborgen Nederland eist om te voorkomen
dat een efficiëntere mondiale gezondheidsarchitectuur leidt tot uitholling van nationale
zeggenschap.
Van uitholling van nationale zeggenschap is als gezegd geen sprake. Het efficiënter
maken van de mondiale gezondheidsarchitectuur wordt uitdrukkelijk door de lidstaten
geleid en door de WHO gefaciliteerd. Hiervoor besloten lidstaten op voorstel van WHO
tijdens de World Health Assembly van mei 2026 dat een taskforce opties en niet-bindende
aanbevelingen voor hervorming van de mondiale gezondheidsarchitectuur zal uitwerken.
De taskforce wordt voorgezeten door lidstaten en zal in meerderheid bestaan uit vertegenwoordigers
van lidstaten. De definitieve besluitvorming over de aanbevelingen van deze taskforce
berust bij de lidstaten in de World Health Assembly van mei 2027.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom het kabinet voorstander
is van een centrale rol van de WHO binnen dit hervormingsproces. Deze leden vragen
of de Minister kan uitsluiten dat dit proces leidt tot nieuwe verplichtingen, nieuwe
financiële bijdragen, nieuwe rapportageplichten, nieuwe dataverplichtingen of nieuwe
beleidsmatige druk op lidstaten. Indien de Minister dit niet kan uitsluiten, vragen
deze leden de Kamer vooraf een volledig overzicht te sturen van de mogelijke gevolgen
voor Nederland.
Het kabinet is voorstander van een centrale rol van de WHO binnen het hervormingsproces
omdat voor een effectieve en samenhangende aanpak van mondiale gezondheidsvraagstukken,
goede samenwerking en afstemming tussen internationale organisaties en landen noodzakelijk
is. De WHO is vanwege haar technische expertise, haar mandaat om richting te geven
aan internationale gezondheidsvraagstukken en haar positie als organisatie waarvan
vrijwel alle landen ter wereld lid zijn, bij uitstek gepositioneerd om een centrale
rol te spelen binnen het hervormingsproces.
Nederland en de overige WHO-lidstaten hebben daarom unaniem ingestemd met het voorstel
om via een inclusief en door landen geleid proces, niet-bindende aanbevelingen voor
de hervorming van de mondiale gezondheidsarchitectuur op te stellen. De verwachting
is dat de WHA in 2027 besluit over de opvolging van eventuele aanbevelingen. De Kamer
zal te zijner tijd worden geïnformeerd over de Nederlandse positiebepaling.
Dit proces gaat niet over verplichtingen of financiële bijdragen.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie
leidend is bij de inzet tijdens deze WHA. Deze leden vragen de Minister hoe deze strategie
democratisch wordt begrensd, wanneer deze wordt gebruikt als basis voor internationale
verplichtingen, resoluties of beleidsinzet.
Zij vragen de Minister te bevestigen dat een kabinetsstrategie nooit mag dienen als
vervanging van parlementaire instemming wanneer internationale afspraken de nationale
beleidsruimte raken.
De Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie vormt een beleidsmatig kader dat richting
geeft aan internationale inzet van het kabinet. De strategie is geen vervanger van
de parlementaire instemming waar deze opportuun is. Bij onderhandelingen over internationale
afspraken die de nationale beleidsruimte raken, blijven de gebruikelijke procedures
voor parlementaire consultatie en/of goedkeuring gelden.
De leden van de PVV-fractie constateren dat tijdens de WHA de voortgang van de onderhandelingen
over de bijlage bij het Pandemieverdrag aan de orde komt. Deze leden vragen de Minister
te bevestigen dat Nederland op geen enkele wijze zal instemmen met onderdelen van
het Pandemieverdrag, de bijlagen of uitwerkingen daarvan die de nationale bevoegdheid
beperken om zelf te beslissen over pandemiemaatregelen, quarantainebeleid, vaccinatiebeleid,
toegang tot medische producten, inzet van digitale middelen of datadeling. Zij vragen
de Minister dit ondubbelzinnig te bevestigen.
Zoals in eerdere Kamerbrieven aangegeven, bevat het Pandemieverdrag geen bepalingen
waarmee de WHO voor Partijen bij het verdrag verplichtende gezondheidsmaatregelen
kan opleggen, zoals quarantaine of vaccinatiebeleid bij een pandemie. De basistekst
van het Pandemieverdrag is sinds juni 2025 publiek beschikbaar. De onderhandelingen
over de bijlage bij het verdrag worden nog gevoerd. Nadat die onderhandelingen zijn
afgerond, zal het Pandemieverdrag na eventuele vaststelling door de WHA via de uitdrukkelijke
goedkeuringsprocedure in het geheel aan de Staten-Generaal ter goedkeuring worden
voorgelegd. Zolang het parlement nog niet heeft ingestemd met het verdrag, is Nederland
er niet aan gebonden.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens waarom de Kamer pas na afronding
en vaststelling van het gehele verdrag via de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure
een oordeel krijgt, terwijl de politieke en juridische inhoud in de onderhandelingen
daar voorafgaand al grotendeels wordt vastgelegd. Deze leden vragen de Minister of
zij bereid is de Kamer niet alleen achteraf, maar ook gedurende de onderhandelingen,
volledig en tijdig te informeren over de Nederlandse inzet, de EU-inzet, de conceptteksten,
de openstaande geschilpunten en de Nederlandse rode lijnen.
Zoals volgt uit de Grondwet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen,
is de rolverdeling bij de totstandkoming en goedkeuring van verdragen dat de regering
verdragen uit-onderhandelt en ondertekent en dat het parlement die verdragen vervolgens
goedkeurt dan wel niet goedkeurt. De regering is niet verplicht het parlement voorafgaand
aan of tijdens het onderhandelingsproces te betrekken, maar heeft wel de mogelijkheid
dat te doen en doet dat ook geregeld wanneer het parlement daarom vraagt. Dit is ook
het geval geweest bij de ontwikkelingen rondom het Pandemieverdrag.
De situatie is momenteel zodanig dat in juni 2025 de basistekst van het Pandemieverdrag
is vastgesteld door de Wereldgezondheidsvergadering (WHA), waarmee de onderhandelingen
echter nog niet afgerond zijn, omdat nog over de bijlage inzake het PABS-mechanisme
door onderhandeld wordt.
In artikel 31 van het Pandemieverdrag is expliciet opgenomen dat het verdrag pas voor
ondertekening opengesteld zal worden wanneer de bijlage ook is vastgesteld door de
WHA. Zodra de gehele tekst van het verdrag is vastgesteld, kan ondertekening door
de regering volgen en kan de uitdrukkelijke goedkeurings-procedure worden gestart
conform de bepalingen daartoe in de Rijkswet bekendmaking en goedkeuring verdragen
(Rbgv). De Staten-Generaal kunnen dan het integrale verdrag op zijn inhoud beoordelen.
De Nederlandse inzet bij de onderhandelingen over het Pandemieverdrag is op eerdere
momenten met de Kamer gedeeld, onder meer in de Kamerbrieven van 16 februari 2024,
21 mei 2024 en 20 december 2024.2,
3,
4 De EU-inzet is op hoofdlijnen openbaar, waaronder het algemene mandaat dat in 2022
door de Raad is vastgesteld en deels publiek beschikbaar via de website van de Europese
Commissie.5 De actuele onderhandelingsinzet – zoals ook globaal aangegeven in de Kamerbrief van
11 mei 2026 – beweegt zich binnen de bandbreedte van die onderhandelingskaders en
wordt regelmatig aangepast aan nieuwe voorliggende teksten en discussies in de Intergovernmental
Working Group (IGWG).6
De Kamer is via het verslag van het kabinet over de uitkomsten van de WHA79 al geïnformeerd
dat de onderhandelingen met een jaar zijn verlengd.7 De inzet van Nederland en de Europese Unie rondom het verdrag is in achtereenvolgende
Kamerbrieven8,
9,
10 toegelicht, alsook de belangrijkste punten waarop op enig moment nog geen overeenstemming
over bestaat. Omdat het onderhandelingsproces in de Intergovernmental Working Group
(IGWG) besloten is en lidstaten – inclusief de EU en haar lidstaten – tijdens de onderhandelingen
geen actuele posities willen prijsgeven, zijn deze niet openbaar. Echter, voor zowel
de EU als het Koninkrijk bewegen deze wel binnen de bandbreedtes zoals die in eerdere
Kamerbrieven zijn aangegeven en zoals vastgesteld in het EU- mandaat11. Het kabinet heeft de Kamer steeds geïnformeerd wanneer er relevante ontwikkelingen
zijn en blijft dat doen.
De meest recente versie van de concepttekst van de PABS-bijlage is door de WHO publiekelijk
beschikbaar via de website van de WHA.12
Voorts constateren de leden van de PVV-fractie dat de onderhandelingen over het Pathogen
Access and Benefit Sharing-mechanisme, het zogenoemde PABS-mechanisme, nog niet zijn
afgerond. Deze leden constateren dat dit mechanisme ziet op het zonder vertraging
delen van pathogeen materiaal en genetische sequentiedata via door de WHO gecoördineerde
structuren, in ruil voor toegang tot voordelen zoals vaccins, geneesmiddelen en diagnostica.
