Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Dobbe en Kröger over het bericht “Privacytoezichthouders vragen Europese Commissie Israëlische registratieplicht voor hulpverleners te toetsen”

Antwoord van Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
en de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (ontvangen 23 juni 2026). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2121.

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht van de Autoriteit Persoonsgegevens over de problemen
met de Israëlische registratieplicht voor hulpverleners?1

Antwoord 1

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) meldt op haar website dat Europese gegevensbeschermingstoezichthouders
willen dat de Europese Commissie (EC) zich buigt over de registratieplicht die de
Israëlische overheid oplegt aan internationale ngo’s die werken in Palestijnse gebieden.2 Het kabinet onderschrijft dat de verantwoordelijkheid voor adequaatheidsbesluiten
ligt bij de EC.

In 2011 oordeelde de EC, destijds onder de geldende gegevensbeschermingsrichtlijn3, dat Israël een passend beschermingsniveau waarborgt voor persoonsgegevens die vanuit
de EU worden doorgegeven.4 Met de inwerkingtreding van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) op
25 mei 2018 bleven de adequaatheidsbesluiten die onder de gegevensbeschermingsrichtlijn
waren vastgesteld, van kracht. Tegelijkertijd heeft de AVG verduidelijkt dat adequaatheidsbesluiten
«levende instrumenten» zijn, en bepaald dat de EC verantwoordelijk is voor het houden
van doorlopend toezicht op mogelijke ontwikkelingen die afbreuk kunnen doen aan het
vereiste beschermingsniveau.5 De eerste evaluatie van de adequaatheidsbesluiten die onder de richtlijn zijn genomen
door de EC is afgerond op 15 januari 2024, daarbij is ook het adequaatheidsbesluit
van Israël onder de loep genomen. De EC stelde in het verslag van die evaluatie aan
de EP en de Raad vast dat Israël nog altijd een passend beschermingsniveau waarborgt
en dat voor doorgifte, die onder de reikwijdte van het adequaatheidsbesluit vallen,
naar Israël geen aanvullende waarborgen nodig zijn.6 Daarnaast schrijft artikel 97 AVG voor dat adequaatheidsbesluiten in elk geval iedere
vier jaar dienen te worden geëvalueerd door de commissie.7 In het geval ontwikkelingen in een land of gebied met een passend beschermingsniveau
een negatieve invloed zouden hebben op het vastgestelde beschermingsniveau, kan de
EC gebruik maken van haar bevoegdheden op grond van artikel 45, lid 5, AVG om een
adequaatheidsbesluit op te schorten, te wijzigen of in te trekken. De EC betrekt bij
haar beoordeling alle relevante ontwikkelingen, zo nodig ook de in de vraag genoemde
registratieplicht.

Bij het maken van een beoordeling over de adequaatheidsbesluiten betrekt de EC alle
relevante ontwikkelingen. Of in het geval van de herregistratiewet sprake is van een
ontwikkeling die strijdig is met het adequaatheidsbesluit is dan ook aan de EC om
te beoordelen. In elk geval heeft het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB),
mede dankzij de AP, middels een brief de EC aangeboden om samen op trekken waar dat
past.

Ten aanzien van de Israëlische herregistratiewet in huidige vorm heeft het kabinet
veelvuldig zorgen geuit, waaronder in de reeds gepubliceerde gedeelde verklaring.
Het Israëlische Constitutioneel Hof heeft op 19 mei definitief uitspraak gedaan over
de zaak die 17 hulporganisaties samen met de koepelorganisatie voor internationale
ngo’s werkzaam in de Palestijnse gebieden (AIDA) hadden aangespannen tegen de Israëlische
overheid over de herregistratieplicht. Deze valt overwegend slecht uit voor de hulporganisaties.
Het Hof verzoekt de organisaties om voor 21 juni alsnog aan de vereisten voor herregistratie
te voldoen. De organisaties zullen echter ook in deze periode niet in staat zijn om
aan de Israëlische eisen te voldoen, omdat hun inhoudelijke bezwaren niet zijn veranderd
en zij gevoelige persoonsbestanden nog steeds niet kunnen delen. Het kabinet blijft
Israël oproepen de wet in deze vorm niet te implementeren. Hierbij wijst Nederland
op het belang van veilige, ongehinderde en onvoorwaardelijke toegang voor humanitaire
hulp.

