Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Duijvenvoorde over het bericht dat de Gezondheidsraad wil dat de overheid alcoholgebruik verder ontmoedigt en denormaliseert

Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 3 september
2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Gaat alcohol het roken achterna? Gezondheidsraad wil
dat overheid ingrijpt» van de NOS en het advies van de Gezondheidsraad dat alcoholgebruik
verder moet worden ontmoedigd en «minder normaal» moet worden gemaakt?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat er een principieel verschil bestaat tussen het informeren van
burgers over gezondheidsrisico’s enerzijds en het actief sturen, ontmoedigen en denormaliseren
van legaal gedrag van volwassen burgers anderzijds?

Antwoord 2

Het kabinet wil een gezonde leefstijl voor iedereen dichterbij brengen en de gezonde
keuze makkelijker maken. Het drinken van alcohol brengt risico’s met zich mee voor
het individu en ook voor de samenleving. Denk aan ziektes en ook aan verzuim, geweld,
ongevallen en letsel. We betalen hier als samenleving een prijs voor. Het is daarmee
niet alleen een individueel probleem. Daarom gelden er regels voor de verstrekking
van alcohol via de Alcoholwet, regels voor alcoholreclames en wordt accijns geheven
op alcoholhoudende drank. Daarbij is het een belangrijke taak van de overheid mensen
over de risico’s van alcohol te informeren en ervoor te zorgen dat er goede zorg is
voor mensen met alcoholproblematiek.

Vraag 3

Waar ligt volgens u de grens tussen volksgezondheidsbeleid en staatsbemoeienis met
de persoonlijke levenssfeer van volwassen Nederlanders?

Antwoord 3

Mensen zijn vrij om hun eigen afwegingen te maken. De overheid zorgt voor wet- en
regelgeving, ondersteuning en goede voorlichting, zodat mensen een weloverwogen en
geïnformeerde keuze kunnen maken.

Vraag 4

Erkent u dat alcoholgebruik, net als bijvoorbeeld suikerconsumptie, vleesconsumptie,
autorijden, wintersport, zonnen, festivals, vuurwerk, barbecueën of andere vormen
van levensgenot, nooit volledig risicovrij is, maar dat dit op zichzelf nog geen vrijbrief
vormt voor steeds verdergaande overheidsinmenging?

Antwoord 4

Alcoholgebruik is net als veel andere gebruiken nooit risicovrij. Alcoholgebruik heeft
gevolgen voor zowel de gezondheid als de veiligheid in de samenleving. Daarom is er
wet en regelgeving, ondersteuning en goede voorlichting, zodat mensen een weloverwogen
en geïnformeerde keuze kunnen maken.

Vraag 5

Deelt u de zorgen dat in het preventiebeleid steeds vaker een beleidscultuur ontstaat
waarin niet langer uitsluitend excessen of misstanden worden bestreden, maar waarin
de overheid normaal, legaal en maatschappelijk ingebed gedrag van burgers actief probeert
te ontmoedigen?

Antwoord 5

Het gaat hier gegeven de gevolgen (verzuim, geweld, ongevallen, ziektelast) om een
maatschappelijk probleem. Gelet op deze gevolgen van alcoholgebruik voor de samenleving
ligt het voor de hand om alcoholgebruik te ontmoedigen. De keuze om wel of niet te
drinken, is aan mensen zelf.

Vraag 6

Bent u van mening dat het de taak van de overheid is om alcoholgebruik als zodanig
«minder normaal» te maken? Zo ja, op basis van welke democratische opdracht meent
u dat de overheid het mandaat heeft om diepgewortelde sociale gebruiken en culturele
tradities te denormaliseren?

Antwoord 6

Het is een taak van de overheid de volksgezondheid te beschermen. Het drinken van
alcohol vergroot het risico op chronische ziekten en heeft gevolgen voor de samenleving.
Het kabinet vindt het daarom van belang mensen over de gevolgen van alcoholgebruik
te informeren.

Vraag 7

Hoe verhoudt het pleidooi om alcoholgebruik te denormaliseren zich tot de eigen verantwoordelijkheid
van volwassen burgers?