Deze leden vragen de Minister welke waarborgen Nederland eist ten aanzien van nationale
veiligheid, gegevensbescherming, eigendom, toegang, commercieel gebruik, leveringszekerheid
en misbruik van gedeelde informatie.
Het PABS-mechanisme dat in de bijlage wordt opgenomen van het Pandemieverdrag, beoogt
een zo snel mogelijk delen van genetisch materiaal en digitale genetische sequentiedata
van pathogeen materiaal. Dat betekent niet dat dit ongecontroleerd gebeurt. Het mechanisme
voorziet erin – in vrijwel alle besproken opties – dat genetisch materiaal wordt gedeeld
via reguliere standaard overeenkomsten tussen de partij die het materiaal heeft afgenomen
en specifiek aangewezen (referentie) laboratoria. Ook wordt aandacht besteed aan gezondheidsveiligheid.
Voor de digitale sequentiedata geldt dat deze gedeeld moeten worden via specifiek
hiervoor aangewezen databanken die ook aan verschillende – nader te bepalen – eisen
dienen te voldoen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij kan uitsluiten dat Nederland
via het PABS-mechanisme verplicht wordt om pathogeen materiaal, genetische sequentiedata
of andere gevoelige gezondheidsinformatie te delen op een wijze die nationale zeggenschap,
veiligheidsbelangen, privacy of intellectuele eigendomsrechten aantast. Zij vragen
de Minister ook aan te geven wie uiteindelijk beslist of dergelijke informatie wordt
gedeeld: de WHO, de EU, het kabinet, nationale instituten of de Nederlandse wetgever.
Wanneer Nederland een partij wordt binnen het Pandemieverdrag, zal ook de PABS-bijlage
voor Nederland in werking treden. Aangezien de onderhandelingen nog lopen is nog niet
te zeggen welke (inspannings-)verplichtingen daarbij komen kijken en hoe deze worden
geïmplementeerd. Vanzelfsprekend zal daarbij aan de nodige waarborgen moeten worden
voldaan inzake veiligheid, privacy, etc.
Het verdrag met inbegrip van de bijlage zal ter uitdrukkelijke parlementaire goedkeuring
aan de Staten-Generaal worden voorgelegd. In de bijlage bij het verdrag zullen bepalingen
opgenomen worden over – onder andere – het type informatie dat gedeeld wordt, wie
de informatie moet delen, etc.
Ten overvloede kan erop gewezen worden dat de PABS-bijlage integraal onderdeel zal
zijn van het Pandemieverdrag en dat de waarborgen rondom soevereiniteit en ook bijvoorbeeld
rondom intellectuele eigendomsrechten in het verdrag geborgd zijn.
Ook vragen de leden van de PVV-fractie de Minister hoe wordt voorkomen dat Nederlandse
burgers, Nederlandse patiënten en Nederlandse zorgverleners in een toekomstige gezondheidscrisis
afhankelijk worden van internationale verdelingsmechanismen, vrijwillige deelname
van bedrijven of door de WHO gecoördineerde afspraken. Zij vragen de Minister te garanderen
dat Nederland altijd zelfstandig kan besluiten over de inzet, aankoop, productie,
voorraad en verdeling van vaccins, geneesmiddelen, diagnostica en medische hulpmiddelen.
Het pandemieverdrag verhindert niet, noch heeft de intentie te verhinderen, dat Nederland
zelfstandig (of samen met Europese partners) beschikbare middelen inkoopt om een pandemie
te voorkomen of te bestrijden.
Nederland investeert in de nationale paraatheid, voorraden en productiecapaciteit
op het vlak van medische tegenmaatregelen zoals vaccins, geneesmiddelen, diagnostica
en medische hulpmiddelen. Internationale samenwerking is aanvullend en ondersteunend,
maar geen vervanging van nationale beslissingsbevoegdheid. Het kabinet zet actief
in op versterking van de nationale en Europese weerbaarheid.
Geen enkel land kan zich zelfstandig op alle potentiële gezondheidsbedreigingen voorbereiden.
Europese en internationale samenwerking maakt het mogelijk om als land minder kwetsbaar
te worden op het vlak van de beschikbaarheid van medische tegenmaatregelen. Zo heeft
de Europese Commissie in de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het verbeteren van
de paraatheid en respons rondom de beschikbaarheid van medische tegenmaatregelen,
zoals vaccins, geneesmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. Ons land neemt
deel aan Europese gezamenlijke aanbestedingen, waarbij voor specifieke producten zoals
pandemische griepvaccins reserveringscontracten worden afgesloten.
De internationale afspraken zoals die in de IGR en in het Pandemieverdrag gemaakt
zijn en worden, richten zich eveneens op het verbreden van samenwerking, diversificatie
van productie en verbeterde toegang tot medische tegenmaatregelen voor alle landen
in tijden van crisis.
De leden van de PVV-fractie constateren dat het kabinet inzet op een sterke, onafhankelijke
en slagkrachtige WHO met voldoende financiële middelen.
Deze leden vragen de Minister wat volgens haar «voldoende financiële middelen» concreet
betekent voor de Nederlandse bijdrage. Zij vragen de Minister aan te geven of Nederland
bereid is tot hogere verplichte of vrijwillige bijdragen aan de WHO en zo ja, onder
welke voorwaarden.
Het tweejarig budget van de WHO voor de jaren 2026–2027 is begroot op ruim vier miljard
USD. Ongeveer een kwart van dit budget wordt gedekt door de inkomsten uit de verplichte
lidmaatschapsbijdragen van lidstaten. Voor een groot deel van het budget is de WHO
afhankelijk van vrijwillige bijdragen van donoren. Omdat veel donoren hun vrijwillige
bijdragen oormerken voor specifieke doelen en/of gebieden, kampt de WHO structureel
met gaten in de begroting. Om deze gaten te dichten en ervoor te zorgen dat de WHO
de mogelijkheid heeft het geld in te zetten op de meest effectieve en (kosten-) efficiënte
manier en waar de noden het hoogst zijn, zet Nederland in op een voldoende en duurzaam
gefinancierde WHO. Zoals eerder aan u gemeld steunt Nederland de maatregelen om in
de komende jaren de inkomsten uit de verplichte lidmaatschapsbijdragen stapsgewijs
te verhogen13, en geeft naast vrijwillige geoormerkte bijdragen ook financiële steun via on-geoormerkte
bijdragen. Deze bijdragen zijn onder voorwaarde van besteding binnen het door de bestuursorganen
afgesproken werkprogramma, en conform geldende financiële en administratieve regels.
Verantwoording over het werk van WHO en besteding van middelen gebeurt via resultaten-
en financiële rapportages, en interne en externe auditrapporten, die Nederland nauwkeurig
bestudeert. Via de WHO-website is ook een online portaal te vinden waar de financiering
van het tweejarig budget tot in detail inzichtelijk is gemaakt.
Deze leden vragen de Minister tevens of zij bereid is zich te verzetten tegen iedere
verhoging van Nederlandse bijdragen zolang niet volledig duidelijk is hoe de WHO wordt
gecontroleerd, hoe belangenverstrengeling wordt voorkomen en hoe invloed van private
financiers wordt begrensd.
De manier waarop de WHO wordt gecontroleerd is duidelijk. De WHO is een door lidstaten
geleide organisatie. Nederland is als lidstaat onderdeel van de bestuursorganen van
de WHO die toezicht houden op – en besluiten over – de organisatie. Lidmaatschap van
deze bestuursorganen is alleen voorbehouden aan lidstaten. Binnen deze bestuursorganen
worden de in het antwoord op uw eerdere vraag genoemde financiële – en resultatenrapportages
en interne en externe auditrapporten, evenals rapportages van het onafhankelijke comité
bestaande uit experts op het gebied van toezicht dat de bestuursorganen adviseert
beoordeeld en aangenomen. Ook zijn er externe instellingen zoals de Joint Inspection Unit en de Multilateral Performance Network (MOPAN) die de WHO en andere VN-instellingen evalueren op het gebied van financiën
en prestaties. Op basis van de meest recente MOPAN-beoordeling van de WHO is een Scorekaart
opgesteld die op 21 oktober 2024 met de Kamer is gedeeld.14
Belangenverstrengeling wordt voorkomen door toetsing van samenwerkingsverbanden met
niet-statelijke actoren aan het raamwerk dat hiertoe is overeengekomen door WHO-lidstaten
in 2016 genaamd «Framework of engagement with non-State actors». Over de implementatie van dit raamwerk rapporteert de WHO periodiek aan de bestuursorganen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister voorts hoe zij de onafhankelijkheid
van de WHO beoordeelt in het licht van financiering door staten, private partijen,
filantropische organisaties en andere belanghebbenden.
