Antwoord schriftelijke vragen : Antwoorden vragen van de leden Boomsma en Ceulemans over de toename van geweld mishandeling bedreiging en diefstal door migranten in de Amsterdamse Binnen
Vragen van de leden Boomsma en Ceulemans (beiden JA21) aan de Ministers van Asiel en Migratie en van Justitie en Veiligheid over de toename van geweld, mishandeling, bedreiging en diefstal door migranten in de Amsterdamse Binnenstad (ingezonden 10 juni 2026).
Antwoord van Minister Van den Brink (Asiel en Migratie), mede namens de Minister van
Justitie en Veiligheid (ontvangen 7 september 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2025–2026, nr. 2449.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Groepjes jongens stelen niet alleen, maar beroven,
bedreigen en mishandelen ook: «alarm om steeds gewelddadigere dieven in Amsterdamse
binnenstad»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met het artikel «Klokkenluider binnen politiekorps: «Criminele asielzoekers
terroriseren Amsterdam»» van 25 augustus 2022?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3 en 4
Kunt u een reflectie geven op de oorzaken, gevolgen en de toename van deze problematiek
over de afgelopen vier jaar? Welke maatregelen zijn de afgelopen jaren getroffen om
deze criminaliteit terug te dringen?
Bent u bereid om na te vragen bij de politie in Amsterdam centrum, waar vier jaar
geleden deze noodklok werd geluid, om te onderzoeken, desnoods op basis van mogelijk
anonieme vragen, hoe agenten aankijken tegen de situatie op dit moment, wat er aan
maatregelen is genomen de afgelopen vier jaar, en wat er volgens hen aanvullend nodig
is?
Antwoord 3 en 4
We zien niet alleen in de Amsterdamse binnenstad, maar ook in andere grote steden,
een aanhoudend probleem van overlast en criminaliteit waar ook jonge asielzoekers
bij betrokken zijn. Het gaat daarbij vaak om een mobiele groep overlastgevers, die
overlast of criminaliteit pleegt in een andere gemeente dan waar zij zelf feitelijk
verblijft.
Bureau Beke heeft eerder in opdracht van het WODC onderzocht welke factoren ten grondslag
kunnen liggen aan verschillende vormen van overlast en crimineel gedrag door COA-bewoners.
Dit onderzoeksrapport is eind vorig jaar gepubliceerd.
Bij brief van 22 mei jl. heb ik uw Kamer nader geïnformeerd over deze kwalitatieve
onderzoeksbevindingen en de daaraan gerelateerde inzet vanuit het Rijk.3
Op lokaal niveau worden in Amsterdam ten aanzien van overlast verschillende bestuurlijke
maatregelen ingezet, zoals cameratoezicht en de instelling van overlastgebieden, waarin
gebiedsverboden kunnen worden opgelegd na het begaan van wets- of APV-overtredingen.
Voor de politie heeft de overlast in het centrumgebied hoge prioriteit; er is extra
toezicht ingericht in de winkelstraten en er wordt nauw samengewerkt met partners
aan nieuwe interventies. Hierbij wordt veelvuldig operationeel afgestemd, waarbij
signalen van ondernemers en beveiligers direct worden vertaald naar een gerichte politie-inzet.
Daarnaast monitort de politie, en dan specifiek de Afdeling Vreemdelingenpolitie,
Identificatie en Mensenhandel (AVIM), de situatie nauwgezet om, in samenwerking met
de IND en het COA, waar mogelijk direct maatregelen te treffen binnen de asielketen.
Vraag 5
In 2022 stelden klokkenluiders bij de Amsterdamse politie dat zij hun handen vol hadden
aan criminele asielzoekers uit Noord-Afrika, dat het bestrijden van deze criminaliteit
zinloos was zolang daders niet werden uitgezet, en dat zij dit als zeer frustrerend
ervoeren; wat kunt u, vier jaar later, zeggen tegen deze agenten om hun zorgen tegemoet
te komen, en op welke concrete wijze is de situatie sindsdien verbeterd?