Vraag 2

Deelt u de mening van de Autoriteit Persoonsgegevens over de gevaren van Israëlische
registratieplicht voor hulpverleners? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2

Volgens de AP lijkt de Israëlische overheid de uit de registratieplicht verkregen
informatie te gebruiken voor screening en profilering. Op basis van de informatie
die de AP van hulporganisaties heeft ontvangen, verwacht de AP dat de gegevensdeling
onrechtmatig is en dat de doorgifte kan leiden tot serieuze veiligheidsrisico’s voor
de hulpverleners en hun families ter plaatse.8 Het kabinet hecht veel belang aan de veiligheid van hulpverleners (zie antwoord vraag
6).

De vraag die centraal staat in de brief van de EDPB aan Eurocommissarissen Lahbib
en Mcgrath, is of deze uitvraag van data door Israël op gespannen voet staat met het
adequaatheidsbesluit.9 Nederland ziet dat de EC doorlopend toezicht houdt op ontwikkelingen in Israël die
mogelijk gevolgen hebben voor het functioneren van een adequaatheidsbesluit (artikel 45
AVG). Nederland volgt de ontwikkelingen nauwlettend.

Vraag 3

Bent u bereid om, als Nederland danwel multilateraal, aan te dringen bij de Europese
Commissie om zich hier over te buigen en over uit te spreken?

Antwoord 3

Nederland heeft de afgelopen maanden veelvuldig en op alle niveaus bij de Israëlische
autoriteiten zorgen over registratiewet aangekaart. Ook in internationaal verband,
spreekt Nederland zich hierover uit. Nederland heeft recentelijk, met 20 gelijkgezinde
landen en Eurocommissaris Lahbib, een publieke verklaring gepubliceerd waarin zorgen
worden geuit over de restrictieve maatregelen die humanitaire hulp in Gaza en de Westelijke
Jordaanoever ernstig beperken. Met het statement wordt Israël opgeroepen om onmiddellijk
veilige en ongehinderde humanitaire toegang tot Gaza te faciliteren en specifiek de
herregistratiewetgeving voor internationale ngo’s, één van de restrictieve maatregelen
die ook humanitaire partners van Nederland raakt, niet in de praktijk te brengen.

Tot op heden is er nog geen reactie geweest vanuit de EC op de brief van de EDPB.
Nederland zal de EC wijzen op de positie van de EDPB.

Vraag 4

Op welke juridische gronden is deze registratieplicht gebouwd, gezien de hulporganisaties
al geregistreerd zijn bij de Palestijnse Autoriteit, waar ook het werk zich centreert?

Antwoord 4

Het betreft een richtlijn van het Israëlische Ministerie van Diasporazaken en Bestrijding
van Antisemitisme onder Israëlisch recht, die ziet op de registratie van hulporganisaties
die werken met de Palestijnse bevolking.

In de definitieve uitspraak van het Israëlische Constitutioneel Hof over de zaak die
17 hulporganisaties samen met AIDA hadden aangespannen tegen de Israëlische overheid
over de herregistratieplicht, bevestigt het Hof de bevoegdheid van Israël om in het
kader van veiligheid operationele beperkingen op te werpen aan hulporganisaties. Het
Hof stelt tegelijkertijd dat Israël niet de bevoegdheid heeft om de hulporganisaties
uit Gaza en de Westelijke Jordaanoever te weigeren, omdat deze gebieden onder het
gezag en de rechtsmacht van de Palestijnse Autoriteiten vallen (het gaat hierbij niet
in op hoe de uitspraak geldt in het door Israël geannexeerde Oost-Jeruzalem).

Vraag 5

Wat is het standpunt van het kabinet met betrekking tot het vraagstuk of de Israëlische
registratieplicht valt binnen de reikwijdte van het adequaatheidsbesluit?