Antwoord 7

Het geven van voorlichting over de gevolgen van alcoholgebruik is belangrijk. Het
is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van mensen zelf om wel of niet te kiezen voor
alcoholhoudende drank.

Vraag 8

Acht u het wenselijk dat de overheid zich ontwikkelt tot een instantie die niet alleen
waarschuwt voor gezondheidsrisico’s, maar ook actief bepaalt welke vormen van ontspanning,
genot en sociaal gedrag maatschappelijk nog als normaal mogen gelden?

Antwoord 8

Het kabinet wil een gezonde leefstijl voor iedereen dichterbij brengen. Het drinken
van alcohol brengt risico’s met zich mee voor het individu en ook voor de samenleving.
Dit rechtvaardigt regelgeving en beleid om alcoholgebruik te ontmoedigen en een omgeving
te realiseren die de gezonde keuze makkelijker maakt. Uiteindelijk maken mensen hun
eigen afweging ten aanzien van het drinken van alcohol.

Vraag 9

Kunt u garanderen dat het kabinet geen beleid zal voeren dat erop gericht is om gematigd
alcoholgebruik door volwassenen maatschappelijk te stigmatiseren?

Antwoord 9

Uiteindelijk zijn volwassen mensen vrij om hun eigen afwegingen te maken. Het stigmatiseren
van matig gebruik of anderszins bepalen welke vormen van gedrag normaal zijn, is niet
aan de orde.

Vraag 10 en 11

Kunt u aangeven of het kabinet voornemens is om de aanbevelingen van de Gezondheidsraad
over te nemen, zoals het duurder maken van alcohol, het beperken van verkooppunten,
het beperken van reclame, neutrale verpakkingen of gezondheidswaarschuwingen?

Kunt u per genoemde maatregel aangeven welke concrete beleidsopties het kabinet overweegt,
welke maatregelen het kabinet uitsluit en op welke termijn de Kamer hierover wordt
geïnformeerd?

Antwoord 10 en 11

Het kabinet is het advies van de Gezondheidsraad aan het bestuderen en komt dit najaar
met een reactie.

Vraag 12

Erkent u dat «niet risicovrij» iets anders is dan «onaanvaardbaar», en dat vrijwel
geen enkele menselijke activiteit volledig risicovrij is – aangezien de Gezondheidsraad
stelt dat er geen veilige ondergrens is voor alcoholgebruik en dat ook één glas per
dag risicovol is?

Antwoord 12

Alcoholgebruik heeft gevolgen voor zowel de volksgezondheid als de veiligheid in de
samenleving. Daarom gelden er ook duidelijke regels en normen bijvoorbeeld voor alcohol
in het verkeer of alcohol drinken door minderjarigen. Het kabinet maakt Nederland
verkeersveiliger voor de voetganger, de fietser en de automobilist. Het dikke-ik gedrag
in het verkeer pakken we aan door strenger te handhaven en in te zetten op gedragsverandering.
Het kabinet voert een zerotolerancebeleid voor alcohol in het verkeer conform het
coalitieakkoord
[1] en hanteert als norm geen alcohol voor minderjarigen.

Vraag 13 en 14

Bent u bereid in toekomstige communicatie over alcoholgebruik helder onderscheid te
maken tussen zwaar of problematisch alcoholgebruik enerzijds en incidenteel of gematigd
alcoholgebruik door volwassenen anderzijds?

Acht u het proportioneel om maatregelen te nemen die alle volwassen Nederlanders raken,
terwijl de grootste maatschappelijke problemen samenhangen met problematisch gebruik,
verkeersdeelname onder invloed, geweld, verslaving of overmatig drinken?

Antwoord 13 en 14

De gevolgen van alcoholgebruik gelden voor iedereen; zowel voor het individu als voor
de maatschappij. De Gezondheidsraad stelt dat er geen veilige ondergrens is. Het is
daarom van belang om iedereen te informeren over de gevolgen van alcoholgebruik en
een gezonde keuze makkelijker te maken.

Vraag 15

Klopt het dat het Nationaal Preventieakkoord zich oorspronkelijk vooral richtte op
problematisch alcoholgebruik? Zo ja, erkent u dat het huidige advies van de Gezondheidsraad
een verschuiving betekent van het bestrijden van problematisch gebruik naar het ontmoedigen
van alcoholgebruik als zodanig?

