Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Den Hollander over het bericht dat Diergaarde Blijdorp zeven stokstaartjes heeft laten inslapen vanwege spanningen binnen de groep

Antwoord van Staatssecretaris Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur)
(ontvangen 2 juli 2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat Diergaarde Blijdorp zeven stokstaartjes heeft laten
inslapen nadat een overschot aan mannetjes in de groep tot spanningen had geleid?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u uiteenzetten welke nationale en Europese regels, richtlijnen en afspraken van
toepassing zijn op het beheer van dierpopulaties in Nederlandse dierentuinen, waaronder
het beheer van dieren binnen Europese fok- en instandhoudingsprogramma’s?

Antwoord 2

Het wettelijk kader voor dierentuinen bestaat uit de Europese dierentuinrichtlijn
(Richtlijn 1999/22/EG), die in Nederland is geïmplementeerd in paragraaf 1 van hoofdstuk
4 van het Besluit houders van dieren (Bhvd). De Europese richtlijn heeft als doelstelling
de bescherming van wilde dieren en de instandhouding van de biodiversiteit. Iedere
dierentuin in Nederland is vergunningplichtig. In artikel 4.10 van het Bhvd geldt
als vergunningsvoorwaarde dat dierentuinen een bijdrage moeten leveren aan de instandhouding
van diersoorten onder andere door middel van het deelnemen aan programma’s met betrekking
tot het fokken van dieren in gevangenschap, het herstel van de populatie of het herintroduceren
van soorten in hun natuurlijke omgeving. In Nederland zijn geen regels voor populatiemanagement.
Dat ligt bij de dierentuinen zelf en dit gebeurt veelal in internationaal verband.
Buiten de publiekrechtelijke voorschriften kunnen dierentuinen ook onderling afspraken
maken, bijvoorbeeld via de Europese brancheorganisatie voor dierentuinen, EAZA.

Vraag 3

Deelt u de opvatting dat het welzijn van individuele dieren en het welzijn van de
populatie als geheel, beide zwaarwegende belangen zijn bij beslissingen over populatiebeheer?
Hoe worden deze belangen in de praktijk tegen elkaar afgewogen?

Antwoord 3

Ja. Dierentuinen moeten continue de balans vinden tussen de intrinsieke waarde van
een individueel dier en het belang van de populatie als geheel in het kader van soortbehoud.
In de praktijk betekent dit dat dierentuinen soms moeilijke keuzes moeten maken. De
Nederlandse Vereniging van Dierentuinen (NVD) geeft aan dat in de praktijk het welzijn
van individuele dieren en het welzijn en de levensvatbaarheid van de groep en populatie
als geheel zwaarwegende belangen zijn bij beslissingen over populatiebeheer. Dit vraagt
om een zorgvuldige afweging per soort, per groep en per situatie.

Vraag 4

Welke mogelijkheden hebben dierentuinen wanneer sprake is van spanningen binnen diergroepen
of van een overschot aan dieren binnen een populatie? Welke rol spelen daarbij onder
meer herplaatsing, aanpassing van groepssamenstellingen en andere maatregelen?

Antwoord 4

De mogelijkheden zijn afhankelijk van de diersoort en per situatie. Herplaatsing en
aanpassing van groepssamenstellingen zijn hierbij twee van de mogelijkheden, maar
zijn niet altijd mogelijk. Andere opties zijn tijdelijke of structurele scheiding,
aanpassing van huisvesting, en het voorkomen of beperken van voortplanting via anticonceptie.
Deze opties hebben ieder consequenties voor dierenwelzijn en diergezondheid. Samenwerking
binnen de sector is belangrijk om de kansen op succesvolle herplaatsing te vergroten.
Daarom is er ook veel sprake van internationale samenwerking.

Vraag 5

In hoeverre wordt binnen nationale en Europese fok- en instandhoudingsprogramma’s
rekening gehouden met de beschikbare huisvestings- en plaatsingsmogelijkheden voor
dieren, alsmede met de sociale groepsdynamiek van diersoorten?

Antwoord 5

Binnen de Europese fok- en instandhoudingsprogramma's van EAZA, zogenoemde EEP's (EAZA
Ex situ Programmes), houden dierentuinen rekening met beschikbare plekken voor nakomelingen
in de toekomst. Elk EEP heeft een coördinator. Er wordt ook rekening gehouden met
genetische diversiteit, leeftijdsopbouw, geslachtsverhouding en sociale groepsdynamiek
van diersoorten. Toch is niet alles te plannen of te voorspellen. Vooraf weet je vaak
niet hoeveel nakomelingen geboren zullen worden en ook weet je niet of de nakomelingen
mannetjes of vrouwtjes zullen zijn, terwijl groepen vaak specifieke verhoudingen tussen
mannen en vrouwen vereisen. Ook kan de groepsdynamiek veranderen waardoor het noodzakelijk
kan zijn om dieren van elkaar te scheiden. Het is niet zomaar mogelijk om afgesplitste
dieren te herplaatsen in bestaande groepen. Dit kan de dynamiek namelijk verstoren.
Daarom is het onmogelijk om vooraf met zekerheid plekken voor alle dieren te regelen.

