Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Vellinga-Beemsterboer en Huizenga over sluiting Twentekanaal
Vragen van de leden Vellinga-Beemsterboer en Huizenga (beiden D66) aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over sluiting Twentekanaal. (ingezonden 27 juli 2026).
Antwoord van Minister Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 18 augustus
2026).
Vraag 1
Kunt u aangeven voor welke binnenvaartwegen, naast de in de artikelen «Twentekanaal
vanaf zaterdag dicht voor scheepvaart vanwege lage waterstand» en «Maatregelen Kanaal
Almelo-De Haandrik vanwege de droogte» genoemde vaarwegen, in Nederland op dit moment
sluiting of stremming geldt of dreigt?1
2
Antwoord 1
Op dit moment geldt een sluiting of stremming alleen voor de volgende vaarwegen in
beheer van het Rijk: de Twentekanalen en de uitlopers daarvan. Bij verdere beperking
van de wateraanvoer wordt steeds bezien of vaarwegen zonder beperking open kunnen
blijven, met inachtneming van de wettelijk vastgestelde verdringingsreeks. Het instellen
van eenrichtingsverkeer op de IJssel is voorbereid.
Vraag 2
Welke gevolgen voorziet u voor de regionale economie, logistieke ketens en werkgelegenheid
in (Oost-) Nederland als scheepstransport over diverse kanalen (gedeeltelijk) stilvalt,
en hoe zijn deze geraamd (bijvoorbeeld qua extra kosten, vertragingen en CO2-uitstoot door verplaatsing naar wegtransport)?
Antwoord 2
Wat de gevolgen zijn voor de regionale economie, logistieke ketens, en werkgelegenheid
in (Oost-)Nederland, is niet exact in te schatten. Dit is onder andere afhankelijk
van de duur van een stremming, of er alternatieve vervoersmogelijkheden zijn, hoe
laag het water staat en de maatregelen die in de toekomst mogelijk nog genomen worden.
Op dit moment heeft IenW nog geen eigen cijfers over kosten en gevolgen. Er zal een
economische evaluatie worden gedaan dit najaar. Op de korte termijn is in ieder geval
wel te verwachten dat transport duurder wordt voor verladers, in verband met omvaren,
inzet van meerdere vrachtwagens en latere leveringen. Op de lange termijn is de impact
(nog) niet goed in te schatten. Op lange termijn zouden logistieke ketens anders ingevuld
kunnen gaan worden. In de Beleidsagenda Goederenvervoer is uiteengezet dat een weerbaar
en veerkrachtig logistiek systeem nodig is.
Vraag 3
Hoe vaak zijn kanalen in de afgelopen vijf jaar (geheel of gedeeltelijk) gesloten
of beperkt inzetbaar geweest als gevolg van lage waterstanden en is er een trend zichtbaar
die duidt op toenemende kwetsbaarheid door klimaatverandering?
Antwoord 3
Een beperking als gevolg van lage waterstanden wordt niet centraal bijgehouden. Een
vaarwegbeheerder (gemeente, provincie, waterschap) neemt daarover zelfstandig een
besluit. Ook voor de vaarwegen in het beheer van het Rijk wordt stremming wegens droogte
niet afzonderlijk geregistreerd. Voor bijvoorbeeld het Twentekanaal is het tussen
2018 en 2025 zes maal voorgekomen dat de gemalen als gevolg van een te lage waterstand
in de IJssel zijn afgeschakeld (jaren 2018, 2019, 2020, 2022, 2023 en 2025). Als het
gemaal vanwege te weinig water niet meer kan draaien, dan is er een pomp nodig om
extra water aan te voeren om het gemaal weer te laten functioneren. Om te voorzien
in voldoende wateraanvoer naar de Twentekanalen wordt er dan zo lang als mogelijk
gebruik gemaakt van een Tijdelijke Pompinstallatie (TPI). In de huidige situatie is
het kanaalpeil te snel en te ver doorgezakt. Daarom konden TPI’s niet voorkomen dat
het kanaal volledig gestremd werd.