Antwoord 15

De inzet op alcohol maakt onderdeel uit van de preventiestrategie. Deze strategie
werkt toe naar de gezondste generatie ooit en kijkt per omgeving hoe deze gezonder
kan en wat daarvoor nodig is. De doelen van het Nationaal Preventieakkoord worden
in deze strategie doorgezet. Voor alcohol betekent dit het terugdringen van alcoholgebruik
onder jongeren en zwangeren, het terugdringen van overmatig en zwaar alcoholgebruik
en het vergroten van de kennis over en de bewustwording van de schadelijkheid van
alcohol en het eigen drinkgedrag. Het advies van de Gezondheidsraad ondersteunt de
ambitie om toe te werken naar de gezondste generatie ooit. In het najaar wordt u geïnformeerd
over de voortgang van deze strategie en volgt de reactie van het kabinet op het advies
van de Gezondheidsraad.

Vraag 16

Deelt u de mening dat beleid tegen problematisch alcoholgebruik iets wezenlijk anders
is dan beleid dat erop gericht is om alcoholgebruik in brede zin uit het normale maatschappelijke
leven terug te dringen?

Antwoord 16

De gevolgen van alcoholgebruik zijn er zowel voor het individu als voor de samenleving
als geheel. Het kabinet werkt met de preventiestrategie toe naar de gezondste generatie
ooit. Het kabinet wil ervoor zorgen dat dat de omgeving mensen in staat stelt om gezonde
keuzes te maken.

Vraag 17

Bent u bereid om in uw reactie op het advies expliciet in te gaan op de gevolgen voor
horeca, slijterijen, supermarkten, brouwerijen, wijnhandelaren, evenementen, sportverenigingen
en lokale gemeenschappen?

Antwoord 17

Indien het kabinet maatregelen neemt, dan is een zorgvuldige afweging van belangen
en gevolgen (economisch, regeldruk, uitvoerbaarheid, handhaving etc) onderdeel van
het proces.

Vraag 18

Is onderzocht wat de economische gevolgen zijn van hogere accijnzen, verkoopbeperkingen,
reclameverboden of neutrale verpakkingen voor Nederlandse ondernemers? Zo nee, bent
u bereid dit eerst te laten onderzoeken voordat nieuwe maatregelen worden overwogen?

Antwoord 18

In het kader van het Nationaal Preventie Akkoord is voor diverse maatregelen (accijnsverhoging,
verkoopbeperkingen en reclameverbod) onderzocht wat de economische gevolgen zijn (o.a.
Ministerie van Financiën 2024, SEO 2020, RIVM 2018). Zie verder antwoord 17.

Vraag 19

Bent u bereid om bij iedere voorgenomen maatregel niet alleen gezondheidseffecten,
maar ook effecten op vrijheid, ondernemerschap, regeldruk, uitvoerbaarheid, handhaving
en sociale cultuur in kaart te brengen?

Antwoord 19

Indien het kabinet maatregelen neemt, dan is een zorgvuldige afweging van belangen
en gevolgen (economisch, regeldruk, uitvoerbaarheid, handhaving etc) onderdeel van
het proces.

Vraag 20

Erkent u dat prijsverhogingen via accijnzen relatief zwaar kunnen neerslaan bij mensen
met lagere inkomens, terwijl het gedragseffect onzeker kan zijn?

Antwoord 20

Het verhogen van de accijns op alcohol is een bewezen kosteneffectieve maatregel om
alcoholgebruik te ontmoedigen, mits de accijnsverhoging zo substantieel is dat deze
leidt tot een merkbare prijsverhoging en tegelijkertijd niet dermate groot is dat
het leidt tot ongewenste grenseffecten.1 Een forse verhoging van de alcoholaccijns kan inderdaad effect hebben op de koopkracht
en zal mensen met lagere inkomens naar verwachting meer raken, omdat zij een groter
deel van hun inkomen uitgeven aan boodschappen. Mensen met een hoger inkomen drinken
echter vaker alcohol dan mensen met een lager inkomen. Tegelijkertijd drinken mensen
met een laag inkomen vaker overmatig of zwaar en is de te verwachten gezondheidswinst
bij die groep dan ook het grootst.2
3 Het kabinet komt dit najaar met een reactie op het advies van de Gezondheidsraad.