Antwoord 5

Voor een adequaatheidsbesluit moet volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie
van de Europese Unie (HvJEU) worden beoordeeld of een derde land het niveau van gegevensbescherming
biedt dat in wezen gelijkwaardig is aan dat binnen de Europese Unie.10 Zoals wordt uiteengezet in de brief van de EDPB,11 het samenwerkingsverband van Europese toezichthouders waarin ook de AP zitting heeft,
roept de Israëlische herregistratieplicht voor hulporganisaties verschillende vragen
op waaraan ook in een adequaatheidsbesluit dient te worden getoetst. Zo dient de proportionaliteit,
noodzakelijkheid en transparantie van de verwerkingsactiviteiten te worden gewaarborgd.
Ook is vereist dat voor dergelijke verwerkingen een geldige rechtsgrondslag bestaat
als bedoeld in artikel 6 AVG, en dient te worden verzekerd dat betrokkenen hun rechten
daadwerkelijk kunnen uitoefenen. Mede in het licht van deze genoemde vereisten uit
de AVG, stelt de EDPB in haar brief aan Eurocommissarissen Lahbib en Mcgrath de vraag
of de herregistratieplicht in lijn is met het adequaatheidsbesluit.12 Het is in de eerste plaats aan de Europese Commissie om op deze brief te reageren.

Vraag 6

Deelt u de mening van de vraagstellers en het rapport van AIV & CAVV dat humanitaire
hulp in conflictgebieden beschermd moet worden door zowel stille diplomatie als openlijke
uitspraken? Zo ja, hoe gaat u hier aan bijdragen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Humanitaire toegang en veiligheid van humanitaire hulpverleners moeten ook in conflictgebieden
beschermd worden. Het kabinet heeft het AIV en CAVV advies over geweld tegen hulpverleners
verwelkomd omdat het cruciaal is manieren te vinden om het in vele conflicten toenemende
geweld tegen hulpverleners te keren. In de reactie op het AIV en CAVV advies heeft
het kabinet uiteengezet langs welke verschillende sporen het dit soort geweld, evenals
straffeloosheid van schendingen van het humanitair oorlogsrecht wil tegengaan.

Vraag 7

Is de conclusie terecht dat hulporganisaties zich in een onmogelijke spagaat bevinden,
waarin ze enerzijds zich moeten houden aan Europese privacyregels, maar anderzijds
zich niet kunnen veroorloven om mensen die afhankelijke zijn humanitaire hulp in de
steek te laten? Zo ja, wat gaat u hieraan doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het kabinet begrijpt dat in de huidige situatie hulpverlening in de bezette Palestijnse
gebieden – ook vanwege de situatie in verband met de herregistratieplicht in de vorm
die nu wordt beoogd – buitengewoon complex is. Ook maakt het kabinet zich ernstig
zorgen over de gevolgen van de recente uitspraak van het Israëlische Constitutionele
Hof op het werk van de organisaties, welke naar verwachting overwegend negatief zullen
zijn. Nederland blijft Israël dan ook oproepen om de VN, Rode Kruis- en Halve Maanbeweging
en internationale ngo’s veilige, volledige en onvoorwaardelijke humanitaire toegang
te verschaffen tot de bezette Palestijnse Gebieden, inclusief Oost-Jeruzalem. Het
kabinet blijft zich ervoor inzetten dat Israël de herregistratieplicht, in de huidige
vorm, van tafel haalt.

Vraag 8

Welke humanitaire consequenties voorziet u als deze organisaties hun werk daadwerkelijk
moeten stopzetten in bezet Palestijns Gebied?

Antwoord 8

Het humanitaire werk van de internationale hulporganisaties die werken in Palestijnse
gebieden is onmisbaar. Gezien bijna de gehele populatie van Gaza afhankelijk is van
humanitaire hulp, zullen de consequenties, indien de hulporganisaties hun werk zouden
moeten staken, verstrekkend zijn. De VN heeft vastgesteld dat de hulporganisaties
o.a. verantwoordelijk zijn voor 42% van alle water- en sanitaire installaties, 60%
van de beschikbare veldhospitalen beheren of ondersteunen en meer dan 75% van alle
ontmijningsinspanningen leveren. Ze spelen verder een sleutelrol in het onderwijs
en de ondersteuning van ondervoede kinderen.