De WHO rapporteert op transparante wijze over de financiering van zowel statelijke
als niet-statelijke actoren, en beschikt over de nodige controle – en verantwoordingsmechanismen
om belangenverstrengeling te voorkomen (zie ook de antwoorden op uw eerdere vragen).
Eén van de voorwaarden van samenwerking met niet-statelijke actoren is dat de wetenschappelijke
aanpak van de WHO, bijvoorbeeld bij het stellen van normen en standaarden, niet in
het geding komt. Nederland ziet toe op de technische onafhankelijkheid, transparantie
en zorgvuldigheid van de WHO met betrekking tot inachtneming van de relevante regels
en procedures, en pleit tegen politieke of andere vormen van niet-wetenschappelijk
of niet-op-bewijs-gestoelde invloed die afbreuk doet aan de technische onafhankelijkheid
van de organisatie.
Zij vragen de Minister of zij kan aangeven welk deel van de WHO-financiering vrij
besteedbaar is, welk deel geoormerkt is en welke risico’s dit volgens het kabinet
oplevert voor de onafhankelijkheid van de organisatie. Deze leden vragen of de Minister
bereid is te pleiten voor maximale transparantie over alle financieringsstromen, belangenposities
en beleidsinvloed binnen de WHO.
Uit de financiële rapportage gepresenteerd tijdens de 79e WHA blijkt dat naar verwachting
41% van het tweejarig budget voor 2026 en 2027 gefinancierd wordt uit ongeoormerkte
middelen. Deze middelen zijn vrij besteedbaar binnen het werkprogramma van de WHO.
Ongeveer de helft van het budget bestaat uit (sterk) geoormerkte middelen, waardoor
de organisatie niet de vrijheid heeft om de beschikbare middelen evenredig te verdelen
over de geografische – en resultaatgebieden. Bepaalde gebieden lopen daarmee het risico
onder gefinancierd te raken. Nederland pleit dan ook in bestuursorganen voor een meer
duurzaam gefinancierde WHO, zodat de organisatie minder afhankelijk is van geoormerkte
middelen.
Zoals aangegeven in het antwoord op de eerder gestelde vraag rapporteert de WHO transparant
over de uitvoering van het werkprogramma en inzet van de beschikbare middelen. Dit
gebeurt zowel binnen de bestuursorganen als publiek via hun website. Zoals beoordeeld
door MOPAN en opgenomen in de Scorekaart uit 2024 scoort de WHO goed op financiële
transparantie. Zie daarnaast ook het antwoord op de vorige vraag
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat klimaatverandering en gezondheid,
verduurzaming van de zorg, klimaatbestendig maken van de zorg, water en voedsel op
de WHA-agenda staan. Deze leden vragen de Minister waarom deze onderwerpen in toenemende
mate via de WHO worden behandeld. De WHO is geen klimaatministerie, geen landbouwministerie
en geen bestuurslaag boven nationale parlementen. Deze leden vragen de Minister hoe
zij voorkomt dat het gezondheidsmandaat van de WHO steeds verder wordt opgerekt naar
klimaat, voedsel, water en duurzaamheidsbeleid.
De WHO besteedt op verzoek van haar lidstaten aandacht aan de interactie tussen (volks)gezondheid
en het veranderende klimaat. Klimaatverandering leidt in de hele wereld tot negatieve
gezondheidsuitkomsten, onder meer door toenemende blootstelling aan extreme hitte,
veranderingen in de verspreiding van infectieziekten en afnemende voedsel- en waterzekerheid.
Het is van belang dat gezondheidssystemen in staat zijn hierop te anticiperen en te
reageren. Daarnaast blijkt uit onderzoek van het RIVM dat de moderne gezondheidszorg
met lange aanvoerlijnen, verantwoordelijk is voor 5 procent van de wereldwijde voetafdruk
van broeikasgassen.
De rol van de WHO is om landen te informeren over de laatste stand van de wetenschap
en te ondersteunen bij hun inspanningen om gezondheidssystemen zo in te richten dat
zij kunnen anticiperen en reageren op de negatieve effecten van klimaatverandering.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij bereid is zich uit te
spreken tegen mandaatverruiming van de WHO via brede begrippen als «gezondheid», «weerbaarheid»,
«klimaatbestendige zorg» en «mondiale gezondheidsarchitectuur». Zij vragen de Minister
te bevestigen dat klimaatbeleid, voedselbeleid, landbouwbeleid en de inrichting van
de zorg in Nederland nationale democratische keuzes blijven en niet via internationale
gezondheidsfora mogen worden gestuurd.
Verwijzend naar het antwoord hierboven, ziet het kabinet geen aanleiding te spreken
van mandaatverruiming van de WHO door aandacht voor begrippen als gezondheid, weerbaarheid,
klimaatbestendige zorg of mondiale gezondheidsarchitectuur. De WHO vervult op grond
van haar constitutionele mandaat een richtinggevende en coördinerende rol op het terrein
van internationale publieke gezondheid. De verantwoordelijkheid voor het Nederlandse
beleid op het terrein van klimaat, voedsel, landbouw en zorg ligt bij de Nederlandse
overheid.
Voorts constateren de leden van de PVV-fractie dat de brief verwijst naar de veiligheid
van gezondheidsdata. Deze leden vragen de Minister welke gezondheidsdata in WHO-verband
of via aan de WHO gekoppelde netwerken worden gedeeld, welke data mogelijk in de toekomst
gedeeld kunnen worden en onder welke juridische grondslag dat gebeurt.
Op grond van de WHO-statuten15, in het bijzonder artikel 63 en 64, voorzien WHO-lidstaten de WHO jaarlijks met een
geaggregeerd overzicht van sterftestatistieken, uitgesplitst naar doodsoorzaak. Dit
geschiedt door het CBS, op geaggregeerd niveau, dus niet herleidbaar naar personen.
Op grond van Verordening nr. 1338/2008 van het Europees parlement en de Raad van 16 december
2008 betreffende communautaire statistieken over de volksgezondheid en de gezondheid
en veiligheid op het werk wordt door het CBS geaggregeerde data over o.a. ziekenhuis-ontslagdiagnoses
aan Eurostat geleverd. Deze data zijn, net als de doodsoorzakendata, ook terug te
vinden als open data op de website van het CBS. Het is bekend dat de WHO ook van die
openbare gegevens gebruikmaakt.
Zij vragen de Minister te bevestigen dat medische gegevens van Nederlandse burgers
nooit zonder hun toestemming, zonder uitdrukkelijke wettelijke basis, zonder democratische
controle en zonder stevige privacy waarborgen in internationale systemen terecht mogen
komen.
Persoonsgegevens waaronder gegevens over de gezondheid van burgers mogen op grond
van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) nooit gedeeld worden zonder
toestemming van de betrokkene zelf of een wettelijke basis. Dit geldt zowel voor de
behandelaar als bijvoorbeeld de Nederlandse overheid. Als verstrekking van dergelijke
persoonsgegevens wel een basis heeft in toestemming of een wettelijke grondslag, moet
dit vervolgens altijd worden omkleed door strenge privacy en beveiligingswaarborgen.
De Autoriteit Persoonsgegevens is voor een dergelijke verstrekking de aangewezen toezichthouder.
Daarnaast is sinds maart 2025 de Europese Ruimte voor Gezondheidsgegevens Verordening
(European Health Data Space, EHDS) van kracht en worden aanvullende waarborgen voor
veilig en betrouwbaar gebruik van gezondheidsgegevens geïmplementeerd. Hierover heeft
het kabinet de Kamer op 18 mei jl. nog geschreven.16 Overigens worden er, zoals aangegeven in het vorige antwoord, statistische data gedeeld
met de WHO. Deze zijn niet herleidbaar en bevatten dus geen persoonsgegevens (zoals
medische gegevens) van Nederlandse burgers.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tevens of zij bereid is de Kamer een
overzicht te sturen van alle bestaande en voorgenomen internationale afspraken waarbij
Nederland gezondheidsdata, pathogeendata, genetische sequentiedata, surveillancedata
of andere medische informatie deelt met of via de WHO, de EU, internationale databanken
of daaraan verbonden netwerken.
Nederland stelt, zoals hierboven aangegeven, jaarlijks een geaggregeerd overzicht
van sterftestatistieken, uitgesplitst naar doodsoorzaak aan de WHO beschikbaar, evenals
geaggregeerde data over o.a. ziekenhuisontslag-diagnoses aan Eurostat, op grond van
de genoemde wettelijke grondslagen.
Daarbij stelt de Minister voor Langdurige Zorg en Sport namens het kabinet als stelselverantwoordelijke
voor het Gezondheidsinformatiestelsel (GIS) aanvullende kaders op, zoals bijvoorbeeld
de vereisten voor de Gezondheidsdata-autoriteit, waarover het kabinet de Kamer op
18 mei jl. heeft geïnformeerd.17
Deze Autoriteit onder de European Health Data Space (EHDS) zal toezien op het naleven
van aanvullende waarborgen voor veilig en vertrouwd (her)gebruik van gezondheidsgegevens,
waarbij privacybescherming voorop staat.