Vraag 21

Bent u bereid om af te zien van verdere accijnsverhogingen op alcohol zolang niet
overtuigend is aangetoond dat zulke verhogingen daadwerkelijk leiden tot minder problematisch
gebruik in plaats van vooral tot lastenverzwaring, grenseffecten en ontwijkgedrag?

Antwoord 21

Zoals hierboven aangegeven is het verhogen van de accijns op alcohol een bewezen kosteneffectieve
maatregel om alcoholgebruik te ontmoedigen. In Nederland is het overmatig en zwaar
drinken tussen 2014 en 2025 significant gedaald. De meest recente accijnsverhoging
van 8,4% uit januari 2024 heeft in zeer beperkte mate tot extra grenseffecten geleid.4 De voorlaatste accijnsverhoging is van 2014. Het kabinet komt dit najaar met een
reactie op het advies van de Gezondheidsraad.

Vraag 22

Hoe voorkomt u dat verdere alcoholaccijnzen leiden tot meer aankopen over de grens,
illegale handel of thuisproductie?

Antwoord 22

De meest recente accijnsverhoging van 8,4% uit januari 2024 heeft in zeer beperkte
mate tot extra grenseffecten geleid.5 Zie verder antwoord 20 en 21.

Vraag 23, 24, 25 en 26

Acht u het wenselijk dat alcohol mogelijk alleen nog via slijterijen verkrijgbaar
zou zijn? Zo ja, hoe verhoudt dat zich tot de vrijheid van ondernemers en consumenten?

Kunt u uitsluiten dat het kabinet voornemens is alcohol uit supermarkten te weren?

Kunt u uitsluiten dat het kabinet neutrale verpakkingen voor alcoholische dranken
wil invoeren, vergelijkbaar met tabaksproducten?

Kunt u uitsluiten dat het kabinet gezondheidswaarschuwingen op alcoholverpakkingen
wil invoeren die vergelijkbaar zijn met waarschuwingen op tabaksproducten?

Antwoord 23, 24, 25 en 26

Het kabinet is het advies van de Gezondheidsraad aan het bestuderen en komt dit najaar
met een reactie.

Vraag 27

Deelt u de mening dat alcohol cultureel, sociaal en historisch een andere plaats inneemt
dan tabak, en dat het daarom onwenselijk is om alcoholbeleid simpelweg langs dezelfde
lijn als tabaksbeleid te ontwikkelen?

Antwoord 27

Voor zowel tabak als voor alcohol geldt dat er geen veilige ondergrens is en dat gebruik
ervan het risico verhoogt op diverse ziekten en aandoeningen. Voor je gezondheid is
het dus beter om niet te roken en niet te drinken. Dat het drinken van alcohol voor
veel mensen ook een sociale waarde heeft, doet hieraan niets af. Het is de taak van
de overheid om mensen goed te informeren en om ongezonde keuzes te ontmoedigen door
regels te stellen aan de verstrekking van alcohol, aan reclame voor alcohol en door
het instellen van accijns op alcoholhoudende drank. Mensen maken uiteindelijk zelf
hun eigen keuzes als het gaat om roken, drinken of voeding. Goede betrouwbare informatie
leidt tot een weloverwogen keuze.

Vraag 28

Welke andere producten of gedragingen zouden volgens dezelfde redenering van «geen
veilige ondergrens» in aanmerking komen voor denormalisering door de overheid?

Antwoord 28

Voor zowel tabak, alcohol en natuurlijk drugs geldt dat al deze middelen verslavend
en risicovol zijn en dat gebruik ervan vanuit het perspectief van de volksgezondheid
ontmoedigd wordt. Het kabinet wil een gezonde leefstijl voor iedereen dichterbij brengen.
Mensen worden geholpen met een gezonde leefstijl, door ondersteunende programma’s
en goede voorlichting. Daarnaast is het ook nodig om ongezonde keuzes te ontmoedigen
door duidelijke normen te stellen via afspraken en regelgeving die ook gehandhaafd
wordt. Daarbij is het belangrijk om al op jonge leeftijd te beginnen – jong geleerd
is immers oud gedaan. Daarom zien we toe op de leeftijdsgrens van 18 voor verkoop
van alcohol en versterken we de norm van NIX18.

