Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Struijs over strafvermindering voor ernstige misdadigers vanwege te lange strafprocedures
Vragen van het lid Struijs (50PLUS) aan de Minister van Justitie en Veiligheid over strafvermindering voor ernstige misdadigers vanwege te lange strafprocedures (ingezonden 6 juli 2026).
Antwoord van Minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 1 september 2026).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2611.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel van RTL Nieuws van 3 juli 2026: «Rechtssysteem
loopt vast, moordenaars en verkrachters krijgen lagere straffen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op de constatering dat in honderden zaken rond zware misdrijven,
waaronder moord, doodslag en verkrachting, strafvermindering is toegepast omdat de
strafprocedure te lang duurde?
Antwoord 2
Ik acht het van groot belang dat daders een passende straf krijgen. Voorop staat dat
verdachten, daders en slachtoffers tijdig hun recht dienen te krijgen en niet te lang
moeten wachten op de uitkomst van een strafproces. Het verkorten van de doorlooptijden
is dan ook een van de prioriteiten van de strafrechtketen. Tegelijkertijd is het belangrijk
dat elke zaak de tijd en aandacht krijgt die deze verdient, zowel tijdens het opsporingsonderzoek
als tijdens de behandeling op zitting. Slachtoffers en verdachten hebben recht op
een zorgvuldig en rechtvaardig proces. Onderdeel daarvan is dat binnen een redelijke
termijn een uitspraak van de rechter volgt. Om te voorkomen dat een verdachte onnodig
lang in onzekerheid verkeert over een eventuele bestraffing, vloeit uit art. 6 EVRM
voort dat een verdachte recht heeft op de behandeling van zijn zaak binnen een redelijke
termijn.2 In die gevallen waarin een overschrijding van de redelijke termijn niet vermeden
kan worden, kunnen daar consequenties aan worden verbonden. Er kan ook worden volstaan
met het vaststellen van die overschrijding. De Hoge Raad heeft de uitgangspunten voor
de toepassing van strafvermindering als gevolg van termijnoverschrijdingen uiteengezet3.
Het is echter in alle opzichten onwenselijk als de duur van het proces een rechtvaardige
strafoplegging in de weg staat, terwijl daar geen inhoudelijke zaak gerelateerde grondslag
voor is. Juist voor slachtoffers en nabestaanden kan het veel impact hebben als het
strafproces erg lang op zich laat wachten als gevolg van een overvolle strafrechtketen.
Zeker als de lange duur van het strafproces dan ook nog invloed heeft op de hoogte
van de straf. Strafvermindering voor verdachten die lang moeten wachten op het strafproces
moet dan ook worden voorkomen.
Ik wil daarbij wel benadrukken dat de Rechtspraak aangeeft dat de genoemde aantallen
niet door hen kunnen worden bevestigd. Op basis van de binnen de Rechtspraak bekende
data kan deze conclusie niet zonder meer worden getrokken. Om een gefundeerde conclusie
te kunnen geven zou uitgebreid jurisprudentieonderzoek nodig zijn.
Vraag 3
Wat is volgens u de impact hiervan op de rechtsstaat?
Antwoord 3
Een goed functionerende strafrechtketen is belangrijk voor het vertrouwen van burgers
in de rechtsstaat en het strafrecht. Ik begrijp goed dat het voor slachtoffers en
nabestaanden wrang is als in een strafzaak een overschrijding van de redelijke termijn
wordt geconstateerd en verdachten als gevolg daarvan strafvermindering krijgen. Ik
acht het onwenselijk als betrokkenen te lang moeten wachten op hun recht en dat langere
doorlooptijden mogelijk zouden kunnen leiden tot een andere uitkomst van het strafproces.
Ik merk daarbij wel op dat indien er strafvermindering wordt toegepast dit niet direct
betekent dat de veroordeelde geen gepaste straf krijgt.
Ik acht het in algemene zin van groot belang om de doorlooptijden in de strafrechtketen
te verkorten. Het verbeteren van de doorlooptijden heeft prioriteit de komende jaren.
Mijn ministerie werkt samen met de ketenorganisaties hard aan de aanpak van de problematiek
van lange doorlooptijden. Mede naar aanleiding van de aangehaalde bevindingen van
de Algemene Rekenkamer is er een deltaplan in voorbereiding waarin tal van maatregelen
zullen worden genomen om de prestaties in de strafrechtketen, waaronder de doorlooptijden,
te verbeteren. Uw Kamer is hierover in de voortgangsbrief strafrechtketen van 22 juni
jl. geïnformeerd. Het streven is dat het deltaplan in het eerste kwartaal van 2027
gereed is.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u dat volgens RTL Nieuws in 2008 in 8 procent van de gepubliceerde
vonnissen sprake was van overschrijding van de redelijke termijn, terwijl dit in de
eerste helft van 2026 is opgelopen tot 25 procent?