Vraag 6

Welke ontwikkelingen en innovaties ziet u die dierentuinen kunnen ondersteunen bij
een zorgvuldig beheer van dierpopulaties, met oog voor zowel dierenwelzijn als soortenbehoud?

Antwoord 6

Het behouden van een gezonde populatie kan een dierentuin niet alleen. Daarom is intensieve
(internationale) samenwerking en het opdoen van meer kennis en innoveren belangrijk.
Dierentuinen geven zelf aan dat onder andere data uitwisseling, verdere ontwikkeling
van stamboeken en registratiesystemen, en meer kennis over de gevolgen van anticonceptie
hierin een rol spelen.

Vraag 7

Hoe kunnen dierentuinen volgens u het maatschappelijk begrip en draagvlak voor hun
werkzaamheden op het gebied van soortenbehoud, educatie, onderzoek en dierenwelzijn
verder versterken? Welke rol speelt transparantie over afwegingen rondom populatiebeheer
daarbij?

Antwoord 7

Dierentuinen vervullen een belangrijke rol in onze maatschappij en kunnen rekenen
op een groot draagvlak. Uit onderzoek van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA)
blijkt dat de meerderheid van de Nederlanders (70%) positief tegenover dierentuinen
staat. Slechts een klein deel (7%) heeft een afwijzende houding. Mensen vinden het
fokken met bedreigde diersoorten en het (financieel) ondersteunen van programma’s
die diersoorten beschermen en voorkomen dat diersoorten uitsterven de belangrijkste
taken van een dierentuin.2

Mogelijke maatschappelijke kritiek speelt een rol in de terughoudendheid vanuit de
sector om informatie rondom populatiebeheer te delen. Ik begrijp die zorgen. Toch
is het belangrijk voor de toekomstbestendigheid van dierentuinen, dat ze zorgvuldige,
transparante en navolgbare keuzes maken. Transparantie over de onderzochte alternatieven
en context van het bredere doel kunnen hieraan bijdragen.

Vraag 8

Deelt u de opvatting dat dierentuinen een belangrijke rol vervullen op het gebied
van soortenbehoud, educatie, onderzoek en het vergroten van de betrokkenheid van mensen
bij natuur en biodiversiteit?

Antwoord 8

Ja.

Vraag 9

Bent u van mening dat de huidige kaders voor populatiebeheer in dierentuinen voldoende
ruimte bieden om zowel dierenwelzijn als soortenbehoud zorgvuldig te borgen? Kunt
u uw antwoord toelichten?

Antwoord 9

Ik ben van mening dat de huidige kaders voor populatiebeheer in dierentuinen grotendeels
voldoende ruimte bieden om zowel dierenwelzijn als soortenbehoud zorgvuldig te borgen.
Het is voor dieren in gevangenschap belangrijk dat ze de mogelijkheid hebben om soorteigen
gedrag te vertonen. Het krijgen van jongen heeft niet alleen een positief effect op
het welzijn en de gezondheid van het moederdier, maar heeft bij sociale diersoorten
ook een positieve impact op de andere individuen in de groep. Het doden van surplus
dieren kan in sommige gevallen noodzakelijk zijn voor populatiemanagement, om vergrijzing
binnen een populatie tegen te gaan en genetische variatie te behouden. De huidige
kaders maken dit mogelijk.

Tegelijkertijd zie ik ook dat de huidige situatie maatschappelijk veel vragen en emoties
oproept. Op dit moment werk ik maatregelen uit om uitvoering te geven aan de motie-Kostić
c.s. (Kamerstuk 36 410-XIV, nr. 69). De Kamer wordt hierover vóór het commissiedebat Dieren buiten de veehouderij en
dierproeven over geïnformeerd.

Vraag 10

Ziet u aanleiding om samen met dierentuinen, fokprogramma’s en dierenwelzijnsorganisaties
te bezien welke aandachtspunten deze casus naar voren brengt voor de verdere ontwikkeling
van populatiebeheer en dierenwelzijn binnen dierentuinen?

Antwoord 10

In het kader van de uitvoering van de motie-Kostić c.s. (Kamerstuk 36 410-XIV, nr. 69) zijn er meerdere gesprekken gevoerd met de sector en een aantal stakeholders, zoals
EAZA, de Europese dierentuinorganisatie die de instandhoudingsprogramma’s in dierentuinen
coördineert. Uit deze gesprekken zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen
die mee worden genomen in de uitvoering van de motie. Ook deze casus zal ik daarin
meenemen.

Vraag 11

Bent u bereid de Kamer na het zomerreces te informeren over de wijze waarop deze casus
wordt betrokken bij de verdere ontwikkeling van beleid en praktijk rondom dierenwelzijn,
populatiebeheer en het behoud van maatschappelijk draagvlak voor dierentuinen?

Antwoord 11

Ik zal de Kamer vóór het commissiedebat Dieren buiten de veehouderij en dierproeven
informeren over de uitvoering van de motie-Kostić c.s. (Kamerstuk 36 410-XIV, nr. 69). Deze casus zal ik daarin meenemen.