Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ten Hove over de impact van stikstofplannen op de economie

Antwoord van Minister Van Essen (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) (ontvangen
30 juni 2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat uw stikstofplannen ook de industrie keihard zullen
raken? Kunt u aangeven welk effect uw stikstofplannen op de Nederlandse economie hebben?
Zo nee, waarom niet?1

Antwoord 1

Uw eerste vraag refereert aan een bericht in de Telegraaf (van 25 juni jl.) dat «bijna
100 bedrijven in de buurt van Natura 2000 gebieden een verplichting opgelegd krijgen
om hun stikstofuitstoot radicaal omlaag te brengen». In dit artikel wordt ingegaan
op de economische impact van de stikstofmaatregelen. In de Kamerbrief van 26 juni
jl. wordt het stikstofbeleid verder toegelicht. Hierin is ook rekening gehouden met
economie. De vergunningverlening weer op gang krijgen vraagt iets van alle sectoren
die bijdragen aan de uitstoot van stikstof en dus ook van de industrie. Industriële
bedrijven doen al veel, omdat ze moeten voldoen aan milieu- en klimaatmaatregelen.
Voor industrie geldt bijvoorbeeld dat de vergunning periodiek wordt vernieuwd en de
fabriek zich moet aanpassen naar de beste beschikbare techniek (BBT). Daarom daalt
de stikstofuitstoot van de industrie al lange tijd gestaag en deze ontwikkeling zet
zich de komende periode voort, en dat geldt ook voor bedrijven in de nabijheid van
natura 2000 gebieden. Het kabinet heeft gekeken naar wat de industrie aanvullend kan
doen. Zo is het kabinet voornemens om aanvullend middelen beschikbaar te maken voor
de (bestaande) subsidieregeling Beperking Ammoniakemissies Industrie, en bieden we
industriële bedrijven binnen de vastgestelde zones rondom natura 2000 gebieden, een
kans om een vrijwillige bijdrage te leveren door bovenwettelijk extra stikstofoxide
te verminderen.

Doordat er momenteel geen vergunningen kunnen worden verleend loopt de Nederlandse
economie schade op. Voor de periode van 2024 tot 2030 is dat rond de 4,1 miljard euro
voor projecten die geen vergunning kunnen krijgen. (Jaarlijks 0,1% van het BBP). En
de economische schade van stikstofemissies op gezondheid en natuur komt in 2023 neer
op jaarlijks minstens 15,1 miljard euro (Jaarlijks 1,6% van het BBP) (Stikstofuitstoot
en stikstofbeperkingen; Wat is de schade? SEO 20252). Dit maatregelenpakket zorgt ervoor dat vergunningverlening weer op gang kan komen.
Dit zal stap voor stap en gebied voor gebied gaan.

Vraag 2

Kunt u een opsomming geven van de bijna honderd bedrijven in de buurt van Natura 2000-gebieden
die een verplichting opgelegd blijken te krijgen om hun stikstofuitstaat radicaal
omlaag te brengen, inclusief cijfers van al gerealiseerde stikstofreductie per bedrijf?
Indien dit niet kan, waarom niet?

Antwoord 2

Het aantal bedrijven in de zones rondom Natura 2000-gebieden is te vinden in de kennisnotitie
van het RIVM over dit onderwerp (https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/KN-2025-0016.pdf). Op individueel bedrijfsniveau zijn de emissiegegevens van agrarische activiteiten
om privacy-redenen niet openbaar.

Voor industriële bedrijven in zones worden met dit maatregelenpakket geen nieuwe regels
opgesteld. Het kabinet is wel voornemens om stikstofimpact van industrie te verminderen
door voor bedrijven die zich dicht bij natuurgebieden bevinden een tenderregeling
open te stellen voor bovenwettelijke reductie.

Vraag 3

Wat zijn de gevolgen voor de betreffende bedrijven? Wat zijn de gevolgen economisch
gezien? Hoeveel werknemers gaan hier de gevolgen van merken? Hoeveel gezinnen betreft
dit?

Antwoord 3

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 worden met dit maatregelenpakket geen
nieuwe regels opgesteld voor industriële bedrijven in zones.