Antwoord 4
RTL Nieuws baseert zich op gepubliceerde rechterlijke uitspraken. Omdat de Rechtspraak
sinds 2021 fors meer uitspraken publiceert dan in de jaren daarvoor is er in 2026
een veel grotere en andere verzameling uitspraken beschikbaar dan in 2008. Dit maakt
de percentages uit 2008 en 2026 moeilijk vergelijkbaar. Op basis van de stijging in
het aantal gepubliceerde uitspraken kan dan ook niet worden gezegd dat schendingen
van de redelijke termijn daadwerkelijk vaker voorkomen dan in 2008. Evenmin volgt
uit deze cijfers dat in alle gevallen strafvermindering is toegepast; overschrijding
van de redelijke termijn leidt daar niet automatisch toe. Om dit eventueel vast te
kunnen stellen, zou nader onderzoek nodig zijn.
Tegelijkertijd deel ik als gezegd de zorgen over de lange duur van strafzaken en de
constatering dat in de gepubliceerde uitspraken sprake is van een dergelijk percentage
waarbij sprake is van een overschrijding van de redelijke termijn. De doorlooptijden
in de strafrechtketen hebben mijn volle aandacht. Om tot kortere doorlooptijden te
komen zijn daartoe in de strafrechtketen streefnormen vastgesteld ten aanzien van
3 geprioriteerde zaakstromen, namelijk ten aanzien van zeden, jeugd en veelvoorkomende
criminaliteit (VVC). Met het bovengenoemde deltaplan zal gewerkt worden aan de verdere
realisatie van deze streefnormen. Op termijn dient dit ook bij te dragen aan het verminderen
van het aantal strafzaken waarbij de redelijke termijn in het geding is.
Vraag 5
Kunt u in kaart brengen hoe vaak in de afgelopen vijf jaar strafvermindering is toegepast
vanwege overschrijding van de redelijke termijn, en om wat voor soort misdrijven dit
gaat?
Antwoord 5
De Rechtspraak en het Openbaar Ministerie houden geen registratie bij van overschrijdingen
van de redelijke termijn en de gevolgen die daaraan in een specifieke strafzaak zijn
verbonden. Precieze gegevens over het aantal strafzaken waarin een overschrijding
van de redelijke termijn is vastgesteld kunnen pas na zeer tijdrovend onderzoek worden
verkregen. Hiervoor zouden alle strafzaken bij alle gerechten afzonderlijk moeten
worden geanalyseerd.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u de gevolgen voor de slachtoffers en nabestaanden in zaken waarin
de dader strafvermindering opgelegd krijgt?
Antwoord 6
Zie antwoord op vraag 2.
Vraag 7
Wordt strafvermindering als gevolg van te lange doorlooptijden expliciet meegenomen
in het deltaplan voor de strafrechtketen?
Antwoord 7
Het deltaplan voor de strafrechtketen richt zich in algemene zin op het verbeteren
van de prestaties van de strafrechtketen, waaronder de doorlooptijden. Het verbeteren
van de doorlooptijden moet er uiteindelijk toe leiden dat meer zaken binnen een redelijk
termijn worden afgedaan. Overigens wordt in het nieuwe Wetboek van Strafvordering
de mogelijkheid voor de rechter geïntroduceerd om ook aan de benadeelde partij een
schadevergoeding toe te kennen wanneer de redelijke termijn is overschreden.
Vraag 8
Zo ja, bent u bereid om maatregelen hiertegen niet pas in het deltaplan van volgend
jaar op te nemen, maar nog vóór het einde van dit jaar met concrete voorstellen te
komen?
Antwoord 8
In december 2025 zijn al verschillende maatregelen aangekondigd om te werken aan het
verkorten van de doorlooptijden in de strafrechtketen. Deze maatregelen worden voortgezet.
Vraag 9
Bent u bereid de Kamer jaarlijks te informeren over de ontwikkeling van doorlooptijden
van rechtszaken en het aantal zaken waarin strafvermindering wordt toegepast vanwege
overschrijding van de redelijke termijn?
Antwoord 9
Uw Kamer wordt twee keer per jaar geïnformeerd over de ontwikkeling van de doorlooptijden
in de strafrechtketen middels de factsheet strafrechtketenmonitor. Specifiek ten aanzien
van zaken waarin strafvermindering wordt toegepast acht ik dit onhaalbaar. Deze informatie
wordt op dit moment niet geregistreerd. Het verwerken van dergelijke informatie is
intensief en technisch complex voor de Rechtspraak.
Ondertekenaars
D.M. van Weel, minister van Justitie en Veiligheid