Vraag 4
Deelt u de mening dat Nederland zich moet voorbereiden op vaker voorkomende droogteperiodes?
Wat zijn de concrete maatregelen van het kabinet om de wateraanvoer naar cruciale
vaarwegen zoals het Twentekanaal klimaatbestendig te borgen (bijvoorbeeld middels
bufferbekkens, slimme sturing en koppeling met regionale waterreserves)?
Antwoord 4
Ja, deze mening deel ik. Programma’s als het Deltaplan Zoetwater, de Nationale Klimaatadaptatiestrategie
en het uitgangspunt «water en bodem sturend» helpen ons voor te bereiden op waterschaarste.
We zien dat al uitgevoerde maatregelen de effecten van schaarste tot nu toe hebben
weten te beperken. Daarnaast neemt het programma «Ruimte voor de Rivier 2.0» maatregelen
in het hoofdwatersysteem om te voorzien in verschillende socio-economische functies,
waaronder zoetwatervoorziening, natuur en bevaarbaarheid. Bij de Twentekanalen is
er dit jaar bijvoorbeeld preventief gebaggerd zodat er langer kon worden doorgevaren.
Daarnaast zijn er tijdelijke pompinstallaties geïnstalleerd voor extra wateraanvoer.
Vraag 5
Hoe borgt het kabinet dat bij waterschaarste een eerlijke verdeling plaatsvindt tussen
belangen als scheepvaart, drinkwatervoorziening, natuur en landbouw, conform de landelijke
afspraken over waterverdeling (Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling)?
Antwoord 5
Bij (dreigende) waterschaarste geldt de zogenaamde verdringingsreeks die gebaseerd
is op artikel 2.42 van de Omgevingswet en die nader is uitgewerkt in artikel 3.14
van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). De reeks geeft de rangorde van maatschappelijke
belangen aan die bij de verdeling van het beschikbare water in acht wordt genomen.
Dat geeft in tijden van waterschaarste op voorhand duidelijkheid over welke belangen
vóórgaan als onvoldoende water beschikbaar is voor alle belangen.
Concreet komt het erop neer dat het water op grond van de verdringingsreeks als volgt
wordt verdeeld (waarbij categorie 1 voorrang krijgt boven categorie 2, categorie 2
voorrang krijgt boven categorie 3 en categorie 3 voorrang krijgt boven categorie 4):
Binnen deze verdringingsreeks treffen Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen
regionaal en lokaal maatregelen, die recht doen aan de per regio verschillende kenmerken
zoals de mogelijkheden tot aanvoer van water, bodemgesteldheid, type natuur en economische
belangen. Het doel is daarbij om maatschappelijke en/of economische schade zoveel
mogelijk te beperken.
In het Landelijk Draaiboek Waterverdeling en Droogte (pdf, 1.2 MB) staat hoe crisispartners informatie uitwisselen, maatregelen afstemmen en de communicatie
aanpakken.
Vraag 6
Bent u bereid om, samen met provincies, waterschappen en gemeenten, een regionaal
waterbufferplan Twentekanaal te ontwikkelen dat specifiek gericht is op het voorkomen
van toekomstige vaarwegsluitingen door lage waterstand?
Antwoord 6
Het Rijk werkt binnen het Deltaplan zoetwater al nauw samen met de provincies, waterschappen
en gemeenten om voorbereid te zijn op periodes met lage aanvoeren en zo vaarwegsluitingen
door lage waterstand zoveel mogelijk te voorkomen, zie het antwoord op vraag 4. Zo
is er al onderzocht of het aanleggen van regionale waterbuffers kan bijdragen aan
het voorkomen van watertekorten. De mogelijkheden hiervoor blijken echter beperkt.
Het gebied is hooggelegen en zandig, waardoor de buffers relatief snel weer leeglopen.
Door de sterk drainerende werking van de bodem zou ook in de winter extra water moeten
worden aangevoerd om de buffers goed te vullen en zo te houden. Dit is kostbaar en
kan lokaal leiden tot wateroverlastproblemen door interacties met het grondwatersysteem.