Antwoord 5
Het kabinet geeft hoge prioriteit aan de terugkeer van vertrekplichtige vreemdelingen.
Daartoe worden langs meerdere sporen stappen gezet om het aantal vertrekken te verhogen.
Voor gedwongen terugkeer is het essentieel dat vreemdelingen in beeld zijn bij de
Nederlandse autoriteiten. Daarbij wordt, als dit nodig is, gebruik gemaakt van vreemdelingenbewaring.
In 2025 is het aantal plekken voor vreemdelingenbewaring uitgebreid.
Medewerking van derde landen is cruciaal, zoals voor het afgeven van vervangende reisdocumenten.
De laatste jaren heeft Nederland sterk ingezet op het verbeteren van de migratiesamenwerking
met derde landen. Als gevolg hiervan is de terugkeersamenwerking met verschillende
landen, waaronder landen in Noord-Afrika, verbeterd. Zo is er nu sprake van «zicht
op uitzetting» naar Marokko en Algerije. Dit heeft ook ertoe geleid dat Nederland
de laatste jaren meer vertrekplichtige vreemdelingen naar deze landen heeft kunnen
uitzetten.
De nieuwe Terugkeerverordening moet de terugkeerprocedure versimpelen, administratieve
lasten verminderen en zorgen voor een eenvoudiger en efficiënter Europees terugkeerproces.
Daarnaast creëert de nieuwe terugkeerverordening meer gronden voor vreemdelingenbewaring,
mogelijkheden om langere inreisverboden op te leggen en creëert het tevens mogelijkheden
voor innovatieve oplossingen, bijvoorbeeld terugkeer- en transithubs.
Daarnaast is het kabinet bezig om bepaalde onderdelen van het Nederlandse terugkeersysteem
te wijzigen. Enkele van de voorgestelde wijzigingen zijn opgenomen in de Wet terugkeer
en vreemdelingenbewaring, die onlangs is aangenomen in de Tweede Kamer. Zo wordt in
deze wet de mogelijkheid voor ongewenstverklaring van vreemdelingen verruimd. Ook
maakt de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring het meewerken aan vertrek verplicht.
Vraag 6
Hoeveel (uitgeprocedeerde) criminele asielzoekers zijn de afgelopen jaren per jaar
vervolgd en hoeveel bestraft voor criminaliteit, van hoeveel criminele asielzoekers
is als gevolg daarvan hun asielprocedure stopgezet en afgewezen en hoeveel criminele
asielzoekers zijn uitgezet? Voor welk type misdrijven is in de praktijk besloten om
asielprocedures stop te zetten en/of uit te zetten?
Antwoord 6
Voor een cijfermatig overzicht van het aantal verdachtenregistraties van COA-bewoners
en de strafrechtelijke afdoeningen door het Openbaar Ministerie en de Rechtspraak
verwijs ik naar de zogeheten Incidentenmonitor van het WODC. Op 2 juli jl. is de rapportage
over 2019–2025 door het WODC gepubliceerd.4
Wanneer vreemdelingen misdrijven plegen en hiervoor (onherroepelijk) veroordeeld zijn,
toetst de IND op verblijfsrechtelijke consequenties. In 2025 werden 20 asielvergunningen
ingetrokken en 110 asielaanvragen afgewezen op grond van de openbare orde.5
Vraag 7
Bent u het met de indieners eens dat het cruciaal is dat asielzoekers die dergelijk
crimineel gedrag vertonen de consequenties daarvan moeten (leren) vrezen om hen hiervan
te weerhouden? In hoeverre vindt u dat de consequenties die zij op dit moment doorgaans
ondervinden voldoende afschrikwekkend zijn? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 7
Ja, ik ben het met de indieners eens dat asielzoekers die crimineel gedrag vertonen
daarvan de consequenties moeten ondervinden. Een asielzoeker die een strafbaar feit
pleegt, moet duidelijk merken dat het plegen van misdrijven direct strafrechtelijke
gevolgen heeft (lik-op-stuk). Onder lik-op-stuk beleid wordt verstaan een snelle interventie
na aanhouding van de verdachte tot en met de succesvolle tenuitvoerlegging van de
straf. Dat zijn bij voorkeur de supersnelrechtzitting bij de politierechter, waarbij
de verdachte binnen 72 uur na aanhouding vanuit de inverzekeringstelling wordt berecht
en de snelrechtzitting bij de politierechter waarbij de verdachte binnen 17 dagen
na aanhouding vanuit de bewaring wordt berecht. In beide situaties wordt een verdachte
berecht vanuit de voorlopige hechtenis en kan de rechter bevelen dat de resterende
straf direct aansluitend wordt uitgezeten.
