Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Lanschot over het bericht dat de Defensie investeert in Spaanse en Chinese 3D Machines

Antwoord van Staatssecretaris Boswijk (Defensie) (ontvangen 18 augustus 2026).

Vraag 1

Klopt het dat Defensie voor ruim € 6 miljoen metaal-3D-printsystemen van Chinese makelij
aanschaft, terwijl er ook Nederlandse producenten zijn die systemen van dezelfde of
hogere kwaliteit aanbieden?1

Antwoord 1

Dit klopt niet. Defensie heeft een aanbesteding in concurrentie op de markt gezet
met een waarde van € 6 miljoen voor drie metaalprinters, inclusief optieruimte, software,
installatie, instructie, dienstverlening en onderhoud voor een periode van vijf jaar.
Deze opdracht is conform de Aanbestedingswet 2012 met een Europese openbare aanbestedingsprocedure
gegund aan de inschrijver met de economisch meest voordelige inschrijving. Eén van
deze percelen betreft een Europese leverancier waarvan het specifieke product in China
wordt geassembleerd. De componenten zijn afkomstig uit Europa, de VS, Japan en China.

Vraag 2

Hoe verhoudt deze aanschaf zich tot de kabinetsambitie om verhoogde defensiebestedingen
te laten neerslaan in de Nederlandse maakindustrie?

Antwoord 2

De doelstellingen uit het coalitieakkoord zien op het versterken van de Nederlandse
en Europese defensie-industrie en strategische autonomie. Defensie is bij Europese
Aanbestedingsprocedures gehouden aan aanbestedingsregelgeving. Inschrijvende partijen
en de producten die zij aanbieden worden niet uitgesloten op basis van nationaliteit
of herkomst.

Voor deze specifieke aanschaf is een behoefte gesteld voor drie metaalprinters om
de haalbaarheid van het metaalprinten voor Defensie te onderzoeken, inclusief software,
installatie, instructie, dienstverlening en onderhoud voor een periode van vijf jaar.
Gunning vond plaats op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding en additionele
kwaliteitseisen als levertijd, de afhandeltijd van defecten en storingen en het bouwvolume.
In de commercieel vertrouwelijke bijlage vindt uw Kamer meer informatie over de productvergelijking.2

Vraag 3

Is bij de voorbereiding van deze aanbesteding onderzocht of en onder welke voorwaarden
Nederlandse fabrikanten aan de gestelde eisen konden voldoen, en zo ja, wat was de
uitkomst daarvan?

Antwoord 3

Zie antwoord bij vraag 4.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u het dat het eisenpakket in de praktijk zo uitpakte dat een Nederlandse
partij alleen via een constructie met een buitenlandse distributeur van Chinese systemen
kon inschrijven?

Antwoord 4

In de voorbereiding van deze aanbesteding is een marktonderzoek uitgevoerd. Aan de
hand van de uitkomsten van dit onderzoek heeft Defensie een aantal kwalitatieve eisen
en gunningscriteria opgesteld, op basis waarvan de aanbesteding op de markt is gezet
en de aanbiedingen zijn beoordeeld. Vier Europese leveranciers konden aan de gestelde
eisen voldoen en hebben ingeschreven op deze aanbesteding, waaronder twee Nederlandse
partijen.

Vraag 5

Deelt u de opvatting dat een dergelijk traject, met een uitvoerig eisenpakket en een
langdurig proces, voor relatief kleinschalige investeringen in productietechnologie
onevenredig zwaar is? Zo niet, waarom niet? Zo ja, bent u bereid te onderzoeken of
vereenvoudiging mogelijk is zodat kansen voor Nederlandse leveranciers beter benut
kunnen worden?

Antwoord 5

Defensie moet zo snel mogelijk het militair vermogen versterken, waarbij Defensie
vanzelfsprekend ook onder deze omstandigheden blijft toezien op de doelmatige, rechtmatige
en navolgbare besteding van overheidsmiddelen. Een zorgvuldige en controleerbare besteding
van publiek geld is van groot belang voor Defensie. Daarnaast is en blijft Defensie
gebonden aan de Europese aanbestedingsregelgeving.

Deze specifieke Europese aanbesteding is efficiënt binnen enkele maanden uitgevoerd
met een pakket aan criteria dat aansluit bij de eisen en wensen van Defensie en het
actuele marktaanbod.

Vraag 6

In hoeverre wordt bij aanbestedingen voor strategische productietechnologie de herkomst
van leveranciers, Nederlands, Europees of van buiten de EU, meegewogen, en acht u
de huidige weging afdoende om te voorkomen dat Nederlandse en Europese bedrijven structureel
worden gemist?

Antwoord 6

Bij de aanschaf van materieel laat Defensie, naast kwaliteit, prijs, levertijd, strategische
autonomie en leveringszekerheid, ook de herkomst van het materieel meewegen binnen
de mogelijkheden van de huidige (aanbestedings-)regelgeving.

Vraag 7

Acht u het wenselijk dat de Koninklijke Landmacht en de Koninklijke Marine ervaring
met metaal-3D-printen opdoen op Chinese machines, gelet op de ambitie de strategische
afhankelijkheden van een land als China af te bouwen?

