Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ellian over de PowCast met voormalig plofkraker Steven Kilian over contrabande in Justitieel Complex Zaanstad

Antwoord van Staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 26 augustus
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2650.

Vraag 1

Bent u bekend met de aflevering van de PowCast met voormalig plofkraker Steven Kilian,
waarin hij spreekt over zijn detentieperiode in Justitieel Complex Zaanstad?1

Antwoord 1

Ik ben bekend met de aflevering.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat in deze aflevering het beeld wordt geschetst van Justitieel
Complex Zaanstad als een «feestbajes», waar gedetineerden volgens betrokkene konden
beschikken over telefoons, drugs en andere verboden spullen?

Antwoord 2

Ik vind het onaanvaardbaar dat gedetineerden in een penitentiaire inrichting zouden
kunnen beschikken over binnengesmokkelde telefoons, drugs en andere verboden goederen.
De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) zet zich dan ook hard in om invoer van contrabande
tegen te gaan, door toepassing van verscherpte techniek en controles. De Taskforce
«penitentiaire inrichtingen (PI) schoonvegen» die, naar aanleiding van motie van het
Kamerlid Ellian (24 587, nr. 1077), op 11 februari jl. is gestart, zal de aanpak om contrabande te weren verder versterken.
De Kamer zal, overeenkomstig deze motie, in september 2026 worden geïnformeerd over
de resultaten van deze Taskforce.

Vraag 3

Kunt u per genoemde categorie aangeven of bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (hierna:
DJI) bekend is of dit in Justitieel Complex Zaanstad heeft plaatsgevonden: het binnensmokkelen
van contrabande zoals mobiele telefoons op cel, cocaïne of andere drugs, het voor
handen krijgen van kostbaar vlees tijdens kerst dat niet door DJI beschikbaar is gesteld,
het verstoppen van drugs in het washok door het verkrijgen van privileges als wasmeester
en prostitutiebezoek door middel van bezoek zonder toezicht?

Antwoord 3

Voor wat betreft de aangetroffen contrabande kan ik stellen dat er in 2025 359 stuks
aan verboden goederen zijn aangetroffen in Justitieel Complex Zaanstad. Voor een verdere
uitsplitsing verwijs ik naar eerder beantwoordde Kamervragen welke een overzicht bieden
van de aangetroffen contrabande per PI in 2023, 2024 en 2025.2 Voor wat betreft de overige punten geldt dat DJI bekend is met de volgende incidenten
in het JC Zaanstad:

In 2023 is in het JC Zaanstad een medewerker de toegang tot de inrichting ontzegd
omdat hij etenswaren, waaronder vlees, mee naar binnen had gebracht voor gedetineerden.
Na onderzoek door het Bureau Integriteit is deze medewerker ontslagen.

Er zijn in 2022 in een washok meerdere mobiele telefoons gevonden bij een bijzondere
spitactie, in een periode waarin het JC Zaanstad veel last had van drones. Het JC
Zaanstad heeft toen passende maatregelen getroffen, onder meer door het intensiveren
van dergelijke zoekacties. Overigens was het JC Zaanstad een van de eerste inrichtingen
in Nederland met dronedetectie.

Het verstoppen van drugs in een washok is in het JC Zaanstad niet bekend.

Prostitutiebezoek is in het JC Zaanstad niet vastgesteld.

Vraag 4

Bent u het ermee eens dat deze praktijken afbreuk doen aan de strafdoelen van detentie
en er sprake is van een afbreuk van de rechtsstaat wanneer criminelen in detentie
door kunnen gaan met het ondermijnen van het gezag?

Antwoord 4

Ik ben het ermee eens dat het binnensmokkelen van verboden goederen afbreuk doet aan
de strafdoelen van detentie en dat er sprake is van afbreuk van de rechtstaat wanneer
criminelen in detentie het gezag ondermijnen. Zoals in de beantwoording bij vraag
2 gesteld zet DJI zich hard in om invoer van contrabande tegen te gaan door toepassing
van verscherpte techniek en controles. De genoemde Taskforce PI schoonvegen, die naar
aanleiding van motie Ellian is ingesteld, zal de aanpak om contrabande te weren verder
versterken.

Vraag 5

Welke lessen trekt u uit het verhaal dat een gedetineerde volgens eigen zeggen als
wasmeester over extra privileges beschikte, waaronder toegang tot een washok en daar
kennelijk contrabande kon verstoppen?