Of de inzet van (super)snelrecht en directe tenuitvoerlegging van de sanctie (vaak
een gevangenisstraf) mogelijk is, hangt af van de omstandigheden en is aan de officier
van justitie.
Vraag 8
Hoe vaak worden criminele asielzoekers die winkeldiefstallen plegen en werkloos geraakte
arbeidsmigranten die overvallen of geweld plegen zoals beschreven in deze artikelen
en die worden opgepakt door winkelaars en/of vervolgens door de politie, daadwerkelijk
vervolgd?
Antwoord 8
Deze categorisering wordt door het Openbaar Ministerie niet cijfermatig bijgehouden.
Vraag 9
Hoe vaak krijgen criminele asielzoekers die worden gepakt voor dergelijke misdrijven
gestraft door een maatregel opgelegd door het asielzoekerscentrum (AZC)?
Antwoord 9
De opsporing en vervolging van strafbare feiten berusten primair bij de strafrechtketen
en vallen niet onder de verantwoordelijkheid van het COA. Hoe vaak COA een maatregel
oplegt die verband houdt met gedragingen van de bewoner buiten het AZC, wordt niet
als categorie zodanig systematisch bijgehouden.
De IND beziet bij een onherroepelijke veroordeling altijd of verblijfsrechtelijke
consequenties mogelijk zijn (bijvoorbeeld intrekking of weigering).
Vraag 10
Klopt het dat politieteams in de Amsterdamse binnenstad destijds het overgrote deel
van hun tijd kwijt waren aan criminele asielzoekers, zoals in 2022 werd gerapporteerd?
Kunt u bij de betreffende politieteams nagaan welk deel van hun schaarse politietijd
agenten momenteel kwijt zijn aan deze groepen criminelen in de Amsterdamse binnenstad,
Ter Apel en Budel?
Antwoord 10
Deze vraag kan niet kwantitatief worden beantwoord, omdat de politie-inzet niet op
deze wijze wordt geregistreerd.
Vraag 11
Klopt het dat winkeliers SODA-boetes (Service Organisatie Directe Aansprakelijkstelling)
van 181 euro uitsluitend kunnen opleggen aan Nederlands ingezetenen en dat arbeidsmigranten
en asielzoekers daardoor buiten dit systeem vallen? Hoe verloopt dit incasso-systeem
in de praktijk? Is het mogelijk om deze boetes ook op te leggen aan arbeidsmigranten
en asielzoekers en wat zou daarvoor nodig zijn?
Antwoord 11
Nee, dat klopt niet. Arbeidsmigranten en asielzoekers worden eveneens door SODA aangeschreven
op het bij SODA bekende adres. SODA ziet echter op landelijk niveau dat de groep arbeidsmigranten
en asielzoekers moeilijk aan te spreken zijn op de schade die zij veroorzaken, omdat
verhuizing vaak voorkomt en post ongeopend retour komt. Doordat deze groep moeilijk
vindbaar is, is de verhaalbaarheid van vorderingen erg laag.