Antwoord 7

Het betreft geen Chinese machine, maar een in China geassembleerd systeem. De kritieke
componenten van dit systeem zijn afkomstig uit Europa en Japan. In zijn algemeenheid
geldt dat de keuze voor een bepaald systeem altijd een afhankelijkheid van de (buitenlandse)
leverancier oplevert. Voor elke aanschaf worden daarin afgewogen keuzes gemaakt over
de risico’s voor de continuïteit, die per aanschaf kunnen verschillen.

Voor deze specifieke technologie geldt dat Defensie de printers aanschaft om onderzoek
te doen naar de potentiële operationele toepassingen van 3D printtechniek. Het doel
is om ervaring en kennis op te doen met het ontwerpen en produceren van metalen reservedelen
voor uiteenlopende machines en voertuigen. Deze techniek biedt nieuwe mogelijkheden
om gevechtsschade snel te repareren.

Vraag 8

Hoe wordt geborgd dat de data veilig blijft op een systeem van Chinese makelij, en
dat de kennis en kunde, zoals certificeringen, die Defensie opbouwt op deze systemen
niet verloren gaan bij een eventuele overstap naar een ander systeem?

Antwoord 8

Defensie beveiligt haar data door het maken van contractuele afspraken, het beperken
van operationele risico’s en het doorlopend onderzoeken van alternatieve leveringsmogelijkheden.
In dit geval is de machine geassembleerd in China, maar zijn de kritieke componenten
van het systeem afkomstig uit Europa en Japan. Met de software kan op een afgesloten
netwerk worden gewerkt. Dit voorkomt dat de data op onveilige servers hoeft te draaien.
Verder gebruikt Defensie deze printer voor het opdoen van kennis over een productietechniek
van metaalprinten. Het betreft enkele stuks en geen productielijn, wat de eventuele
overstap naar een ander systeem niet in de weg zit. De opgebouwde kennis wordt meegenomen
in eventuele toekomstige aanschaf.

Vraag 9

Hoe schat u het risico in dat Defensie zich met deze aanschaf afhankelijk maakt van
een Chinese fabrikant die op elk moment, door exportrestricties of geopolitieke ontwikkelingen,
de levering van vervangende systemen, service en reserveonderdelen kan staken?

Antwoord 9

Defensie doet in het openbaar geen uitspraken over eventuele afhankelijkheden ten
aanzien van defensietechnologie. Onderwerpen die inzicht geven in operationele belangen
worden om veiligheidsredenen alleen in beslotenheid besproken.

Voor deze aanschaf is de mate van afhankelijkheid laag. De aanschaf wordt gedaan in
het kader van opdoen van kennis, expertise en lessen. Defensie is hier operationeel
niet van afhankelijk.

Vraag 10

Welke maatregelen heeft u genomen om deze afhankelijkheid te beperken, bijvoorbeeld
ten aanzien van de beschikbaarheid van reserveonderdelen, software-updates en technische
ondersteuning bij een eventuele verstoring van de handelsrelatie met China?

Antwoord 10

Het vergroten van strategische autonomie en daarmee het beperken van afhankelijkheden
heeft prioriteit voor Defensie. Dit is daarbij geen doel op zichzelf, maar een middel
om operationele continuïteit te kunnen waarborgen. Daarom worden in de samenwerking
met (niet-Europese) technologiebedrijven contractuele, organisatorische en technische
maatregelen getroffen. Daarnaast onderzoekt Defensie de mogelijkheden om, al dan niet
samen met bondgenoten, Europese alternatieven te (helpen) ontwikkelen.

Zo worden bijvoorbeeld in EU-programma’s voor defensie-industrie zoals het European Defence Industry Programma (EDIP) verschillende eisen opgenomen die dit moeten bevorderen. Ten eerste moet 65
procent van de componenten uit de EU komen. Ten tweede moet de hoofdaannemer uit de
EU komen en juridisch bevoegd zijn om componenten uit derde landen te vervangen voor
EU-alternatieven.

Vraag 11

Bent u bereid te onderzoeken hoe bij toekomstige aanbestedingen van strategische productietechnologie
Nederlandse en Europese leveranciers beter in beeld komen, en de Kamer over de uitkomsten
te informeren?

Antwoord 11

Er zijn en worden meerdere concrete maatregelen genomen om de Nederlandse en Europese
industriële basis te versterken en strategische afhankelijkheden te verminderen. Met
de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII) is ingezet op gerichte versterking
van de Nederlandse en Europese defensiesector, onder meer door meer industrieversterkend
in te kopen en nadrukkelijker te kijken naar productie en instandhouding in Nederland
en Europa. In de D-SII is daarnaast aangekondigd dat Defensie, waar passend binnen
operationele en juridische kaders, nadrukkelijker inzet op inkoop en samenwerking
binnen Nederland en Europa om afhankelijkheden van niet-Europese leveranciers te verkleinen.
Grensoverschrijdende industriële samenwerking binnen Europa blijft essentieel om de
Europese productiecapaciteit en leveringszekerheid structureel te versterken.

Uw Kamer wordt in Q3 2026 via het Nationaal Programma Defensie Industrie en Innovatie
geïnformeerd over de stappen die we zetten om de Nederlandse en Europese industrie
te versterken. Met de inzet op industrieversterkend inkopen verhoogt Defensie het
aandeel van Nederlandse bedrijven in defensiecontracten.