Vraag 29

Als de redenering is dat ieder gezondheidsrisico een reden kan zijn voor ontmoediging,
welke principiële begrenzing hanteert het kabinet dan nog om te voorkomen dat steeds
meer vormen van normaal leven onder preventiebeleid worden gebracht?

Antwoord 29

Een samenleving die gezond, fit en veerkrachtig is, dat is waar dit kabinet voor staat.
Met de preventiestrategie is de scope van het preventiebeleid vanuit het perspectief
van de volksgezondheid afgebakend tot 11 thema’s: bewegen, overgewicht, voeding, roken,
drugsgebruik, problematisch alcoholgebruik, vaccinaties, schermgebruik en sociale
media, seksuele gezondheid, gehoorschade en zongebruik.

Vraag 30

Deelt u de mening dat volksgezondheid belangrijk is, maar niet het enige hoogste doel
van de staat kan zijn, omdat vrijheid, verantwoordelijkheid, traditie, gemeenschapsleven
en levensvreugde óók publieke waarden zijn?

Antwoord 30

Het kabinet beoogt de volksgezondheid te beschermen en hecht in de aanpak aan een
gezonde balans tussen ondersteunen, voorlichten en normstellen én individuele vrijheid
en verantwoordelijkheid.

Vraag 31

Bent u bereid om in de kabinetsreactie op het advies van de Gezondheidsraad niet alleen
een medische en preventieve afweging te maken, maar ook een principiële afweging over
vrijheid, proportionaliteit en de rol van de overheid in het privéleven van burgers?

Antwoord 31

Zoals eerder aangegeven, bestudeert het kabinet op dit moment het advies en komt het
kabinet dit najaar met een reactie. Het is een taak van de overheid de volksgezondheid
te beschermen, waarbij mensen uiteindelijk zelf een keuze maken om wel of niet te
drinken.

Vraag 32

Kunt u toezeggen dat de Kamer geen maatregelenpakket ontvangt waarin alcoholbeleid
via een technocratische gezondheidslogica wordt doorgevoerd zonder expliciet politiek
debat over de vraag of de overheid zich überhaupt met dit soort keuzes van volwassen
burgers moet bemoeien?

Antwoord 32

Het kabinet komt dit najaar met een reactie op het advies van de Gezondheidsraad.
Zie ook antwoord 31.

Vraag 33

Bent u bereid om afstand te nemen van het uitgangspunt dat alles wat ongezond kan
zijn door de overheid moet worden ontmoedigd?

Antwoord 33

Als een product zoals alcohol, een duidelijk risico betekent voor de zowel gezondheid
als voor de maatschappij, dan is het een taak van de overheid om de volksgezondheid
te beschermen en mensen te informeren over de risico’s van dit product.

Vraag 34

Kunt u bevestigen dat volwassen Nederlanders uiteindelijk zelf verantwoordelijk blijven
voor de vraag of zij bij een diner, verjaardag, bruiloft, voetbalwedstrijd, dorpsfeest,
festival of vrijdagmiddagborrel een glas alcohol willen drinken?

Antwoord 34

Individuele keuzevrijheid en individuele verantwoordelijkheid zijn een groot goed:
mensen zijn vrij om hun eigen afwegingen te maken in hun keuze om wel of niet te drinken.
Een onafhankelijk goed onderbouwd advies, zoals dat van de Gezondheidsraad, vergroot
deze keuzevrijheid en verantwoordelijkheid van mensen.

Vraag 35

Bent u bereid deze vragen afzonderlijk te beantwoorden vóórdat het kabinet een inhoudelijke
reactie op het advies van de Gezondheidsraad aan de Kamer stuurt?

Antwoord 35

Ja, waar mogelijk zijn de vragen afzonderlijk beantwoord.