In internationaal verband is verder allereerst de Internationale Gezondheidsregeling
(IGR) relevant waar Nederland aan gebonden is.
Artikel 6 IGR bevat de plicht voor lidstaten om de WHO in kennis te stellen van een
gebeurtenis op diens grondgebied die een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid
van internationaal belang kan vormen. In de IGR is een beslissingsinstrument opgenomen
om te beoordelen of melding noodzakelijk is. Waar mogelijk dient daarbij ook informatie
met de WHO te worden gedeeld over laboratoriumuitslagen, risicobron en soort risico,
aantal besmettingen en sterfgevallen en omstandigheden die van invloed zijn op de
verspreiding van de ziekte. Het delen van deze informatie in internationaal verband
is cruciaal voor het voorkomen en bestrijden van internationale gezondheidscrises.
Artikel 7 IGR verplicht lidstaten ook bij een onverwachte of ongebruikelijke gebeurtenis
die een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang
zou kunnen vormen, relevante informatie te verstrekken aan de WHO.
Vergelijkbare data worden binnen de EU gedeeld op grond van EU-verordening EU/2022/2371
inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen. Deze Verordening bevat
bepalingen die zich onder andere richten op het versterken van monitoring, surveillance
en vroeg-signalering van gezondheids-bedreigingen op EU-niveau. De Europese Commissie
en nationale volksgezondheidautoriteiten – in Nederland is dat het RIVM – staan met
elkaar in contact via het besloten Early Warning and Response System (EWRS). Bij ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen kunnen de lidstaten daardoor
snel en veilig waarschuwingen versturen, gegevens uitwisselen en hun respons coördineren.
De gegevens die kunnen worden gedeeld omvatten ook gegevens voor contacttracering.
Ook routinematig verzamelde surveillancedata en data inzake voorkomende casussen op
het vlak van infectieziekten en andere bedreigingen worden Europees gedeeld via het
Europese netwerk voor epidemiologische surveillance. Op dit moment wordt gewerkt aan
de invulling van gedelegeerde handelingen onder de Verordening waarin nader zal worden
uitgewerkt welke gegevens precies moeten worden doorgegeven door de nationale volksgezondheidautoriteiten,
met als uitgangspunt dat het niet gaat om direct tot personen herleidbare informatie.
De gesprekken over het Pathogen Access and Benefit Sharing (PABS) systeem, onderdeel
van de Pandemieverdrag, zijn nog niet afgerond.
De overige gegevens in het gevraagde overzicht vallen onder de verantwoordelijkheid
van de zorgorganisaties, onderzoeksinstellingen, ondernemers en overige publieke instellingen,
en moeten allemaal voldoen aan de privacy- en beveiligingswaarborgen die in het vorige
antwoord al zijn aangegeven.
Ook constateren de leden van de PVV-fractie dat de gezondheidssituatie in Oekraïne
en de Palestijnse gebieden aan de orde komt en dat resoluties worden verwacht. Deze
leden begrijpen dat oorlog en conflict grote gevolgen kunnen hebben voor de volksgezondheid,
maar vragen de Minister hoe wordt voorkomen dat de WHO steeds verder verandert in
een geopolitiek forum onder gezondheidsvlag.
De WHO speelt een belangrijke operationele en coördinerende rol in Oekraïne en de
Palestijnse gebieden. Discussies tijdens de WHA over conflict- en crisissituaties
richten zich op uitvoering van het WHO-mandaat in de desbetreffende situatie.
Resolutieteksten worden beoordeeld op hun relevantie met betrekking tot het WHO-mandaat,
naast een toetsing op basis van de Nederlandse beleidsinzet zoals onder andere verwoord
in de inzetbrief voor de WHA.
Zij vragen de Minister te bevestigen dat Nederland resoluties in WHO-verband uitsluitend
beoordeelt op aantoonbare meerwaarde voor volksgezondheid, medische noodhulp en humanitaire
zorg, en niet op symbolische of geopolitieke profilering.
Zoals benoemd in het antwoord op voorgaande vraag beoordeelt het kabinet resolutieteksten
op basis van de Nederlandse beleidsinzet zoals onder andere verwoord in de inzetbrief
voor de WHA. Daarnaast wordt gekeken naar feitelijke juistheid en financiële consequenties
van de voorstellen.
De leden van de PVV-fractie constateren ten slotte dat het kabinet de Kamer na de
WHA zal informeren over de uitkomsten en bij belangrijke nieuwe ontwikkelingen tussentijds
zal informeren. Deze leden vinden dat onvoldoende concreet. Zij vragen de Minister
wat zij verstaat onder «belangrijke nieuwe ontwikkelingen».
Zoals eerder aangegeven lopen de onderhandelingen over de PABS-bijlage bij het Pandemieverdrag
stroef. Inhoudelijk worden de op te nemen bepalingen in de PABS-bijlage voor een belangrijk
deel begrensd door artikel 12 in de door de WHA vastgestelde basistekst van het Pandemieverdrag,
waardoor niet een geheel ander PABS-mechanisme bedacht kan worden dan wat qua contouren
is vastgesteld. Mocht in de komende periode toenadering gevonden worden binnen de
Intergovernmental Working Group (IGWG) van lidstaten waardoor het mogelijk wordt de
tekst van de bijlage aan de WHA ter vaststelling voor te leggen, dan is dat een belangrijke
nieuwe ontwikkeling. Wanneer er een besluitvormingsmoment aan zit te komen over de
PABS-bijlage, bijvoorbeeld tijdens de WHA, dan zal de Kamer daarover vooraf geïnformeerd
worden.
Deze leden vragen de Minister of zij bereid is toe te zeggen dat de Kamer altijd vooraf
en afzonderlijk wordt geïnformeerd wanneer in WHO-verband afspraken, resoluties, bijlagen,
actieplannen of onderhandelingsresultaten aan de orde zijn die kunnen raken aan nationale
bevoegdheden, parlementaire zeggenschap, grondrechten, gezondheidsdata, medische producten,
pandemiebeleid, klimaatbeleid, SRGR of de inrichting van het Nederlandse zorgstelsel.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister of zij bereid is om bij iedere toekomstige
WHA-inzetbrief een aparte paragraaf op te nemen over soevereiniteit, democratische
controle, nationale bevoegdheden, financiële gevolgen, datadeling, EU-afstemming en
de Nederlandse rode lijnen. Deze leden ontvangen hierop graag een duidelijke toezegging.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister tot slot hoe zij voorkomt dat Nederland
tijdens de jaarlijkse World Health Assembly instemt met resoluties, besluiten, afspraken
of onderhandelingsmandaten die formeel niet-bindend zijn, maar in de praktijk alsnog
richtinggevend worden voor Nederlands beleid.
Deze leden vinden het onaanvaardbaar wanneer ingrijpende keuzes via internationale
consensusvorming tot stand komen en de Kamer pas wordt geïnformeerd nadat Nederland
daarmee heeft ingestemd.
Zij vragen de Minister toe te zeggen dat Nederland niet zal instemmen met WHO-uitkomsten
die direct of indirect gevolgen kunnen hebben voor de Nederlandse wetgeving, beleidsvrijheid,
financiële verplichtingen of nationale autonomie, voordat de Kamer hierover afzonderlijk
is geïnformeerd en zich daarover heeft kunnen uitspreken.
Over de Nederlandse inzet tijdens de WHA wordt de Kamer via de inzetbrief op hoofdlijnen
voorafgaand geïnformeerd. De ontwikkeling van het Nederlandse volksgezondheidsbeleid
wordt gebaseerd op verschillende bronnen en overwegingen en via de daarvoor geldende
nationale procedures aan de Staten-Generaal voorgelegd.
Het kabinet verzekert daarbij dat het werk van de WHO nooit een inbreuk zal betekenen
op nationale bevoegdheden, parlementaire zeggenschap of de Nederlandse grondrechten,
vanwege de aard van het werk van de WHO en haar statutaire bevoegdheden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de Nederlandse
inzet voor de 79e jaarvergadering van de WHO. Naar aanleiding hiervan hebben deze
leden nog een enkele aanvullende vraag.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet inzet op het versterken van de mondiale
gezondheidsarchitectuur en het versterken van de nationale gezondheidssystemen. Deze
leden vragen het kabinet toe te lichten welke rol zij bij deze versterking van het
Nederlandse gezondheidssysteem zien weggelegd voor de WHO en specifiek op welke onderdelen
van het systeem de verwachting is dat deze versterking gaat plaatsvinden.
De WHO levert een bijdrage via de ontwikkeling van internationaal vergelijkbare standaarden
en richtlijnen, die als referentiekader worden gebruikt voor gezondheidsbeleid en
uitvoering in Nederland. Daarnaast maakt de WHO op verzoek kennis, informatie en expertise
beschikbaar ter ondersteuning van de preventie en respons op internationale gezondheidsdreigingen.