Antwoord 5

Ik ga niet in op individuele casuïstiek. In algemene zin geldt dat DJI een samenstel
aan maatregelen treft ter voorkoming van het verbergen van contrabande in het washok.
Zo wordt de wasmeester geselecteerd uit het plusprogramma voor goed gedrag en wordt,
gelet op de aard van deze functie en de bijhorende toegang tot ruimtes, voortdurend
gemonitord. Daarnaast is het washok een van de ruimtes die standaard gecontroleerd
wordt op de aanwezigheid van contrabande. Op basis van signalen en risicoanalyses
worden deze controles geïntensiveerd en spitacties uitgevoerd.

Vraag 6

Welke controles gelden voor gedetineerden met interne functies, zoals wasmeester,
schoonmaker of andere werkzaamheden waarbij zij toegang hebben tot ruimtes of materialen
die andere gedetineerden niet hebben?

Antwoord 6

Functies zoals wasmeester, schoonmaker of anderszins worden toegekend aan gedetineerden
die wegens goed gedrag in het plusprogramma verblijven, en pas nadat de voordracht
voor deze werkzaamheden is besproken in het Multidisciplinair Overleg. Vanaf het moment
dat deze speciale functies zijn toegekend, wordt de gedetineerde doorlopend gemonitord.
Desgewenst worden er inlichtingen ingewonnen bij het Bureau Inlichtingen en Veiligheid,
een bureau dat in elke inrichting voorhanden is, juist om ondermijning en ander ongewenst
c.q. ongeoorloofd gedrag tegen te gaan.

Vraag 7

Welke voorschriften gelden er voor bezoek zonder toezicht en hoe kan het dat door
middel van bezoek zonder toezicht prostitutiebezoek plaats heeft kunnen vinden? Kunt
u hierop reflecteren?

Antwoord 7

Bezoek van prostituees is niet toegestaan. Het is voor gedetineerden mogelijk om in
aanmerking te komen voor bezoek zonder toezicht. Dit geldt alleen voor gedetineerden
waarvan geen veiligheidsrisico’s uitgaan, in normaal beveiligde inrichtingen. Aan
dit bezoek zonder toezicht zijn, zoals in de beantwoording van vraag 3 weergegeven,
voorwaarden gesteld. Er dient sprake te zijn van een duurzame relatie, wat aangetoond
dient te worden door bijvoorbeeld het overleggen van een huwelijksakte of samenlevingscontract.3 Bezoek van prostituees is daarmee niet toegestaan.

Vraag 8

Wat vindt u van de uitspraak dat een gedetineerde die «de jongens rustig houdt» en
ervoor zorgt dat personeel veilig kan werken, in ruil daarvoor «van alles» kan regelen?
Herkent u dit risico van het afnemen van penitentiaire scherpte wanneer een gedetineerde
zich ogenschijnlijk voorbeeldig gedraagt? Zo ja, wat gaat u hiertegen doen?

Antwoord 8

Detentie kent het systeem van promoveren en degraderen waarbij ongewenst gedrag wordt
bestraft en gewenst gedrag juist wordt beloond met meer interne vrijheden. Een besluit
tot promotie tot een plusprogramma is voorbehouden aan de vestigingsdirecteur, en
wordt niet op de werkvloer genomen. Het behouden van penitentiaire scherpte vind ik
uiterst belangrijk. Dit geldt voor alle regimes en alle gedetineerden, ongeacht hun
status. DJI investeert dan ook structureel in de opleiding en weerbaarheid van hun
medewerkers zodat de orde en veiligheid in detentie op correcte wijze gewaarborgd
kan worden.

Vraag 9

Kunt u bevestigen of is onderzocht of er in dit geval sprake is geweest van ongeoorloofde
contacten, privileges of een relatie tussen een gedetineerde en een penitentiair inrichtingswerker?
Zo ja, wat is daaruit gekomen? Zo nee, bent u bereid dit alsnog te laten onderzoeken?

Antwoord 9

Ik ga niet in op individuele casuïstiek. Mochten dergelijke incidenten zich voordoen,
dan wordt dit door DJI onderzocht en worden er passende maatregelen getroffen. Voor
een uitgebreidere toelichting hierop verwijs ik naar de beantwoording van vraag 10.

Vraag 10

Uit de voorvallenlijst van DJI blijkt dat relaties tussen gevangenispersoneel en gedetineerden
vaker voorkomen. Wat doet u eraan om dit te voorkomen?