Dagvaarden is voor SODA vervolgens geen aantrekkelijke optie, omdat dan moet worden
geïnvesteerd in het verhalen van een vordering waarvan de debiteur moeilijk vindbaar
is. Dit heeft als gevolg dat de meldingsbereidheid bij ondernemers daalt.
Vraag 12
Klopt het dat winkeliers die een SODA-boete opleggen van 181 euro zelf slechts 80 euro
daarvan ontvangen? Zo ja, op welke gronden is deze verdeling bepaald en bent u bereid
dit aandeel voor winkeliers te verhogen?
Antwoord 12
SODA werkt in de meeste gevallen voor ondernemers op basis van no cure no pay. In
ongeveer 70% van de gevallen lukt het SODA de schade te verhalen. Tijdens de incassofase,
de deurwaardersfase en gerechtelijke fase draagt SODA alle risico’s en kosten. Om
deze werkzaamheden te mogen verrichten voldoet SODA aan de eisen van de Wet Kwaliteit
Incassodienstverlening. Bij deze werkzaamheden spant SODA zich in een zo hoog mogelijk
percentage uit te keren aan ondernemers. Gemiddeld keert SODA, afhankelijk van de
afspraken, 110 tot 130 euro uit aan de ondernemer.
De genoemde (circa) 80 euro raakt aan de gegarandeerde SODA-schadevergoeding voor
ondernemers in Westerwolde.6 Mede naar aanleiding van de wens van ondernemers in Ter Apel voor één schadeloket,
is voor ondernemers en bewoners in Ter Apel thans een separate schaderegeling opgezet.
Vraag 13
Klopt het dat criminele asielzoekers winkeliers die hen aanspreken of aanhouden hen
regelmatig bedreigen en foto’s van hen nemen? Hoe vaak zijn criminele asielzoekers
vervolgd voor deze vormen van intimidatie, welke straffen staan daarop en welke straffen
worden daarvoor zoal uitgedeeld?
Antwoord 13
De politie heeft laten weten de signalen over de toenemende agressie, intimidatie
en het maken van foto’s van winkelpersoneel door winkeldieven, waaronder asielzoekers,
in het kernwinkelgebied van Amsterdam in algemene zin te herkennen. Dit gedrag is
volstrekt onacceptabel. Winkelpersoneel moet te allen tijde veilig zijn werk kunnen
doen.
Deze categorieën van delicten worden door het Openbaar Ministerie niet apart cijfermatig
bijgehouden.
Vraag 14
Klopt het dat de landelijke Top X-lijst van overlastgevende asielzoekers inmiddels
bijna 1.200 personen telt, waarvan de helft van Syrische afkomst is en meer dan een
derde minderjarig? Klopt het voorts dat alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s)
over het algemeen niet worden geplaatst in procesbeschikbaarheidslocaties en dat de
handhaving en toezichtlocatie (HTL) niet meer wordt gebruikt? Welke concrete interventies
staan dan wel ter beschikking voor deze specifieke groepen en acht u die toereikend
om overlastgevend en crimineel gedrag effectief aan te pakken?
Antwoord 14
Ja, dat klopt voor wat betreft de eerste en tweede deelvraag. De procesbeschikbaarheidslocatie,
zoals deze bestond tijdens de procesbeschikbaarheidsaanpak, was ingericht voor een
specifieke doelgroep waarbij kwetsbaren, waaronder minderjarigen, zijn uitgesloten
van. In maart 2025 hebben het COA en Nidos besloten tot een (tijdelijke) plaatsingsstop
van amv op de htl. Dit naar aanleiding van diverse incidenten waar amv bij betrokken
waren. Van deze incidenten is melding gedaan bij de betrokken Inspecties en zijn er
evaluatieverslagen opgesteld. In de evaluaties werd geconstateerd dat een aantal verbeteringen
moet worden doorgevoerd, voordat de plaatsingsstop van amv opgeheven kan worden. Zie
in dit verband ook de toelichting aan uw Kamer bij brief van 22 mei jl.7 Het COA en Nidos werken hangende deze tijdelijke plaatsingsstop voor amv op de htl
in gezamenlijkheid aan een duurzaam, goed en veilig werk-, woon-en begeleidingsklimaat
voor amv.
