Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kostić over het maatregelenpakket Geitenhouderijen en gezondheid omwonenden
Vragen van het lid Kostić (PvdD) aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening over het maatregelenpakket Geitenhouderijen en gezondheid omwonenden (ingezonden 12 augustus 2026).
Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede namens de
Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de Minister
van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (ontvangen 4 september 2026).
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat de Kamer u heeft verzocht om, waar spanningen zijn tussen de
intensieve geitenhouderij, volksgezondheid en de bouw van betaalbare woningen, prioriteit
te geven aan woningbouw én volksgezondheid boven de intensieve geitenhouderij?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat, zoals u in de Kamerbrief aangeeft, het maatregelenpakket met een landelijke
afstandsnorm meer ontwikkelruimte biedt aan de intensieve geitenhouderij dan de huidige
situatie met provinciale moratoria? Zo ja, waarom en hoeveel groei van de geitenhouderij
verwacht u?2
Antwoord 2
Een afstandsnorm is een meer gerichte maatregel dan een moratorium. Een afstandsnorm
grijpt in waar het risico is, maar laat ruimte voor ontwikkeling in andere gebieden.
Dat betekent dat er in gebieden waar het kan, meer ontwikkelruimte komt in vergelijking
met de huidige situatie met moratoria. In gebieden dichtbij woonkernen wordt de ontwikkelruimte
voor de geitenhouderij juist beperkt, ook in provincies waar nu geen moratorium geldt.
In de economische impactanalyse die als bijlage bij de Kamerbrief op 10 juli jl. is
verstuurd3, is benadrukt dat de effecten voor de gehele geitensector zijn weergegeven, maar
dat de impact voor individuele geitenbedrijven sterk verschilt afhankelijk van of
zij onder de afstandsnorm vallen. In de impactanalyse is onder meer de verwachte groei
van de sector gemodelleerd, op basis van historische gegevens. De onderzoekers gaan
er daarbij van uit dat er pas vanaf 2035 ontwikkelruimte komt gezien de huidige beperkingen
rondom vergunningverlening die volgen uit het stikstofbeleid. De onderzoekers komen
uit op een groei (in absolute aantallen) van 3,3 bedrijven per jaar in heel Nederland
en een gemiddelde groei van 51 geiten per bedrijf per jaar. Dit is een grofmazige
berekening, gestoeld op diverse ruwe aannames ten behoeve van de snelheid van de analyse.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat door het gezondheidsgevaar van geitenhouderijen de afstandsnorm
ertoe leidt dat de geplande bouw van ruim 1.600 woningen niet door kan gaan en dat
deze locaties naar verwachting ook op langere termijn ongeschikt zullen blijven voor
de bouw van woningen, scholen, kinderdagverblijven en andere gevoelige functies?
Antwoord 3
Uit de ruimtelijke impactanalyse4 is gebleken dat naar schatting in totaal 1.527 woningen gepland zijn binnen de afstandsnorm
van 500 meter. Het gaat hierbij naar schatting om 409 woningen met een harde planstatus
en 1.118 woningen met een zachte planstatus. Voor woningen met een harde planstatus
geldt dat zij niet geraakt worden door de afstandsnorm, omdat hun status onherroepelijk
is. Voor de naar schatting 1.118 woningen met een zachte planstatus geldt dat moet
worden onderzocht of het mogelijk is dat deze plannen met aanpassingen wel doorgang
kunnen vinden. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de lokale partijen die betrokken
zijn bij deze plannen, zoals de gemeente, corporaties en marktpartijen. Daarbij kunnen
partijen gebruik maken van maatregelen die zijn en worden genomen om de woningbouw
te versnellen. Zo kan de lokale of regionale versnellingstafel worden benut om tot
oplossingen te komen. Er kan daarom op dit moment niet met zekerheid worden gesteld
hoeveel woningen definitief niet gebouwd kunnen worden. Of de locaties voor langere
termijn ongeschikt zullen blijven, is de vraag. In de toekomst zou de afstandsnorm
kunnen worden afgeschaald als er meer gerichte maatregelen gevonden worden die emissies
vanuit de geitenhouderijen effectief beperken.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoeveel hectare grond in totaal ongeschikt wordt voor het bouwen van
woningen doordat geitenhouderijen een gevaar vormen voor de volksgezondheid en daarom
de afstandsnorm moet worden ingevoerd?