Dit draagt bij aan bescherming van de Nederlandse volksgezondheid en beperkt de druk
op het Nederlandse gezondheidssysteem. Voorts vormen de internationale WHO-standaarden
en systemen voor kwaliteitsborging van gezondheidsproducten, zoals prekwalificatie,
een referentiekader voor Nederlandse producenten die hun gezondheidsproducten internationaal
op de markt willen brengen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de FVD-fractie
De leden van de FVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van Minister Hermans
d.d. 11 mei 2026, getiteld «Inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering van de
WHO» (Kamerstuk 36 800-XVI-192) en hebben naar aanleiding hiervan de volgende vragen.
Naar aanleiding van 1. Parlementaire borging bij de uitkomsten van het WHO-hervormingsproces.
Nederland heeft bij de WHA79 ingestemd met een hervormingsproces voor de mondiale
gezondheidsarchitectuur dat loopt van juni 2026 tot mei 2027, en dat concrete voorstellen
moet opleveren voor behandeling bij de WHA80. De resolutie kwalificeert dit proces
uitdrukkelijk als consultatief. Daarmee is echter slechts de juridische aard van het
proces bepaald, niet die van de uitkomsten.
De leden van de FVD-fractie wijzen erop dat de voorstellen die dit proces oplevert
bij de WHA80 in beginsel de vorm kunnen aannemen van regulations in de zin van artikel
21 van de WHO-Constitutie, die op grond van artikel 22 automatisch bindend worden
voor Nederland tenzij tijdig een voorbehoud wordt ingediend. De consultatieve aard
van het proces biedt daartegen geen enkele bescherming.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welk concreet mechanisme – en met welke
wettelijke verankering – waarborgt dat de Kamer tijdig en reëel betrokken wordt bij
de beoordeling van de WHA80-voorstellen, voordat Nederland daarover stemt.
En kan de Minister met zoveel woorden uitsluiten dat de uitkomsten van dit hervormingsproces
geheel of gedeeltelijk de vorm zullen aannemen van artikel 21-regulations, waardoor
zij bindend zouden worden voor Nederland?
Het hervormingsproces is niet gericht op het vaststellen van afspraken in nieuwe verdragsteksten, maar op aanbevelingen
voor een meer coherente en effectieve mondiale gezondheidsarchitectuur. Bindende bepalingen
zijn dan ook niet voorzien. De Kamer zal tijdig voor de WHA80 worden geïnformeerd
over de Nederlandse positiebepaling.
Overigens heeft de WHO in de afgelopen 20 jaar maar één regeling op grond van artikel
21 van het WHO-Statuut opgesteld, namelijk de Internationale Gezondheidsregeling (IGR)
uit 2005. Volledigheidshalve kan opgemerkt worden dat het parlement, indien in WHO-verband
wél nieuwe verdragsrechtelijke bepalingen aan de orde zijn, daar uiteraard op de daartoe
geëigende wijze bij wordt betrokken. Dat is verankerd in de Grondwet, artikel 91,
en uitgewerkt in de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen. Regelingen op
grond van artikel 21 van het WHO-Statuut worden in Nederland gekwalificeerd als uitvoeringsverdragen
onder het WHO-Statuut. Mocht het toch zo zijn dat er tijdens WHA80 of een latere WHA
zo’n regeling wordt aangenomen, dan zal die regeling als uitvoeringsverdrag op grond
van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen aan het parlement worden voorgelegd.
Nederland wordt dus niet gebonden aan een regeling op grond van artikel 21 van het
WHO-Statuut door voor die regeling te stemmen tijdens de betreffende WHA; de Staten-Generaal
bepaalt na de WHA of die regeling voor Nederland zal gaan gelden of niet.
Naar aanleiding van 2. Voorwaarden voor Nederlandse ondertekening van het pandemieverdrag.
De PABS-bijlage bij het pandemieverdrag is nog niet tot stand gekomen, na acht onderhandelingsronden
is nog geen overeenstemming bereikt. Op grond van artikel 31, lid 2 van het verdrag
kan het verdrag pas voor ondertekening en ratificatie worden opengesteld nadat deze
bijlage is vastgesteld. Nederland bevindt zich daarmee nu op het moment van de laatst
overgebleven onderhandelingsruimte.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welke concrete voorwaarden het kabinet
hanteert in de PABS-onderhandelingen. In het bijzonder ten aanzien van de reikwijdte
van de verplichting tot het delen van pathogenen en genetische sequentiedata, de zeggenschap
over dat materiaal na overdracht, en eventuele verplichtingen die doorwerken in de
Nederlandse rechtsorde of die van Nederlandse instellingen.
De reikwijdte van de toekomstige mogelijke verplichting tot het delen van pathogenen
en genetische sequentiedata kan gedefinieerd worden als pathogenen met pandemisch
potentieel, die voldoen aan de definitie van een pandemische noodsituatie zoals opgenomen
in de wijzigingen op de Internationale Gezondheidsregeling (IGR) uit 2024. De concrete
invulling hiervan is echter nog onderwerp van gesprek in de PABS-onderhandelingen.
Inzet is om te komen tot een efficiënt systeem waardoor dergelijke data snel gedeeld
kunnen worden, met inachtneming van de nodige waarborgen inzake veiligheid, privacy
etc., zodat ook snel gewerkt kan worden aan de ontwikkeling van medische producten
die we nodig hebben om de pandemieën te voorkomen of te bestrijden.
De leden van de FVD-fractie vragen ook hoe de zeggenschap geregeld is over het genetisch
materiaal na overdracht. De modaliteiten hiervoor staan nog niet vast. Er wordt gesproken
over een gecentraliseerd netwerk van geautoriseerde laboratoria onder auspiciën van
de WHO, waar ook Nederlandse en Europese (referentie) laboratoria onderdeel van zullen
zijn. Daarnaast wordt gesproken over de traceerbaarheid van gedeeld genetisch materiaal,
bijvoorbeeld door dit te koppelen aan unieke indicatoren en via meldingen aan een
centraal register binnen het laboratorium netwerk.
Wat betreft verplichtingen die gevolgen zouden kunnen hebben voor nationale wet- en
regelgeving, hierover is in de bijlage nog geen overeenstemming bereikt. In artikel
12 van de aangenomen tekst van het Pandemieverdrag is echter opgenomen dat elke bepaling
van de bijlage in overeenstemming moet zijn met relevante nationale wetgeving. Ook
hier geldt weer dat de Staten-Generaal uiteindelijk gaan over het besluit of Nederland
instemt met het verdrag, dat via de uitdrukkelijke goedkeuringsprocedure in het geheel
wordt voorgelegd als de WHA de verdragstekst heeft vastgesteld.
En welke uitkomst in de PABS-onderhandelingen zou voor het kabinet reden zijn het
verdrag niet te ondertekenen?
De PABS-onderhandelingen lopen nog door. Dit is enerzijds vanwege uiteenlopende verwachtingen
tussen lidstaten onderling en anderzijds vanwege de technische complexiteit van het
beoogde mechanisme.
Wanneer de onderhandelingen tot ongewenste uitkomsten zouden leiden, dan is de kans
zeer aanzienlijk dat geen consensus gevonden kan worden over de tekst en dat daardoor
de bijlage niet vastgesteld gaat worden door de WHA.
Een voorbeeld van een uitkomst die het kabinet niet zou kunnen accepteren betreft
een PABS-systeem waarbij vanwege het ontwerp van het systeem, belangrijke vertragingen
zouden ontstaan in de snelheid van delen en/of beschikbaarheid van materialen en/of
data waardoor de vroegtijdige signalering van belangrijke ziekmakende pathogenen substantieel
belemmerd zou worden.
Naar aanleiding van 3. Juridische verankering van nationale beslissingsautonomie.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister welke juridisch afdwingbare waarborg
– niet een politieke toezegging van dit kabinet, maar een in nationale of internationale
regelgeving verankerd mechanisme – garandeert dat Nederland bij een volgende PHEIC
daadwerkelijk zelfstandig en op eigen (wetenschappelijke) gronden kan besluiten af
te wijken van WHO-aanbevelingen, zonder formele of informele consequenties.
Bij het uitroepen van een noodsituatie van de volksgezondheid van internationaal belang
(PHEIC) kan de directeur-generaal van de WHO op grond van de artikelen 15, 16, 17
en 18 IGR aanbevelingen opstellen voor direct getroffen landen, voor naburige landen en voor overige landen.
Het kan hierbij gaan om «tijdelijke» of «doorlopende» aanbevelingen. Deze aanbevelingen
zijn zwaarwegend van aard, maar niet verplichtend. Het is aan de lidstaten die partij zijn bij de IGR om te bepalen of zij de WHO-aanbevelingen
wensen op te volgen. De Wet publieke gezondheid bevat geen verplichting tot het opvolgen
van de aanbevelingen van de directeur-generaal van de WHO.
