Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Nanninga en Boomsma over het intrekken van een uitnodiging voor een debat over migratie door Pakhuis de Zwijger in Amsterdam aan professor Ruud Koopmans

Antwoord van Minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 30 juni
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2235.

Vraag 1

Bent u bekend met het feit dat debatcentrum Pakhuis de Zwijger heeft besloten de eminente
migratiedeskundige Ruud Koopmans, hoogleraar sociologie aan de Humboldtuniversiteit
in Berlijn, niet deel te laten nemen aan een debat op 1 juni dit jaar, nadat hij hier
eerder wel voor was uitgenodigd?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Pakhuis de Zwijger motiveerde de intrekking van de uitnodiging aan Koopmans met «persoonlijke
uitingen op sociale media» van Koopmans, die niet zouden passen bij de «eigen waarden
en omgangsvormen» Wat vindt u van deze motivatie?

Antwoord 2

Voor instellingen die rijkssubsidie ontvangen geldt dat zij artistiek en inhoudelijk
autonoom zijn. Dit is een belangrijk uitgangspunt in een democratische rechtsstaat.
Wel geldt in algemene zin dat van instellingen met een publieke debat- of dialoogfunctie
mag worden verwacht dat zij een podium geven aan verschillende stemmen en opvattingen
in het debat. Het is echter niet aan het kabinet om programmering inhoudelijk te beoordelen
of te sturen op specifieke politieke of ideologische vertegenwoordiging.

Hoe een instelling invulling geeft aan de programmering en hoe dit wordt georganiseerd
is ter beoordeling van de instelling. De uiteindelijke afweging blijft altijd aan
de instelling zelf. De Raad voor Cultuur bevordert het gesprek in de culturele sector
over invulling van de maatschappelijke doelstellingen. Een belangrijke aanjager hiervan
is het advies «Maken (z)onder druk» dat de Raad voor Cultuur begin dit jaar heeft
uitgebracht. In dit advies wordt ingegaan op in welke mate de artistieke vrijheid
in Nederland onder druk staat, wat daar mogelijke oorzaken van zijn en welke handelingsperspectieven
er zijn voor overheid, het culturele veld en het onderwijs om die vrijheid te beschermen.

Pakhuis de Zwijger ontvangt een subsidie in de context van de Regeling vierjarige
instellingssubsidie 2025–2028 van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Het is
aan het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie om de toegevoegde waarde van de activiteiten
en de programmering van een aanvragende instelling onder deze regeling inhoudelijk
te beoordelen. Indien het gaat om BIS- aanvragen: bij de beantwoording van BIS- aanvragen
heeft de Raad voor Cultuur, zoals in al zijn advisering, rekening gehouden met de
in «Advies aanvraag- en beoordelingsproces BIS 2025–2028» genoemde doelstellingen.

Vraag 3

Pakhuis de Zwijger trad in 2023 na een juridische strijd toe tot de Culturele Basisinfrastructuur
(BIS), waarna het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie Pakhuis de Zwijger
in juli 2024 voor de periode 2025–2028 in het kader van de «Regeling Vierjarige instellingssubsidie
creatieve industrie» een zogenoemde categorie 1 subsidie toekende van 2,2 miljoen
euro. Is uw ministerie betrokken geweest bij deze toekenning en zo, ja hoe?2

Antwoord 3

OCW is niet betrokken geweest bij het toekennen van de subsidie via de «Regeling Vierjarige
instellingssubsidie creatieve industrie» door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.
Dit fonds maakt eigen afwegingen op grond van de in vraag 3 genoemde «Regeling Vierjarige
instellingssubsidie creatieve industrie». De regeling beschrijft ook het selectieproces.
Zie hiervoor de eindnoot (a).3

Vraag 4

Pakhuis de Zwijger heeft ook aanvragen voor subsidie gedaan bij het Amsterdams Fonds
voor de Kunst (AFK) en Europese subsidiegelden. Is u bekend of deze aanvragen zijn
gehonoreerd en zo ja, om welke bedragen het gaat en wat het totale aandeel is van
subsidie in de financieringsmix van Pakhuis de Zwijger?

Antwoord 4

Verschillende aanvragen zijn gehonoreerd. Voor 2026 zijn de structurele subsidies
voor Pakhuis de Zwijger:

– Amsterdams Fonds voor de Kunst: € 550.000 (onderdeel van een 4-jarige regeling)

– Stimuleringsfonds Creatieve Industrie: € 550.000 (onderdeel van bovengenoemde 4-jarige
regeling).

De totale begroting van Pakhuis de Zwijger in 2026 bedraagt € 5.760.500. Het percentage
subsidie is 19.1%.

Incidentele eenmalige subsidie die ontvangen is in 2026:

– Citizens, Equality, Rights and Values Programme (CERV – Europese Subsidie):

€ 35.000 voor 2026 (deel uitmakend van een projectsubsidie voor 2025–2026).

Tevens is Pakhuis de Zwijger de penvoerder van een tweejarige projectsubsidie van
de gemeente Amsterdam. Dit gaat om € 250.000 ten bate van de «Alliantie Samen tegen
Racisme» die wordt uitgevoerd met een grote groep samenwerkingspartners. Deze subsidie
is voor het project, niet voor Pakhuis de Zwijger.

Vraag 5

Deelt u de opvatting dat Pakhuis de Zwijger als debatcentrum natuurlijk vrijheid van
vereniging geniet en vrij is sprekers uit te nodigen volgens eigen criteria, maar
dat het tegelijk door de ruimhartige rijkssubsidie en de status van nationaal debatpodium
gehouden is aan een maatschappelijke opdracht om een debat een echt debat te laten
zijn door ook ruimte te geven aan standpunten waar de organisatie het niet mee eens
is, omdat anders het risico dreigt dat Pakhuis de Zwijger een echokamer wordt die
alleen nog de eigen opvattingen van de leiding van de instelling bevestigt?

Antwoord 5

Zie het antwoord op vraag 2

Vraag 6

Hoe beoordeelt u de behandeling van Ruud Koopmans door Pakhuis de Zwijger in het licht
van het advies van de Raad voor Cultuur uit 2023 dat «pluriformiteit» noemt als een
van de vier doelstellingen waaraan cultuurbeleid in het kader van de BIS moet bijdragen
(«cultuur geldt als vrijhaven en plek voor debat binnen de maatschappij»)?4

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 2

Vraag 7

Bent u het eens met de stelling dat het cancelen van Ruud Koopmans niet past bij de
inclusiviteit die Pakhuis de Zwijger zelf zegt na te streven zoals blijkt uit de eigen
website – «wij willen mensen samenbrengen en zoeken naar de gemeenschappelijke delers,
daarbij zijn we niet bang om ongemakkelijke gesprekken aan te gaan» – en uit de aanvraag
van Pakhuis de Zwijger voor de Regeling Vierjarige instellingssubsidie creatieve industrie
die benadrukt dat het debatcentrum in de periode 2025–2028 de focus wil leggen op
«het vormgeven van een toekomst waarin iedereen zich thuis kan voelen?»5

Antwoord 7

Zie het antwoord op vraag 2