Antwoord 4
We kunnen niet met zekerheid zeggen hoeveel hectare grond in totaal ongeschikt wordt
voor het bouwen van woningen, omdat binnen de afstandsnorm ook veel terreinen liggen
die omwille van andere redenen niet beschikbaar zijn voor woningbouw. Het kabinet
heeft hier geen nader onderzoek naar laten doen en beschikt daarom niet over die precieze
gegevens.
Zoals het kabinet heeft aangegeven is het uitgangspunt dat uiteindelijk, door het
inzetten op geborgde emissiereductie door maatregelen op bedrijfsniveau, de risico’s
voor de volksgezondheid in de toekomst zoveel mogelijk worden geminimaliseerd. De
afstandsnorm kan dan worden beëindigd. Grond wordt dus niet voorgoed ongeschikt voor
woningbouw.
Vraag 5 en 6
Gelet op het voorgaande, deelt u de conclusie dat in dit maatregelenpakket niet de
woningbouw prioriteit heeft gekregen, maar het in stand houden van de intensieve geitenhouderij?
Zo nee, waarom niet?
Kunt u uitleggen hoe u met de nieuwe plannen de wens van de Kamer precies respecteert,
en dus hoe precies de gezondheid van mensen en woningbouw meetbaar profiteert boven
de geitenhouderij?5
Antwoord 5 en 6
Het kabinet neemt maatregelen om gezondheidsrisico’s voor omwonenden van geitenhouderijen
te beperken. Het beschermen van de volksgezondheid staat in de aanpak dus voorop.
Waar er spanningen zijn tussen verschillende belangen heeft het kabinet, conform de
wens van de Kamer, de volksgezondheid en woningbouw boven de intensieve geitenhouderij
geprioriteerd. Op basis van een integrale afweging, waarbij veel belang is gehecht
aan het effect op woningbouwplannen, en waarbij goed gekeken is naar het specifieke
gezondheidsrisico op verschillende afstanden, heeft het kabinet gekozen voor een afstandsnorm
van 500 meter. Daarbij heeft het kabinet ook bepaald dat, hoewel op basis van de beschikbare
informatie geen kwantitatieve relatie is vast te stellen tussen het aantal geiten
en de emissie van het totaal aan bacteriën, endotoxinen en fijnstof, uitbreiding van
geitenhouderijen binnen deze afstandsnorm uit voorzorg ook niet wordt toegestaan,
in ieder geval zolang er geen effectieve maatregelen zijn die de emissies uit de stallen
kunnen reduceren. Op deze manier wil het kabinet het invoeren van emissiebeperkende
maatregelen ten behoeve van de gezondheid van omwonenden stimuleren.
Daarnaast gaat het kabinet aan de slag om voor prioritaire locaties te kijken wat
er mogelijk is om de gezondheidsrisico’s terug te dringen. Welke maatregelen daarvoor
mogelijk zijn, wordt in kaart gebracht; ook hierbij wil het kabinet volksgezondheid
en woningbouw prioriteit geven indien zich spanningen voordoen waarbij dergelijke
prioriteiten gesteld moeten en kunnen worden. Ook de inzet op emissiereductie door
bedrijfsmaatregelen, het derde spoor van de kabinetsaanpak, is essentieel met name
voor de volksgezondheid: dit spoor is erop gericht om op termijn het gezondheidsprobleem
daadwerkelijk op te kunnen lossen (en indien mogelijk ook de afstandsnorm te kunnen
beëindigen waardoor de mogelijkheden voor woningbouw niet meer belemmerd worden).
Het kabinet acht het niet mogelijk om te meten in hoeverre het ene belang ten opzichte
van het andere belang profiteert.