Het uitroepen van een PHEIC door de directeur-generaal van de WHO heeft ook geen automatische
doorwerking in het beleid van het Koninkrijk. Wanneer het Koninkrijk getroffen wordt
door een PHEIC, hetgeen het geval was bij de COVID-19-epidemie en ook bij de uitbraak
van mpox in Europa, zal de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport beoordelen
wat op grond van beschikbare afwegingen en nationale en internationale informatie
in het belang van de volksgezondheid noodzakelijk is. Daarbij wordt in geval van een
infectieziekte bezien in welke categorie de infectieziekte moet worden geplaatst en,
in geval van een infectieziekte met pandemisch potentieel (categorie A1), of bepalingen
uit de Wet publieke gezondheid moeten worden geactiveerd waarmee onder andere collectieve
maatregelen genomen kunnen worden. Dit gebeurt conform de in de Wet publieke gezondheid
vastgestelde procedure (zie met name de artikelen 20 en 58c). Daarbij wordt bezien
of, op grond van nationale en internationale adviezen en afwegingen, de WHO-aanbevelingen
zinvol zijn voor ons Koninkrijk.
Maar ook bij een situatie waarbij het Koninkrijk niet direct getroffen wordt door
een PHEIC, maar mogelijk wel indirect gevolgen daarvan kan ondervinden, zoals bij
de huidige Bundibugyo Ebola uitbraak in enkele Afrikaanse landen, worden aanbevelingen
van de WHO meegewogen bij eventuele Europese of nationale paraatheidsmaatregelen,
zoals het informeren van reizigers.
Naar aanleiding van 4. Uitbesteding Nederlands mandaat aan de WHO via de EU.
De Minister schrijft dat Nederland zijn inbreng afstemt met de EU en dat de EU «waar
mogelijk met één stem spreekt», en beschrijft de WHO tegelijkertijd als «normerende
actor» voor het Nederlandse gezondheidsstelsel. De leden van de FVD-fractie constateren
dat hiermee een dubbele soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt.
De Nederlandse positie wordt eerst opgelost in een EU-consensus waarover de Kamer
geen directe zeggenschap heeft, waarna die EU-positie bijdraagt aan WHO-normen die
vervolgens doorwerken in het Nederlandse gezondheidsstelsel. Deze leden vragen de
Minister op welk democratisch mandaat berust elk van deze twee stappen afzonderlijk,
en wie kan de WHO als normsteller voor het Nederlandse gezondheidsstelsel democratisch
ter verantwoording roepen.
Nederland streeft binnen de EU-coördinatie tot een gezamenlijke positie te komen.
Indien geen gezamenlijke EU-positie gevonden kan worden, of het nodig wordt geacht
aanvullende boodschappen te delen, kan Nederland, net als de andere EU-lidstaten,
in nationale capaciteit en/of samen met andere gelijkgezinden interveniëren.
Met de term normerende actor binnen de mondiale gezondheidsarchitectuur wordt bedoeld
dat de WHO internationale normen, standaarden en richtlijnen ontwikkelt op het terrein
van publieke gezondheid. Deze bieden lidstaten, waaronder Nederland, een internationaal
referentiekader dat waar relevant kan worden gebruikt bij de ontwikkeling en uitvoering
van nationaal gezondheidsbeleid.
De voorstellen van de WHO, in de vorm van resoluties of normen zijn niet bindend voor
de lidstaten. Indien er in WHO-verband juridisch bindende afspraken worden gemaakt
in de vorm van een (uitvoerings)verdrag, dan worden deze op grond van de Rijkswet
goedkeuring en bekendmaking verdragen via de daarvoor geijkte nationale procedures
aan de Staten-Generaal voorgelegd, voordat ze voor Nederland in werking kunnen treden.
Naar aanleiding van 5. Ongecontroleerde uitbreiding van WHO's institutionele rol.
De Minister hanteert de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie als leidend kader
voor de gehele WHA-inzet. De leden van de FVD-fractie constateren dat dit een door
het kabinet vastgesteld beleidsdocument betreft dat aan de Kamer is aangeboden als
informatiebrief en waarover de Kamer nooit formeel heeft gestemd. Het kabinet legt
daarmee een vergaande internationale inzet vast op basis van een kader waaraan het
parlement geen expliciete goedkeuring heeft verleend. De Minister kondigt bovendien
aan te pleiten voor het «versterken van het vergader- en resolutieproces van WHO's
bestuursorganen» en steunt een «centrale rol van de WHO» in de mondiale gezondheidsarchitectuur.
Genoemde leden vragen de Minister beoogt het kabinet met dit «versterken» concreet
meer beslissingsbevoegdheid toe te kennen aan organen waarvan de leden noch democratisch
gekozen zijn door, noch verantwoording verschuldigd zijn aan, de Nederlandse burger.
Zo ja, acht het kabinet het verenigbaar met de beginselen van democratische legitimiteit
om die bevoegdheidsuitbreiding na te streven zonder dat de Kamer de mondiale gezondheidsstrategie
die daaraan ten grondslag ligt expliciet heeft goedgekeurd?
Met betrekking tot het eerste deel van de vraag kan het kabinet aangeven dat de Nederlandse
mondiale gezondheidsstrategie18, die in 2022 op verzoek van de Kamer tot stand kwam, een beleidsmatig kader vormt
dat richting geeft aan internationale inzet van het kabinet, maar dat deze de parlementaire
instemming, indien nodig of voorgeschreven, op generlei wijze vervangt.
Bij onderhandelingen over internationale afspraken die de nationale beleidsruimte
raken, blijven de gebruikelijke procedures voor parlementaire consultatie en/of goedkeuring
uiteraard gelden.
Voor een effectieve en samenhangende aanpak van mondiale gezondheidsvraagstukken is
goede samenwerking en afstemming tussen internationale organisaties en landen noodzakelijk.
De WHO is vanwege haar technische expertise, haar mandaat om richting te geven aan
internationale gezondheidsvraagstukken en haar positie als organisatie waarvan vrijwel
alle landen ter wereld lid zijn, bij uitstek gepositioneerd om hierin een centrale
rol te spelen.
Wat betreft het laatste deel van uw vraag geldt dat de WHO een door lidstaten-geleide
organisatie is. Het versterken van het vergader- en resolutieproces van bestuursorganen
heeft als doel de manier waarop lidstaten hun controlerende en richtinggevende taak
uitvoeren effectiever en efficiënter te maken. De aangegeven bevoegdheidsuitbreidingen
worden niet herkend.
Als sprake zou zijn van een bevoegdheidsuitbreiding van de WHO, dan zou dit in beginsel
vastgelegd dienen te worden in een verdrag waarbij de nationale goedkeuringsprocedures
van toepassing zijn.
Naar aanleiding van 6. SRGR als speerpunt.
De Minister noemt Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR) als speerpunt
van de Nederlandse inzet. De leden van de FVD-fractie constateren dat de term SRGR
zijn oorsprong vindt in het ICPD-actieprogramma van 1994 en het Beijing Platform van
1995. Documenten waarin abortus expliciet werd uitgesloten als instrument van gezinsplanning
en waarin de consensus zorgvuldig was begrensd. In de praktijk heeft de term zich
sindsdien stilzwijgend ontwikkeld tot een kader waarbij toegang tot abortus standaard
als onderdeel van reproductieve rechten wordt beschouwd. Een uitbreiding die nooit
via een expliciet nieuw mandaat door lidstaten is bekrachtigd.
De leden van de FVD-fractie vragen de Minister op welke definitie van SRGR baseert
het kabinet zijn inzet, en gaat die definitie verder dan waarmee Nederland ooit democratisch
heeft ingestemd.
Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR) kent niet één definitie, maar
is een breed en algemeen gebruikt begrip dat uitgaat van het recht van elk mens op
de hoogst haalbare mate van fysiek, emotioneel, mentaal en sociaal welzijn verbonden
aan seksualiteit en reproductiviteit. Dit vormt de basis waarop verschillende internationale
organisaties aan SRGR werken, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het
Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA), UNICEF en de Wereldbank.
Sinds 2012 is het bevorderen van SRGR één van de speerpunten binnen het Nederlands
beleid voor ontwikkelingssamenwerking. Ook voor 2012 zette Nederland zich binnen ontwikkelingssamenwerking
in voor onderdelen van SRGR, zoals het verbeteren van moeder- en kindzorg en het bestrijden
van hiv/aids.
Het kabinet bepaalt zijn internationale inzet altijd binnen de gebruikelijke nationale
besluitvormingsprocessen.
Van een uitbreiding van de Nederlandse inzet op SRGR zonder democratische legitimatie
is daarom geen sprake.
Indien ja, dan wijzen deze leden erop dat de Minister dit presenteert alsof het een
vanzelfsprekende en breed gedragen waarde betreft, terwijl dit geenszins het geval
is. Over de morele en juridische status van abortus bestaat in Nederland zelf een
fundamenteel en onopgelost maatschappelijk debat. Genoemde leden vragen de Minister
waarom het kabinet ervoor kiest een onderwerp waarover de grondslagen in eigen land
ter discussie staan te verheffen tot speerpunt van Nederlands buitenlandbeleid.
Op welk democratisch mandaat berust de keuze om de Nederlandse diplomatieke positie
en financiële middelen in te zetten voor de internationale bevordering van wat in
wezen een omstreden normatief standpunt is – ook waar het landen betreft die abortus
uitdrukkelijk afwijzen?