De inzet ten aanzien van het voorkomen van toekomstige vaarwegsluitingen is daarom
primair gericht op het robuuster maken van de wateraanvoermogelijkheden.
Om de wateraanvoer te verbeteren wordt vanuit het Deltafonds een tweejarige planstudie
gefinancierd. Deze planstudie is samen met partners uit de regio voorbereid. Daarbij
wordt onder meer gekeken naar de vervanging van het gemaal bij sluis Eefde, zodat
de inzet van noodpompen op termijn zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Bij een positief
besluit over de uitkomsten van de planstudie zullen het Rijk, de provincie Overijssel,
de provincie Drenthe en de waterschappen Vechtstromen, Drents Overijsselse Delta en
Rijn en IJssel de uitvoering ervan gezamenlijk financieren.
Vraag 7
Hoe verhoudt de huidige afhankelijkheid van het binnenvaarttransport zich tot de plannen
voor multimodaal transport (spooraansluitingen, overslagpunten) en welke versnelling
is nodig om bij sluitingen alternatieven te bieden?
Antwoord 7
Het Ministerie van IenW zet zich al langer in voor het versterken van het multimodale
karakter van het goederenvervoer. De modaliteiten weg, binnenvaart, spoor en buisleidingen
werken daarbij nauw samen om leveringszekerheid te garanderen, zoals recent ook uiteengezet
in de Beleidsagenda Goederenvervoer. Onderdeel daarvan is een veerkrachtig en weerbare
logistieke keten die in staat is om disrupties, zoals laagwater, zo goed mogelijk
op te vangen. Elke modaliteit heeft daarbinnen een eigen rol en voorziet in een bepaalde
transportbehoefte.
Binnen het programma Topcorridors wordt in het kader van veerkracht momenteel onderzocht
wat op multimodale knooppunten nodig is om verstoringen van de goederenstromen op
te vangen. Daarin wordt specifiek gekeken naar de situatie waarin één modaliteit niet
beschikbaar is. De resultaten worden in het laatste kwartaal van 2026 verwacht. De
Kamer wordt hierover na publicatie geïnformeerd.
Vraag 8
Wat doet het kabinet om bedrijven te stimuleren hun logistiek te verduurzamen (bijvoorbeeld
een modal shift naar spoor, elektrificatie van wagenparken en slimme logistieke planning)
zodat de impact van toekomstige sluitingen van vaarwegen kleiner wordt?
Antwoord 8
Zoals gemeld in de Beleidsagenda Goederenvervoer is één van de leidende principes
voor het goederenvervoer dat deze duurzaam is (TK 2025–2026, 34 244, nr. 13). De inzet is daarbij dat het vrachtvervoer over de weg, het water en het spoor geheel
emissieloos is in 2050. Het kabinet zet daarom concreet in op verduurzaming van de
vervoersystemen en het creëren van de juiste omstandigheden voor het duurzaam organiseren
van transporten. Dat gebeurt onder meer door het stimuleren van een modal shift naar
duurzamere transportwijzen, de elektrificatie van het wegtransport, de verduurzaming
van de binnenvaart en het realiseren van een netwerk van laad- en tankfaciliteiten
voor herwinbare brandstoffen langs de grotere transportroutes. Voor een overzicht
van de maatregelen voor het verduurzamen van het goederenvervoer verwijs ik u kortheidshalve
naar de Voortgangsbrief Duurzaam vervoer 2025 (TK 2025–2026, 31 305, nr. 524). Het is de bedoeling dat de regeling voor de verduurzaming van de binnenvaart (Tijdelijke
subsidieregeling vroege opschaling energietransitie binnenschepen 2026–2029) opengaat
in het vierde kwartaal van 2026.
Vraag 9
Op welke wijze worden ondernemers en vervoerders tijdig en eenduidig geïnformeerd
over (dreigende) sluitingen van vaarwegen, de verwachte duur, alternatieve routes
en alternatieve capaciteit?