Vraag 7
Erkent u dat er beleidsopties waren om maatregelen te nemen die beter zouden uitpakken
voor zowel gezondheid als woningbouw, maar niet zo goed voor de geitenhouderij? Zo
ja, waarom heeft u niet voor die opties gekozen, gezien de eerdergenoemde aangenomen
motie? Zo nee, op welke wetenschappelijke bronnen baseert u zich dan?
Antwoord 7
Het kabinet heeft een integrale afweging gemaakt aan de hand van het Gezondheidsraadadvies,
aanvullende informatie van de VGO-onderzoekers en de uitgevoerde impactanalyse. De
impactanalyse laat zien dat een afstandsnorm van 500 meter impact heeft op de woningbouw
en geitenhouderijen. Een afstandsnorm van 1.000 meter zou een nog veel grotere impact
hebben, óók op woningbouw, waardoor veel gebieden ruimtelijk op slot worden gezet.
Gegeven het feit dat het gezondheidsrisico tussen 500 en 1.000 meter op basis van
de meta-analyse niet statistisch significant verhoogd is, acht het kabinet dat niet
proportioneel.
Aangevuld met de prioritaire maatwerkaanpak en de inzet op emissiereducerende maatregelen
om op termijn het gezondheidsprobleem daadwerkelijk op te kunnen lossen, acht het
kabinet dit een evenwichtig pakket, waarvoor geen duidelijk alternatief beschikbaar
is dat beter zou uitpakken voor gezondheid en woningbouw en ook proportioneel en maatschappelijk
haalbaar is.
Vraag 8 t/m 10
Heeft u gezien dat de Kamer van mening is dat het niet uit te leggen is dat mensen
in Nederland langer moeten wachten op een huis door de productie van geitenvlees,
-melk en -kaas voor voornamelijk het buitenland (Kamerstuk 29 683, nr. 320)?
Vindt u dit wel uit te leggen?
Waarom kiest het kabinet er dan toch voor om de woningbouw in te perken in plaats
van de intensieve geitenhouderij in te krimpen?
Antwoord 8 t/m 10
Het kabinet is bekend met de motie van het lid Kostić, waarin wordt verzocht om, waar
spanningen zijn tussen deze verschillende belangen, woningbouw en volksgezondheid
te prioriteren boven de intensieve geitenhouderij. De afstandsnorm heeft als doel
de gezondheidsrisico’s niet te laten toenemen en werkt logischerwijs beide kanten
op. Het beperkt zowel de groei van geitenhouderijen als de nieuwbouw van woningen
in gebieden waar dit nodig is vanwege de gezondheidsrisico’s van omwonenden. Zoals
aangegeven in de kabinetsreactie van 9 januari jl.6 dient overeenkomstig de Omgevingswet gezocht te worden naar een balans tussen het
beschermen (veiligheid, gezondheid, milieu) en het benutten (wonen, werken, recreatie)
van de fysieke leefomgeving. Er is een afweging gemaakt met het oog op de gezondheid
en de impact van een afstandsnorm, met name op de woningbouw maar ook op de sector.
In de Kamerbrief van 10 juli jl.7 is aangegeven dat het kabinet met deze aanpak tegemoet komt aan de motie van het
lid Kostić.
Vraag 11
Bent u van mening dat, met het invoeren van een afstandsnorm van 500 meter rondom
geitenhouderijen, risico's voor de volksgezondheid volledig worden weggenomen of tot
een minimum worden beperkt? Zo ja, op welke wetenschappelijke informatie baseert u
dat?
Antwoord 11
Nee, het invoeren van een afstandsnorm voorkomt alleen dat gezondheidsrisico’s toenemen
door nieuwvestiging van geitenhouderijen in de directe omgeving van woonkernen en
gevoelige bestemmingen, of vice versa. Het kabinet wil zich ook inzetten om het risico
voor omwonenden in bestaande situaties te verminderen. Enerzijds zetten we in op mogelijke
emissiereductie door technische maatregelen op bedrijfsniveau. Hiervoor is eerst meer
kennis en onderzoek nodig. Anderzijds zetten we in op een maatwerkaanpak in prioritaire
situaties, waar de risicogroep het grootst of de kwetsbaarheid van de omwonenden het
hoogst is. Zoals aangegeven,8 wordt nog gewerkt aan de uitwerking daarvan.