Verder kan het COA, in samenspraak met Nidos, een amv die ernstige overlast veroorzaakt,
plaatsen in de Perspectief Opvang Nidos (PON). In de PON ontvangen jongeren intensieve
begeleiding, waarbij zij werken aan hun gedrag en toekomstperspectief, zowel binnen
als buiten Nederland. Ik werk met het COA en Nidos op dit moment aan een afspraak
uit het coalitieakkoord over verlengde opvang en aanvullende begeleiding van asielzoekers
van 18–21 jaar.
Vraag 15
Welke specifieke strafrechtelijke en vreemdelingenrechtelijke consequenties kunnen
minderjarige asielzoekers die overlast veroorzaken of strafbare feiten plegen in de
praktijk ondervinden en hoe vaak zijn deze opgelegd? Voorziet de aangenomen motie-Boomsma
over een landelijk actieplan voor jonge Syrische asielzoekers in voldoende uitvoerbare
maatregelen voor amv’s, in het bijzonder waar het detentiemogelijkheden betreft (Kamerstuk
19 637, nr. 3413)? In hoeveel gevallen zijn de in de uitvoering van de motie voorgestelde acties daadwerkelijk
opgelegd?
Antwoord 15
Waar het gaat om minderjarige vreemdelingen geldt dat het reguliere jeugdstrafrecht
van toepassing is. Het toepasbaar instrumentarium uit het jeugdstrafrecht kent een
pedagogisch uitgangspunt en zet daarmee ook in op verkleining van het risico op herhaling.
Samen met de partners uit de vreemdelingenketen en de jeugdstrafrechtketen voert het
Ministerie van Justitie en Veiligheid gesprekken over handvaten om dat toepasbaar
instrumentarium ook zo goed mogelijk in te zetten voor deze doelgroep.
In de doorontwikkeling naar een landelijke tafel om mobiele overlastgevende en criminele
vreemdelingen aan te pakken, wordt nadrukkelijk samengewerkt met de organisaties in
de vreemdelingenketen en strafrechtketen om op die manier te borgen dat het beschikbare
instrumentarium maximaal wordt ingezet. Zoals toegelicht in de brief van 2 juli jl.8 wordt thans de persoonsgerichte aanpak in Utrecht doorontwikkeld naar een landelijke
tafel met het streven om zo spoedig mogelijk na het zomerreces operationeel te zijn.
Ondertussen blijft onverkort de werkafspraak van kracht dat de politie bij een strafbaar
feit door een alleenstaande minderjarige vreemdeling voogdij-instelling Nidos informeert,
zodat door de voogd van Nidos en de amv-mentor van het COA de begeleiding van de jeugdige
waar nodig wordt aangescherpt. Zulke lokale interventies worden niet op centraal niveau
geregistreerd.
Vraag 16
Klopt het dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) in de nieuwe werkinstructie
voor het Plan van Aanpak openstaande asielaanvragen een roulatiesysteem hanteert waarbij
nationaliteiten periodiek worden afgewisseld om de belasting van de rechtspraak te
spreiden? Maakt u in deze werkinstructie ruimte voor het prioritair (her)beoordelen
van asielaanvragen en verblijfsvergunningen van (overlastgevende) Syriërs, mede in
het licht van de aangenomen motie-Boomsma/Ceulemans over een taskforce terugkeer Syriërs
(Kamerstuk 36 800 XX, nr. 28)?
Antwoord 16
Voor de aanvragen die voor 12 juni 2026 zijn ingediend, is in een daartoe opgesteld
plan van aanpak een onderverdeling in categorieën gemaakt ten behoeve van specialisatie
of standaardisering bij de IND en daarmee een snellere behandeling van de aanvragen.
U bent hierover bij brief van 5 juni jl. geïnformeerd. Het plan van aanpak ziet uitsluitend
op het afdoen van openstaande aanvragen en niet op het herbeoordelen van reeds verleende
vergunningen.
Er zal gestart worden met de categorie van personen uit landen waarvoor het niet zeer
waarschijnlijk is dat hun aanvraag wordt ingewilligd op basis van het landenbeleid.
Hierin worden de Syrische aanvragen met prioriteit meegenomen. De IND zal in tijdscohorten
van ongeveer drie maanden werken, waarbij steeds wisselende nationaliteiten worden
opgepakt. Syriërs maken standaard onderdeel uit van die tijdscohorten binnen de aanpak
openstaande asielaanvragen. Zoals in de brief aangegeven, blijft de aanpak van overlastgevende
asielzoekers de hoogste prioriteit houden. Deze groep gaat, net als voorheen het geval
was, met een geprioriteerde procedure door het proces en staat daarmee los van dit
plan van aanpak.
Vraag 17 en 18
Wat is de stand van uitvoering van de aangenomen motie-Ceulemans/Van der Plas die
de regering verzocht vóór 1 mei 2026 de Kamer te informeren over concrete maatregelen
tegen de overlast rondom azc Budel (Kamerstuk 19 637, nr. 3510). Wat is de stand van uitvoering van de aangenomen motie-Ceulemans die verzocht te
zorgen voor beveiliging en/of ov-boa’s op de buslijnen en pendelbus tussen Emmen en
Ter Apel (Kamerstuk 19 637, nr. 3531)? Welke concrete maatregelen zijn sindsdien genomen?
In hoeverre is de situatie in Budel en op de buslijnen rond Ter Apel inmiddels verbeterd
en zo niet, welke aanvullende stappen worden op korte termijn gezet?
Antwoord 17 en 18
In dit verband wordt verwezen naar de recente brief over de uitwerking van de genoemde
moties en voortgang van de maatregelen in de aanpak van overlast in het openbaar vervoer.9
Vraag 19
Bent u het eens met de stelling dat het tijd is voor een grootschalige campagne waarbij
politie, Openbaar Ministerie, IND en Dienst Justitiële Inrichtingen rond de tafel
gaan om harde keuzes te maken om deze problematiek beter aan te pakken, daar tijd
voor vrij te maken en waar mogelijk vast te zetten en vervolgens uit te zetten?
Antwoord 19
De burgemeester is lokaal eindverantwoordelijke voor de handhaving van de openbare
orde en voert hierbij het operationele gezag over de politie.
Uitgangspunt is reeds dat bij strafbare feiten normerend wordt opgetreden. Dat vereist
nauwe samenwerking tussen de vreemdelingenketen, strafrechtketen en lokale driehoek.
Het vraagt voortdurende inspanning van alle betrokken partners om zich te committeren
aan het maximaal toepassen van het beschikbare instrumentarium.
Voor verdachten moet duidelijk zijn dat het plegen van een misdrijf direct gevolgen
heeft in de vorm van lik-op-stuk.
Daarbij geldt parallel dat de inzet van de vreemdelingenketen erop is gericht om de
asielprocedures van overlastgevers snel- en slagvaardig af te doen, waarbij de IND
na een onherroepelijke veroordeling altijd beziet of intrekking of weigering van een
asielvergunning mogelijk is, en de DTenV direct na afwijzing voortvarend inzet op
terugkeer naar land van herkomst of overdracht naar de verantwoordelijke lidstaat.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
G. van den Brink, minister van Asiel en Migratie -
Mede namens
D.M. van Weel, minister van Justitie en Veiligheid