Antwoord 9
Gebruikers van vaarwegen worden standaard geïnformeerd door een zogenaamd BAS-bericht
(berichten aan de scheepvaart). Hierin wordt zoveel mogelijk informatie verstrekt
over oorzaak, aard en duur van de stremming. Daarnaast vindt rechtstreeks informatie-uitwisseling
plaats met brancheorganisaties, georganiseerd bedrijfsleven, individuele bedrijven,
overheden, recreatievaart, omwonenden en andere belanghebbenden zoals bijvoorbeeld
de sportvisserij. Afhankelijk van de aard en de omvang van de stremming worden aanvullende
zaken georganiseerd, zoals informatiebijeenkomsten. Ook ben ik in gesprek met ondernemers,
zoals boeren, tuinders, schippers en de industrie en houd ik komende periode vinger
aan de pols. Verder wordt actief gebruik gemaakt van de media om met algemene berichtgeving
en uitleg zoveel mogelijk mensen te bereiken.
Vraag 10
Bestaan er afspraken tussen Rijk, provincies en gemeenten over (tijdelijke) ondersteuning
of compensatie voor ondernemers die onevenredig worden getroffen door vaarwegsluitingen
als gevolg van extreme droogte en bent u bereid hier actief op aan te sturen?
Antwoord 10
Er bestaan geen afspraken tussen Rijk, provincies en gemeenten over (tijdelijke) ondersteuning
of compensatie voor ondernemers die onevenredig worden getroffen door vaarwegsluitingen
als gevolg van extreme droogte. Het Ministerie van IenW kent geen specifieke compensatie
voor extreme droogte maar wel een algemene «Beleidsregel nadeelcompensatie 2024» op
grond waarvan ondernemers, ook in geval van droogte, een aanvraag kunnen doen. Situaties
van (extreme) droogte worden in de toekomst vaker voorzien als gevolg van verandering
van het klimaat. Het is daarom van groot belang dat we daarmee om leren gaan. Het
Ministerie van IenW stuurt daarom aan op het versterken van veerkracht en weerbaarheid
van de logistieke ketens, zoals uiteengezet in de Beleidsagenda Goederenvervoer.
Vraag 11
Hoe borgt u dat lessen uit de huidige sluiting van het Twentekanaal en het kanaal
Almelo-De Haandrik structureel worden meegenomen in het nationale mobiliteit- en waterbeleid
(bijvoorbeeld via het Nationaal Waterprogramma)?
Antwoord 11
Voor wat betreft de borging in het nationale waterbeleid, zie het antwoord op vraag
4. Voor wat betreft de borging in het nationale mobiliteitsbeleid, wordt er gewerkt
aan een Toekomstvisie Vaarwegen 2050, waarover de Kamer wordt geïnformeerd. Het leren
van deze situatie helpt om te komen tot scenario’s en keuzes in het hoofdvaarwegennetwerk.
Voor wat betreft het kanaal Almelo-De Haandrik is de provincie Overijssel het bevoegd
gezag en voert deze het vaarwegbeheer.
Vraag 12
Bent u bereid om in overleg te treden met belanghebbenden (bedrijven, vervoerders,
waterschappen, natuurorganisaties en medeoverheden) over een langetermijnvisie voor
kanalen als klimaatbestendige, schone transportas in Nederland?
Antwoord 12
Ik praat nu al regelmatig met ondernemers die getroffen zijn doordat sluis Eefde is
gestremd. Verder vooruitkijkend wordt binnen IenW ook gewerkt aan een Toekomstvisie
Vaarwegen 2050 waarover de Kamer later wordt geïnformeerd. Belanghebbenden worden
reeds betrokken en in de Binnenvaarttafel zijn de contouren van de visie aan bod gekomen
en strategisch besproken. Hierbij gaat het over het hele vaarwegennetwerk, een klimaatbestendige
en schone transportas beslaat immers niet alleen kanalen.
Ondertekenaars
V.P.G. Karremans, minister van Infrastructuur en Waterstaat