Vraag 12
Kunt u uiteenzetten op basis van welke gezondheidskundige overwegingen het kabinet
heeft gekozen voor een afstandsnorm van 500 meter rondom geitenhouderijen, terwijl
volgens de Gezondheidsraad de kans op longontsteking nog steeds gemiddeld negentien
procent hoger ligt binnen een afstand van 1.000 meter ten opzichte van daarbuiten?
Antwoord 12
Het geschatte risico op longontsteking is het sterkst verhoogd op 0–500 meter van
een geitenhouderij. Het risico is binnen die afstand 73% hoger (3,2% kans op longontsteking
per jaar i.p.v. 1,9%). Het geschatte risico binnen de volledige straal van 1.000 meter
is, volgens het VGO-III-onderzoek, weliswaar 19% verhoogd, maar uit de antwoorden
van de VGO-onderzoekers op aanvullende vragen9 blijkt dat het risico tussen 500 en 1.000 meter op basis van de meta-analyse niet
statistisch significant verhoogd is. Het verhoogde risico binnen 0–1.000 meter is
dus vooral te wijten aan het relatief sterke effect op korte woonafstand, binnen de
straal van 500 meter.
Vraag 13 t/m 15
Heeft het kabinet voorafgaand aan het vaststellen van het maatregelenpakket overleg
gevoerd met de Gezondheidsraad over de keuze voor een afstandsnorm van 500 meter?
Zo nee, waarom niet en bent u bereid om dat alsnog te doen voor het eerstvolgende
debat over zoönosen en dierziekten?
Adviseert de Gezondheidsraad op dit moment een afstandsnorm van 500 meter, of houdt
de Gezondheidsraad vast aan het advies om uit voorzorg een afstandsnorm van 1.000
meter aan te houden?
Heeft de Gezondheidsraad naar aanleiding van de nadere VGO-analyses zijn eerdere oordeel
gewijzigd? Zo nee, waarom wijkt u af van de het advies van deze belangrijke onafhankelijke
adviesraad?
Antwoord 13 t/m 15
Nee, hierover heeft geen overleg met de Gezondheidsraad plaatsgevonden. De aanvullende
analyses van de VGO-onderzoekers over 500–1.000 meter zijn op precies dezelfde manier
gedaan als die voor 0–500 en 0–1.000 meter in het Gezondheidsraadadvies. Op basis
van deze aanvullende gegevens van de VGO-onderzoekers en een integrale afweging acht
het kabinet een afstandsnorm van 500 meter het meest proportioneel. Het kabinet vindt
het belangrijk om nu vaart te maken en ziet geen aanleiding om de Gezondheidsraad
om een herziening van zijn advies te vragen.
Vraag 16
Welke gezondheidsrisico’s voor omwonenden blijven volgens het kabinet bestaan in de
zone tussen 500 meter en 1.000 meter van een geitenhouderij?
Antwoord 16
Zie het antwoord op vraag 12.
Vraag 17
Hoe verhoudt de keuze voor 500 meter zich tot het voorzorgsbeginsel, in het licht
van het advies van de Gezondheidsraad dat adviseert uit voorzorg een afstandsnorm
van 1.000 meter aan te houden?
Antwoord 17
De Gezondheidsraad kijkt voor zijn adviezen primair naar het belang voor de volksgezondheid.
Het kabinet stelt de volksgezondheid voorop, en weegt ook andere belangen mee, zoals
impact op de woningbouwopgave. Het advies van de Gezondheidsraad in acht genomen hebbend,
en het aanvullende gegeven dat het risico tussen 500–1.000 meter niet statistisch
significant verhoogd is (zoals nader toegelicht in het antwoord op vraag 12), is het
uiteindelijk aan het kabinet om te komen tot een zorgvuldig afgewogen maatregelenpakket
dat in verhouding staat tot de verschillende belangen die meespelen. Dat sluit ook
aan bij het advies van de Gezondheidsraad zelf: de raad benadrukt dat de vraag welke
invulling van het voorzorgsbeginsel proportioneel is, welk gezondheidsrisico daarbij
als acceptabel wordt beschouwd en hoe belangen van betrokkenen worden gewogen een
politiek-bestuurlijke afweging is.