Vraag 4

Is er voor uw plannen een brede impactanalyse gedaan, waarin in ieder geval de impact
op de Nederlandse economie, de voedselzekerheid, de voedselautonomie, de werkgelegenheid,
de schade aan bedrijven, de impact om de burgers en de impact op de woningbouw zijn
meegenomen? Zo ja, kunt u deze delen voor het plenair debat over de samenhangende
aanpak landbouw, natuur en stikstof? Indien nee, hoe bestaat het dat deze er niet
is?

Antwoord 4

In de plannen heeft het kabinet zich gebaseerd op de diverse onderzoeken en rapporten
die de afgelopen jaren verschenen zijn over mogelijke oplossingen en effecten van
de stikstofproblematiek. Het kabinet kiest nu voor deze aanpak, juist ook vanwege
de hoge maatschappelijke kosten waar de economie momenteel onder gebukt gaat en de
onzekerheid die daarmee gepaard gaat.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zal voorafgaand aan de begrotingsbehandeling
van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) in de
Tweede Kamer een reflectie op het maatregelpakket publiceren, die het kabinet zal
benutten bij de verdere uitwerking van de verschillende maatregelen en besluiten.
Het kabinet zal ook scherp zicht houden op mogelijke (regionale) sociaaleconomische
effecten, onder meer via de reguliere monitoring.

Vraag 5

Houdt u er rekening mee dat er meer dan 30 rioolwaterzuiveringsinstallaties binnen
de plannen vallen? Hoe gaat u voorkomen dat bedrijven die buiten de zones vallen,
maar wel lozen op deze zuiveringen ook gedwongen moeten krimpen en niet meer kunnen
uitbreiden of starten? Kunt u een lijst van alle bedrijven die dit betreft sturen?

Antwoord 5

Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 2, komen er met dit maatregelenpakket
geen nieuwe regels voor industriële bedrijven, en ook niet rioolwaterzuiveringen.
Veel rioolzuiveringsinstallaties worden al vernieuwd door waterschappen om te kunnen
voldoen aan de Kaderrichtlijn Water (KRW).

Vraag 6

Welke consequenties heeft dit voor de nieuw aan te sluiten woningbouw in deze gebieden,
want die lozen ook op de rioolwaterzuiveringen?

Antwoord 6

Aangezien er geen nieuwe regels zijn voor rioolwaterzuiveringen, is er ook geen sprake
van een effect op aan te sluiten woningbouw.

Vraag 7

Beseft u dat u met deze stikstofmaatregelen de Nederlandse economie, de Nederlandse
voedselvoorziening en de Nederlandse boeren de nek omdraait? Waarom doet u dit?

Antwoord 7

Het kabinet realiseert zich dat met dit pakket veel wordt gevraagd van (onder meer)
agrarische ondernemers. Tegelijkertijd is dit pakket ook noodzakelijk om weer perspectief
te bieden. De ondernemer staat er niet alleen voor. Het kabinet biedt ruimhartige
ondersteuning gericht op verschillende ontwikkelrichtingen. En als onderdeel van de
aanpak investeert in de sociale en economische vitaliteit van het platteland.

Vraag 8

Waarom legt u het rapport van prof. dr. Meester3 aangaande de statistische relevantie van de berekende stikstofdepositie naast u neer?
Waarom kiest u niet, zoals het rapport aangeeft, voor instandhouding van onze natuur
zonder radicaal stikstofbeleid waar u op inzet? Waarom blijft u vasthouden aan uw
huidige koers van afbraak, terwijl Europa dat niet van ons vraagt?

Antwoord 8

Het vorige kabinet heeft de heer Meester gevraagd om analyse naar de statistiek onder
de modellen die gebruik worden voor het verkrijgen van inzicht in stikstofdepositie
die o.a. gebruikt is in de natuurdoelanalyses. Deze analyse is onderhevig geweest
aan een uitgebreide review. Het vorige kabinet constateerde reeds dat de bevindingen
van de heer Meester niet allemaal berusten op voldoende wetenschappelijke onderbouwing,
en dit blijkt ook uit de review van dhr. Petersen.4 Ik sluit mij hierbij aan en vind het belangrijk dat beleid, zeker als dit ingrijpende
gevolgen kan hebben voor de samenleving, gebaseerd is op een degelijke wetenschappelijke
onderbouwing.

Vraag 9

Wilt u deze vragen uiterlijk op dinsdag 30 juni 2026 beantwoorden, maar in ieder geval
ruim voor aanvang van het plenaire debat samenhangende aanpak landbouw, natuur en
stikstof? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Ja