Het kabinet staat pal voor het recht op gezondheid en SRGR voor iedereen en zet daarbij
in op de volle breedte van SRGR, inclusief toegang tot veilige abortus.
Het vergroten van keuzevrijheid en zelfbeschikking staat centraal in de Nederlandse
inspanningen.
De Nederlandse internationale inzet voor SRGR als onderdeel van het beleid voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking gaat uit van de Nederlandse (wettelijke) uitgangspunten.
De juridische status van abortus is in Nederland vastgelegd in de Wet afbreking zwangerschap
(Wafz). Daar waar Nederland financiële middelen inzet voor het bevorderen van keuzevrijheid
en toegang tot de volle breedte van seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten,
waaronder toegang tot veilige abortus, is het uitgangspunt dat dit altijd gebeurt
binnen de nationale kaders en wetgeving van de landen waarin we werken. Abortus wordt
door Nederland niet bevorderd als methode van gezinsplanning.
Naar aanleiding van 7. Commerciële belangen versus volksgezondheidbelangen.
De Minister noemt als argument voor WHO-betrokkenheid de commerciële kansen voor de
Nederlandse Life Sciences and Health sector. De leden van de FVD-fractie vragen de
Minister te verduidelijken in hoeverre de Nederlandse WHO-inzet mede wordt bepaald
door de belangen van deze sector.
De Nederlandse WHO-inzet is in de eerste plaats gericht op publieke gezondheid, gezondheidszorg,
pandemische paraatheid, geneesmiddelenbeleid en mondiale gezondheidsvraagstukken.
Waar raakvlakken bestaan tussen gezondheidsbeleid en economische kansen, wordt door
partners binnen het Rijk actief samengewerkt. Dit gebeurt bijvoorbeeld rond de internationale
positionering van de Nederlandse Life Sciences & Health-sector, gezondheidstechnologie,
innovatie-ecosystemen en kennisinstellingen. Daarbij wordt aangesloten bij bredere
kabinetsbrede inspanningen op het terrein van economische diplomatie en internationale
samenwerking.
En welke waarborgen bestaan er om te voorkomen dat commerciële belangen van farmaceutische
bedrijven de volksgezondheidbelangen van Nederlandse burgers verdringen?
Het kabinet zet zich actief in voor maatschappelijk verantwoorde prijzen van geneesmiddelen,
zodat innovatieve behandelingen beschikbaar blijven voor patiënten zonder dat de betaalbaarheid
en toegankelijkheid van de zorg onder druk komen te staan.
Er bestaan verschillende waarborgen om inmenging van commerciële belangen van farmaceutische
bedrijven te voorkomen. Geneesmiddelen worden pas tot de Nederlandse en Europese markt
toegelaten, nadat zij onafhankelijk zijn beoordeeld op kwaliteit, werkzaamheid en
veiligheid door respectievelijk het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
of het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Met betrekking tot de besluitvorming over
vergoeding en opname van geneesmiddelen in het basispakket adviseert het Zorginstituut
Nederland (ZiN) onafhankelijk de effectiviteit, kosteneffectiviteit, de noodzakelijkheid
en de uitvoerbaarheid.
Verder gelden voor overheidsorganisaties en adviescommissies strikte regels ten aanzien
van integriteit, transparantie en het voorkomen van belangenverstrengeling. Eventuele
(financiële) belangen van betrokken deskundigen moeten worden gemeld.
Naar aanleiding van 8. WHO-mandaatuitbreiding naar beleidsthema Klimaat.
De Minister meldt dat de WHA vorig jaar een actieplan op het gebied van klimaatverandering
en gezondheid heeft aangenomen, en dat de uitwerking hiervan de komende jaren periodiek
terugkeert op de WHA-agenda. De leden van de FVD-fractie constateren dat de WHO hiermee
structureel en langdurig een rol opeist op een beleidsterrein, klimaatbeleid, dat
buiten haar oorspronkelijke constitutionele mandaat valt en waarvoor andere internationale
kaders bestaan. Deze leden delen bovendien de aan dit actieplan ten grondslag liggende
aanname dat klimaatverandering een urgente en dominante bedreiging vormt voor de volksgezondheid,
niet.
Genoemde leden vragen de Minister op welke grond acht het kabinet het wenselijk dat
de WHO zich structureel mengt in het klimaatdebat. Hoe verhoudt dit zich tot haar
constitutionele mandaat, en is het kabinet bereid zich te verzetten tegen een verdere
verbreding van de WHO-agenda naar terreinen die buiten haar kernbevoegdheid vallen?
Te meer nu die verbreding gepaard gaat met een beroep op «voldoende financiële middelen»
waaraan Nederland geacht wordt bij te dragen.
Klimaatverandering leidt wereldwijd tot negatieve gezondheidsuitkomsten, onder meer
door toenemende blootstelling aan extreme hitte, veranderingen in de verspreiding
van infectieziekten en afnemende voedsel- en waterzekerheid. Het is van belang dat
gezondheidssystemen in staat zijn hierop te anticiperen en te reageren. De rol van
de WHO is om landen hierover te informeren en te ondersteunen bij hun inspanningen
om gezondheidssystemen zo in te richten dat zij hierop kunnen anticiperen en reageren.
Het actieplan inzake klimaatverandering en gezondheid dat tijdens de 78ste World Health
Assembly is aangenomen, is vastgesteld door de lidstaten van de WHO. Het kabinet beschouwt
dit als een weerspiegeling van de prioriteiten die de lidstaten gezamenlijk binnen
de organisatie hebben vastgesteld en hun weerslag vinden in het door de lidstaten
goedgekeurde werkplan en de begroting van de WHO.
Naar aanleiding van 9. WHO als geopolitiek forum.
De leden van de FVD-fractie constateren dat de WHA-resoluties aanneemt over lopende
gewapende conflicten, waarbij bovendien specifieke landen als agressor worden aangewezen,
en dat Nederland deze resoluties steunt. De leden van de FVD-fractie zijn van mening
dat, voor zover de WHO al een rol toekomt in conflictzones, die rol beperkt dient
te blijven tot directe gezondheidszorg aan de getroffen bevolking, en dat het innemen
van geopolitieke posities via formele resoluties daar fundamenteel buiten valt. Beschouwt
het kabinet het als de taak van de WHO om door middel van resoluties politieke oordelen
te vellen over lopende gewapende conflicten, en zo ja, op welke grondslag in de WHO-constitutie
baseert het kabinet dat standpunt?
Resoluties over de rol van de WHO in conflictgebieden worden door lidstaten voorgesteld
en beoordeeld. Vaststelling van resolutieteksten gebeurt door de WHO-lidstaten, niet
door het WHO-secretariaat. Zoals in het antwoord op eerdere vragen gesteld worden
resolutieteksten onder meer beoordeeld op basis van relevantie met betrekking tot
het WHO-mandaat. Nederland ziet hierop toe.
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben de inzet van Nederland voor de 79e jaarvergadering
van de WHO gelezen en hebben daarover vooralsnog geen vragen over opmerkingen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie vragen opnieuw aandacht voor de gezaghebbende recente
oproep en het bijbehorende rapport van de Pan-Europese Commissie voor Klimaat en Gezondheid
van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)19. Genoemde leden vinden het goed om te zien dat het «adresseren van de impact van
klimaatverandering op de volksgezondheid» onderdeel is van de Nederlandse mondiale
gezondheidsstrategie, die de basis vormt voor de Nederlandse inzet tijdens de jaarvergadering
van de WHO. Deze leden constateren echter dat de brief van de Minister van 11 mei
2026 aan de Kamer, waarin zij haar inzet voor de jaarvergadering toelicht, op dit
onderdeel summier is. Hoe weegt de Minister de recente oproep en het rapport van bovengenoemde
WHO-commissie, waarin klimaatverandering wordt aangemerkt als een «catastrofale bedreiging
voor de volksgezondheid» in dit licht?
Het kabinet ziet de oproep en het rapport als een gezaghebbende bijdrage aan het internationale
debat over klimaatverandering en gezondheid. De kwalificatie in het rapport benadrukt
dat klimaatverandering ernstige gevolgen heeft voor gezondheid en welzijn, ook in
Europa. Dit sluit aan bij de Nederlandse internationale inzet op klimaatverandering
en gezondheid, onder meer via de mondiale gezondheidsstrategie.
Deelt de Minister die conclusies en zo nee, op welke wetenschappelijke inzichten baseert
zij zich dan?
Het kabinet onderschrijft de wetenschappelijke conclusie dat klimaatverandering gevolgen
heeft voor de volksgezondheid en dat deze gevolgen bij verdere opwarming zullen toenemen.
Deze inzichten worden breed gedragen door onder meer de WHO, het IPCC, de Lancet Countdown
en nationale kennisinstellingen zoals het RIVM.
Deelt de Minister de stelling van de commissie dat de klimaatcrisis niet langer kan
worden beschouwd als een toekomstig probleem, maar als een acute gezondheidscrisis
en veiligheidsdreiging?
Het kabinet deelt de analyse dat klimaatverandering nu al gevolgen heeft voor de gezondheid
en het welzijn van mensen in Nederland en Europa. Dat is zichtbaar bij hittegolven
en overstromingen, maar ook in minder direct zichtbare effecten, zoals méér en andersoortige
pollen, een toenemend risico op zoönosen en nieuwe infectieziekten, en druk op de
waterkwaliteit. De exacte kwalificaties die de Pan-Europese Commissie voor Klimaat
en Gezondheid gebruikt zijn voor rekening van de commissie, maar de onderliggende
boodschap dat klimaatverandering ook een gezondheidsopgave is, wordt door het kabinet
onderschreven. Ook om die reden zet het kabinet zich in om de klimaatdoelen te behalen
en vormt klimaatverandering en gezondheid één van de drie prioritaire thema’s van
de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie.
En op welke manier neemt zij deze stellingen mee in haar inzet richting de jaarvergadering
van de WHO?
Nederland heeft zich de afgelopen jaren actief ingezet om klimaatverandering en gezondheid
hoger op de internationale agenda te plaatsen. Zo heeft Nederland, samen met Peru
en een brede groep landen, bij WHA77 een leidende rol gespeeld bij de totstandkoming
van de resolutie over klimaatverandering en gezondheid. Deze resolutie vormde de basis
voor het WHO mondiale actieplan op klimaatverandering en gezondheid aangenomen tijdens
WHA78.
Nederland heeft ook input geleverd op de totstandkoming van dit actieplan, met aandacht
voor concrete, uitvoerbare acties en aansluiting bij het bredere werkprogramma van
de WHO. De implementatie van dit actieplan vormt de komende jaren een belangrijk kader
voor de verdere internationale inzet op klimaat en gezondheid; de voortgang daarvan
zal op de WHA-agenda terugkomen.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat de WHO een actieplan op het gebied van
klimaatverandering en gezondheid heeft aangenomen, en de uitwerking hiervan periodiek
terugkomt op de jaarvergadering van de WHO. Deelt de Minister de mening dat dit onderwerp
topprioriteit verdient tijdens de jaarvergadering (in plaats van als derde en laatste
onderdeel van de Nederlandse inzet), gezien de recente urgente oproep van de bovengenoemde
WHO-commissie en de catastrofale gevolgen van de klimaatcrisis voor de volksgezondheid?
De WHA kent een brede agenda met veel urgente mondiale gezondheidsvraagstukken, waaronder
versterking van de mondiale gezondheidsarchitectuur, pandemische paraatheid, antimicrobiële
resistentie, toegang tot medische producten, seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten, grensoverschrijdende infectieziekten en andere internationale gezondheidsdreigingen.
Het kabinet acht de wisselwerking tussen klimaatverandering en gezondheid een belangrijk
onderwerp binnen deze bredere agenda. Tegelijkertijd moet per WHA worden bezien welke
onderwerpen, gelet op de internationale context, de agenda van dat jaar, en de mogelijkheden
voor concrete besluitvorming, de meeste aandacht vragen in de Nederlandse inzet.
De leden van de PvdD-fractie constateerden eerder dat de bovengenoemde commissie zich
in het bijzonder richt op Europese landen en regeringen. Is de Minister bereid om
samen met wat andere Europese landen op te trekken tijdens de komende jaarvergadering,
om opvolging te geven aan de 17 aanbevelingen van de commissie?
Het kabinet onderschrijft het belang van internationale samenwerking op het terrein
van klimaatverandering en gezondheid. Nederland zet zich hiervoor reeds actief in
binnen bestaande Europese en mondiale samenwerkingsverbanden.
In de WHO-Europaregio neemt Nederland deel aan de werkgroep op gezondheid en klimaatverandering
en aan het Partnership for Health Sector Climate Action onder het European Environment and Health Process (EHP). Binnen deze samenwerkingsverbanden werken landen gezamenlijk aan vraagstukken op
het snijvlak van klimaat, milieu en gezondheid, waaronder klimaatbestendige en duurzame
zorgsystemen.
Mondiaal is Nederland actief binnen de Alliance for Transformative Action on Climate and Health (ATACH). Dit door de WHO gefaciliteerde samenwerkingsverband ondersteunt landen bij het delen
van kennis en concrete praktijkervaring t.b.v. het verduurzamen en klimaatbestendig
maken van hun gezondheidsstelsels. Daarnaast zit Nederland samen met Palau de Friends
of Climate and Health-groep voor, die zich inzet voor een sterkere verankering van
gezondheid in internationale klimaatprocessen.
Via deze bestaande samenwerkingsverbanden wordt reeds invulling gegeven aan veel van
de thema’s die ook door de Pan-Europese Commissie voor Klimaat en Gezondheid in haar
aanbevelingen worden geadresseerd. Het kabinet ziet daarom op dit moment geen noodzaak
daarnaast een afzonderlijke coalitie van Europese landen op te richten voor de opvolging
van de aanbevelingen van de commissie.
Is de Minister bereid om daar, conform de aanbevelingen, als Ministers van Volksgezondheid
een «gecoördineerd internationaal antwoord» op te geven?
Naast de hierboven beschreven inzet in WHO-verband zet Nederland zich ook in Europees
verband en binnen internationale klimaatprocessen in voor meer aandacht voor klimaat
en gezondheid. In de EU Gezondheidsraad van 2 december 2025 heeft de voormalig Minister
van VWS de Europese Commissie opgeroepen tot het ontwikkelen van een EU-strategie
op klimaat en gezondheid, die zowel adaptatie als mitigatie omvat. Deze oproep is
gesteund door een groot aantal lidstaten waaronder Duitsland, Frankrijk en Spanje.
De oproep van de Pan-Europese Commissie ondersteunt deze eerdere Nederlandse inzet
en de gesprekken die hierover met de Europese Commissie en Europese collega’s worden
gevoerd.
Tot slot vragen genoemde leden nogmaals hoe het kabinet kijkt naar de 17 aanbevelingen
uit het rapport van de commissie. Is de Minister bereid een kabinetsappreciatie te
geven op deze aanbevelingen?
Het kabinet heeft kennisgenomen van de aanbevelingen van de Pan-Europese Commissie
voor Klimaat en Gezondheid. Veel van de onderwerpen die in de aanbevelingen aan de
orde komen, zoals de verduurzaming van de zorg, klimaatbestendige zorgsystemen en
samenwerking tussen gezondheids- en klimaatbeleid, maken reeds onderdeel uit van de
Nederlandse inzet op het terrein van duurzaamheid en gezondheid.
De afgelopen jaren is geïnvesteerd in het versterken van duurzaamheid binnen de gezondheidszorg.
Het kabinet heeft dit ondersteund via opeenvolgende Green Deals Duurzame Zorg, waaronder
de huidige Green Deal Duurzame Zorg 3.0. Daarnaast is de afgelopen jaren gewerkt via
de programmatische aanpak Duurzaamheid en Gezondheid. Deze inzet heeft eraan bijgedragen
dat binnen de zorgsector een brede verduurzamingsbeweging op gang is gekomen en duurzaamheid
steeds meer onderdeel wordt van de reguliere bedrijfsvoering van zorginstellingen.
De Green Deal Duurzame Zorg 3.0 loopt eind oktober 2026 af. Ook de programmatische
aanpak Duurzaamheid en Gezondheid wordt eind 2026 afgerond. Daarmee wordt toegewerkt
naar een situatie waarin de verduurzamingsopgave vanaf 2027 nadrukkelijker door de
sector zelf wordt gedragen en duurzaamheid structureel onderdeel blijft van het beleid
van zorginstellingen. De partijen die betrokken zijn bij de huidige Green Deal hebben
aangegeven hun samenwerking voort te willen zetten in een nieuwe Green Deal Duurzame
Zorg.
Dit betekent niet dat het Ministerie van VWS geen rol meer heeft op dit terrein. Het
ministerie blijft zich inzetten als verbindende schakel tussen betrokken ministeries,
uitvoeringsorganisaties en maatschappelijke partijen bij vraagstukken op het snijvlak
van gezondheid, duurzaamheid en klimaat.
Gelet op deze lopende inzet en de wijze waarop de verschillende aanbevelingen reeds
hun weerslag vinden in bestaand beleid en bestaande samenwerkingsverbanden, ziet het
kabinet op dit moment geen aanleiding voor een afzonderlijke kabinetsappreciatie van
de zeventien aanbevelingen.
Deze leden vragen de Minister nadrukkelijk om alle boven gestelde vragen zo uitgebreid
mogelijk te beantwoorden, omdat de ervaring leert dat sommige vragen soms over het
hoofd worden gezien.
Het kabinet heeft getracht de gestelde vragen zo volledig en zorgvuldig mogelijk te
beantwoorden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Markuszower
De leden van de Groep Markuszower hebben met interesse kennisgenomen van de voorliggende
stukken en wachten de beantwoording van de Minister met belangstelling af.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
M. Mohandis, voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport -
Mede ondertekenaar
E.M. Sjerp, adjunct-griffier