Vraag 18
Kunt u aangeven waarom u een afstandsnorm van 1.000 meter «niet proportioneel» acht,
in relatie tot de aangenomen motie-Kostić (Kamerstuk 29 683, nr. 320) die verzoekt om woningbouw én volksgezondheid te prioriteren boven de belangen van
de intensieve geitenhouderij, gezien de motie nadrukkelijk de voorkeur gaf aan kiezen
voor de beste keuze voor gezondheid én woningbouw en niet voor geitenhouderijen?
Antwoord 18
Zie de antwoorden op vragen 5, 6 en 7.
Vraag 19 t/m 21
Kunt u bevestigen dat geitenhouders niet alleen maatregelen zullen moeten treffen
om volksgezondheidsrisico's te verminderen, maar dat er ook andere opgaven voor deze
sector zijn, zoals stikstof, mest, natuur, klimaat en dierenwelzijn?
Deelt u de mening dat ook in dit geval voorkomen moet worden dat wordt gestuurd op
één deelprobleem, en dat in plaats daarvan de opgaven integraal moeten worden aangepakt?
Kunt u aangeven waarom het kabinet kiest voor een maatregel die één deelprobleem adresseert,
terwijl de intensieve geitenhouderij tegelijkertijd voor bredere maatschappelijke
opgaven staat?
Antwoord 19 t/m 21
Er zijn voor de geitensector, zoals voor elke veehouderijsector, meerdere maatschappelijke
opgaven om aan te werken. Het is wenselijk dat deze integraal worden benaderd. Maar
de noodzaak om aan een opgave te werken kan onderling verschillen, wat ook kan resulteren
in eerdere sturing op specifieke opgaven.
In artikel 2.3a van de Wet dieren is bepaald dat de veehouderij in 2040 dierwaardig
zal zijn. Dat betekent dat in de periode tot 2040 voor iedere veehouderijsector regels
in een AMvB zullen worden opgenomen over de gedragsbehoeften van het dier en de wijze
waarop daar invulling aan kan worden gegeven. Te zijner tijd zullen er dus ook specifieke
regels voor de geitensector gaan gelden. In het najaar zal de Tweede Kamer over de
planning worden geïnformeerd.
De geitensector heeft in december 2025 een sectorplan gepubliceerd met aandacht voor
een gezonde leefomgeving en verantwoorde ontwikkeling.10 In de ketenvisie die in juni 2024 is gepubliceerd is aandacht voor andere maatschappelijke
opgaven, zoals dierenwelzijn, milieu, natuur en klimaat.11
Vraag 22 en 23
Deelt u de mening dat het onwenselijk en oneerlijk is als geitenhouders de komende
jaren fors moeten investeren in bepaalde emissiereducerende maatregelen in hun stal,
terwijl dergelijke maatregelen mogelijk niet passen binnen een toekomstbestendige
en dierwaardige geitenhouderij?
Wat gaat u doen om te voorkomen dat geitenhouders investeren in technische maatregelen
die onverenigbaar zijn met een toekomstbestendige en dierwaardige geitenhouderij?
Antwoord 22 en 23
Het is van meerwaarde om bij te nemen bedrijfsmaatregelen rekening te houden met de
doelstelling voor een dierwaardige veehouderij. Het onderzoek van WUR naar emissiebeperkende
maatregelen in de geitenhouderij richt zich op het zoeken naar effectieve maatregelen
om de emissies van bacteriën, endotoxinen en fijnstof te verlagen. Het uitgangspunt,
op basis van het Gezondheidsraadadvies, is dat door het verlagen van deze emissies
het risico op longontsteking bij omwonenden wordt verminderd. In de opdracht aan WUR
is opgenomen dat voor de te onderzoeken maatregelen óók indicaties van mogelijke effecten
op andere opgaven, waaronder de ontwikkeling naar een dierwaardige veehouderij, in
kaart zullen worden gebracht. Mochten er maatregelen uit het WUR-onderzoek komen die
bewezen effectief zijn, dan kan dan ook het effect op dierwaardigheid (en de andere
opgaven) worden meegewogen zodat een integrale afweging kan worden gemaakt.