Antwoord 10

Iedereen die voor DJI komt werken, ongeacht de werkrelatie, wordt bij de start van
de werkzaamheden over de gedragscode geïnformeerd. DJI-medewerkers worden getraind
in de omgang met justitiabelen. De gedragscode en de kernwaarden komen aan de orde
bij de centrale onboarding en integriteit is een belangrijke leerlijn die in alle
(basis)opleidingen terugkomt en waar nadrukkelijk aandacht aan wordt besteed. Niet
alleen tijdens de opleiding maar ook bij de beëdiging van nieuwe collega’s en op de
werkvloer wordt hier aandacht en invulling aan gegeven.

Het is van belang dat medewerkers zich kunnen uitspreken in situaties betreffende
afstand/nabijheid tussen medewerker en justitiabele. Hiervoor is een sociaal veilig
werkklimaat nodig. Met de aanpak van DJI gericht op sociale veiligheid wordt bevorderd
dat medewerkers signalen kunnen herkennen en zich veilig kunnen uitspreken. Hierdoor
wordt het lerend vermogen van DJI als organisatie gestimuleerd: niet alleen via onboarding
en opleiding, maar ook door reflectie op situaties die zich in het werk voordoen.

In algemene zin geldt dat een niet-professionele relatie tussen een medewerker en
een gedetineerde onverenigbaar is met werken binnen een PI. Het is vastgelegd in de
gedragscode DJI dat een relatie tussen een medewerker en een justitiabele niet is
toegestaan. Als daarvan toch sprake blijkt te zijn, en dit voldoende is onderbouwd,
volgt in de regel ontslag. In andere gevallen – bijvoorbeeld wanneer signalen onvoldoende
concreet zijn of wanneer onderzoek nog loopt – kan een schorsing aan orde zijn. Besluiten
over personeelsmaatregelen worden zorgvuldig genomen door de directie van de penitentiaire
inrichting, op basis van de beschikbare informatie op dat moment. Deze moeten juridisch
standhouden. Sancties binnen DJI worden altijd afgestemd op de specifieke omstandigheden
van een casus. Daarbij wordt gekeken naar de aard en ernst van het gedrag, de uitkomsten
van onderzoek, juridische kaders en het arbeidsrecht.

Vraag 11

Welke maatregelen neemt u om te voorkomen dat resocialisatie en vrijheden binnen detentie
ertoe leiden dat gedetineerden over telefoons, drugs of andere contrabande kunnen
beschikken en daarmee de veiligheid van personeel, medegedetineerden en de samenleving
in gevaar brengen?

Antwoord 11

Bij de beslissing over het al dan niet toekennen van externe vrijheden in het kader
van de re-integratie, wordt een afweging gemaakt tussen het gedrag gedurende de detentie,
risico's en slachtofferbelangen. Dit gebeurt op grond van artikel 15 van de Rtvi.
Ook worden adviezen van ketenpartners meegenomen in de beslissing. Per individuele
casus wordt bepaald of maatregelen nodig zijn om het verlof zo veilig mogelijk te
kunnen realiseren. Bijvoorbeeld door begeleid verlof of elektronisch toezicht. Daarnaast
wordt een urinecontrole afgenomen zodra een gedetineerde terugkeert van verlof.

Zoals in de beantwoording van vraag 8 gesteld vind ik het behouden van penitentiaire
scherpte uiterst belangrijk, ook wanneer het aankomt op vrijheden voor bepaalde gedetineerden
met oog op hun re-integratie.

Vraag 12

Welke maatregelen neemt u om, zoals in het coalitieakkoord omschreven staat, de handhaving
op contrabande te verscherpen?

Antwoord 12

DJI zet zich hard in om contrabande tegen te gaan. Door middel van een gelaagd proces
wordt er op contrabande gecontroleerd binnen een PI. Dit gelaagd proces bestaat onder
andere uit de basiscontroles die plaatsvinden bij binnenkomst van justitiabelen maar
ook van die van bezoekers en medewerkers van DJI. Ook de periodieke (cel)inspecties
maken deel uit van dit gelaagd proces, naast de zoekacties van het interne bijstandsteam
en de zoekacties die samen met of enkel door de Landelijke Bijzondere Bijstandseenheid
en de inzet van speurhonden plaatsvinden.

Daarbij wordt ingezet op de verscherpte handhaving onder meer door de Taskforce «PI
Schoonvegen». Verder is per 1 juli jl. via een aanpassing van de Geweldsinstructie
penitentiaire inrichtingen voor DJI-medewerkers de bevoegdheid gecreëerd om drones
boven en op terrein van PI’s met een extra of uitgebreid beveiligingsniveau te weren.
Dit zal naar verwachting een belangrijke bijdrage leveren om drones met contrabanden
te weren.