Vraag 24
Waarom kiest het kabinet ervoor om nu al voor te sorteren op het in de toekomst schrappen
van de afstandsnorm, zonder dat is vastgesteld dat emissiebeperkende maatregelen effectief
zijn? Hoe groot schat u de kans in dat dit werkelijkheid wordt en op welke wetenschappelijke
bronnen baseert u zich dan?
Antwoord 24
Zoals bij elke regelgeving zijn wijzigingen niet permanent. In de toekomst zou de
afstandsnorm kunnen worden afgeschaald als er meer gerichte maatregelen gevonden worden
die emissies vanuit de geitenhouderijen effectief beperken. De inzet van het kabinet
is om te komen tot zulke emissiereducerende bedrijfsmaatregelen, en daartoe wordt
door Wageningen University & Research (WUR) meerjarig wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd.
Het is op voorhand niet te zeggen of er daadwerkelijk effectieve emissiereducerende
maatregelen uit dit onderzoek voort zullen komen.
Vraag 25
Bent u bereid om «bij de verdere uitwerking» niet alleen gemeenten en provincies te
betrekken, maar ook gezondheidsexperts van de Gezondheidsraad en GGD’en? Hoe gaat
u dat doen?
Antwoord 25
Het past niet bij de rol van de Gezondheidsraad als onafhankelijke, wetenschappelijke
adviesraad om betrokken te zijn bij de verdere uitwerking van het beleid. GGD’en zijn
op verschillende momenten in het proces reeds meegenomen. Het kabinet is voornemens
om hen bij de verdere uitwerking van, onder andere, de prioritaire maatwerkaanpak
te betrekken.
Vraag 26
Kunt u een tijdspad geven van de wettelijke procedures (zoals een plan-milieueffectrapportage)
die doorlopen worden voor invoering van de maatregel?
Antwoord 26
De invoering van de maatregel vergt een aanpassing van het Besluit activiteiten leefomgeving
en/of het Besluit kwaliteit leefomgeving. Gemiddeld duurt het traject inclusief plan-milieueffectrapportage
2,5 tot 3 jaar. In de stand van zakenbrief van het kabinet eind dit jaar kan een meer
specifieke planning voor de procedure worden opgenomen.
Vraag 27
Het kabinet vraagt gemeenten in de Kamerbrief om «de laatste inzichten mee te nemen
bij het vaststellen van ruimtelijke plannen vooruitlopend op deze regelgeving», maar
wat betekent dit concreet? Wordt daarin meegegeven dat de Kamer het belangrijk vindt
dat de belangen van gezondheid en wonen samen boven de belangen van geitenhouderijen
worden gesteld?
Antwoord 27
Het kabinet verzoekt gemeenten om bij nieuwe plannen rekening te houden met de voorgenomen
afstandsnorm. Dat houdt in dat gemeenten in overweging nemen dat er bij nieuw te realiseren
woningen of andere gevoelige bestemmingen voldoende afstand is tot bestaande geitenhouderijen.
Daarnaast vragen we provincies en gemeenten ook om rekening te houden met de afstandsnorm
bij vergunningverlening voor nieuwvestiging of uitbreiding van geitenhouderijen.
Vraag 28
Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden vóór het commissiedebat «Zoönosen en
dierziekten» van 9 september 2026?
Antwoord 28
De vragen worden voor het commissiedebat Zoönosen en dierziekten van 9 september beantwoord.
In de beantwoording is een aantal vragen gebundeld, gezien de overlap en samenhang
in de antwoorden.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
S.T.M. Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport -
Mede namens
S.P.A. Erkens, staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur -
Mede namens
E. Boekholt-O’Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening