Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord en op vragen van het lid Van der Plas over het blokkeren van historische archiefbeelden van Pim Fortuyn

Antwoord van Minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 22 juni
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2085

Vraag 1

Bent u bekend met signalen dat historische televisiefragmenten van Pim Fortuyn in
omroeparchieven zijn gemarkeerd als niet-uitzendbaar of beperkt toegankelijk zijn
gemaakt?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat binnen omroeparchieven of het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
systemen bestaan waarmee betrokken personen bezwaar kunnen maken tegen heruitzending
van historische fragmenten?

Antwoord 2

Nee, dit is niet helemaal juist. Professionals, zoals journalisten en wetenschappers,
die audiovisueel materiaal willen zoeken en bestellen voor hergebruik, kunnen in het
portal DAAN materiaal uit de collecties zoeken, bekijken, downloaden en licenties
aanvragen.2 In de zoekresultaten wordt direct getoond welke auteursrechtelijke status aan een
uitzending is gekoppeld. Materiaal kan bijvoorbeeld Publiek Domein zijn, grofweg materiaal
uit de eerste helft van de twintigste eeuw, en dan zonder licentie worden gedownload.
Er kan ook staan «licentie vereist» of «geblokkeerd». Dit kan bijvoorbeeld zijn vanwege
het auteursrecht, privacyredenen of veiligheidsrisico’s van geportretteerden. Dat
betekent dat het materiaal niet zonder extra controle door de rechthebbende kan worden
gebruikt.

Voor het verwerken van blokkeringen of licentiebeperkingen dienen rechthebbenden een
verzoek in bij Beeld & Geluid. Individuele personen kunnen dit niet zelf in het systeem.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u het voorbeeld waarbij voormalig politicus Marcel van Dam bezwaar
zou hebben gemaakt tegen heruitzending van het historisch bekende fragment waarin
hij Pim Fortuyn in Het Lagerhuis een «buitengewoon minderwaardig mens» noemt, en vindt
u dat dergelijke politiek-historische fragmenten beschikbaar en uitzendbaar moeten
blijven?

Antwoord 3

Ik vind het belangrijk dat audiovisueel archiefmateriaal, waaronder dat over Fortuyn,
zoveel mogelijk beschikbaar is. Het draagt bij aan de beleving van historische momenten
en geeft inzage in een tijdsbeeld. Hierdoor kan het bijdragen aan historisch inzicht
en het begrip van complexe hedendaagse vraagstukken. Daarom is het goed dat een breed
publiek kennis kan nemen van archiefmateriaal. Onlangs is hierin een belangrijke stap
gemaakt met de lancering van het online platform «de Schatkamer» van Beeld & Geluid.
Op dit platform zijn meer dan 700.000 audiovisuele fragmenten gratis te zien voor
het publiek.

Beeld & Geluid geeft aan dat voor het hergebruik van het fragment waaraan gerefereerd
wordt een licentie nodig is. Het fragment heeft volgens Beeld & Geluid een andere,
lichtere status dan een blokkade. De aanvrager heeft dan toestemming nodig van de
rechthebbende. Als het gaat om materiaal van de omroepen, fungeert de omroep als rechthebbende
en licentieverstrekker.

Het fragment stamt volgens Beeld & Geluid uit een tijd dat hergebruik nog plaatsvond
via fysieke banden. Daarop zat destijds een sticker «blocked/geblokkeerd» zodat er
vanwege de gevoeligheid van het materiaal altijd een extra toets werd gedaan naar
de context voordat het materiaal kon worden hergebruikt. In de digitale transitie
van het materiaal zijn die termen in eerste instantie overgenomen. Beeld & Geluid
geeft aan dat de term «geblokkeerd» voor verwarring kan zorgen en neemt dit mee in
de doorontwikkeling van hun archiefsysteem. Het zegt namelijk iets over de toetsing
bij een licentieverstrekking en niet zozeer over het weghalen van het materiaal. Dat
laatste is niet aan de orde.

Uit gegevens van Beeld & Geluid blijkt dat het eerdergenoemde fragment door de jaren
heen een aantal keer is vrijgegeven voor hergebruik. Ook ziet Beeld & Geluid dat er
over het algemeen licenties worden verleend voor het hergebruik van beelden van Pim
Fortuyn. Ter illustratie verwijst Beeld & Geluid naar de in 2025 verschenen documentaire
Fortuyn: On-Hollands, dat veel archiefbeelden bevat.

Het is belangrijk om te benoemen dat ook in het geval van een blokkering het materiaal
nog steeds te bekijken is in het archief van Beeld & Geluid. Het betekent dus niet
dat het materiaal helemaal niet meer toegankelijk is.

Vraag 4

Op basis van welke criteria kunnen historische televisiebeelden worden geblokkeerd,
beperkt of «uitgezet» voor hergebruik?

Antwoord 4

De omroepen geven aan dat zij vanuit de uitvoering van de publieke taak fragmenten
waarvan zij de rechthebbende zijn, zoveel mogelijk vrijgeven. Dit geldt in het bijzonder
voor journalistiek materiaal. Ik vind dit een belangrijk uitgangspunt.

Er kunnen desondanks gronden zijn om op enig moment geen licentie te geven voor het
gebruik van een bepaald fragment of materiaal. De beschikbaarheid van publieke omroeparchieven
voor het publiek kan bijvoorbeeld worden beperkt op grond van het auteursrecht, het
naburig recht en overwegingen met betrekking tot privacy. In deze gevallen is dat
in de eerste plaats ten behoeve van de rechten van makers, uitvoerend kunstenaars
en natuurlijke personen. Het uitgangspunt van auteursrechtelijk en nabuurrechtelijk
beschermd materiaal is dat voor de openbaarmaking en verveelvoudiging ervan door derden,
toestemming van de rechthebbenden vereist is. Dit is niet het geval als er sprake
is van gebruik dat onder een wettelijke uitzondering valt. Indien de omroep rechthebbende
van het materiaal is, besluit zij of er een licentie wordt verstrekt voor het hergebruik
van archiefmateriaal.

De omroepen hebben mij nadere toelichting gegeven bij specifieke situaties waarin
een licentie voor hergebruik niet is verstrekt. Zo is het mogelijk dat het auteursrecht
op een fragment niet (meer) bij de omroep berust. Een andere reden is dat fragmentverstrekking
een risico kan betekenen voor de geportretteerde of andere betrokkenen. Dit risico
kan zien op veiligheid of andere redelijke belangen van betrokkenen, zoals privacy.
De omroep weegt in een dergelijk geval de belangen van de betrokkenen af tegen het
belang dat is gemoeid met de openbaarmaking van het fragment. Daarnaast weegt de omroep
mee in welke context de aanvrager het fragment wil gebruiken.

Omroepen beoordelen de verstrekking van fragmenten altijd per geval. BNNVARA geeft
aan dat het fragment waar u naar verwijst destijds is geblokkeerd omdat het na de
dood van Pim Fortuyn in 2002 een onbedoelde context en lading kreeg. Hierdoor kwamen
de belangen en de veiligheid van de directbetrokkenen in het geding. Om deze reden
is destijds besloten om het fragment te blokkeren en dat is zo gebleven. BNNVARA heeft
naar aanleiding van persvragen over het fragment opnieuw naar de blokkade op de licentie
gekeken en ziet hierin aanleiding om deze te heroverwegen. Reden hiervoor is de veranderde
context waardoor de voornoemde redenen voor de blokkade niet meer van toepassing zijn.
Zoals eerder aangegeven is er in de afgelopen jaren meerdere keren een licentie verstrekt
voor het hergebruik van dit fragment.

Vraag 5

Deelt u de mening dat censuur of het achterhouden van historisch uitgezonden beeldmateriaal
zoveel mogelijk moet worden uitgesloten en dat publiek uitgezonden politieke fragmenten
in beginsel beschikbaar en uitzendbaar moeten blijven?

Antwoord 5

Ik deel niet de mening dat er sprake zou zijn van censuur of het achterhouden van
historisch uitgezonden beeldmateriaal. Zoals ik heb aangegeven in het antwoord op
vraag 3 en 4, onderschrijf ik het uitgangspunt van de omroepen om materiaal zoveel
mogelijk vrij te geven in het kader van de publieke taak die ze uitvoeren. Daarom
vind ik het goed dat omroepen een zorgvuldige afweging maken voordat ze bepalen of
een fragment geblokkeerd moet worden.

Bovendien is het aantal geblokkeerde fragmenten in het archief van Beeld & Geluid
laag. Veel licenties voor archiefmateriaal, waaronder dat over Fortuyn, worden regelmatig
verstrekt. Beeld & Geluid verzoekt de omroepen daarnaast om periodiek te controleren
of een blokkade nog relevant is. Ook is het mogelijk om een groot deel van het archiefmateriaal
alsnog te bekijken in DAAN, ondanks mogelijke beperkingen rondom het hergebruik.

Vraag 6

Hoe wordt voorkomen dat politiek gevoelige of maatschappelijk ongemakkelijke fragmenten
selectief uit het publieke geheugen verdwijnen?

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 5.

Vraag 7

Kunt u inzicht geven in hoeveel historische politieke fragmenten momenteel beperkt
beschikbaar zijn, wie daarover beslist, en welke bezwaarprocedures daarbij gelden?

Antwoord 7

Nee. Beeld & Geluid geeft aan zelf niet te beoordelen of fragmenten een aantoonbare
historische of politieke betekenis hebben. Deze kwalificaties worden niet vastgelegd
in de metadata. Hiermee sluit ik niet uit dat het type fragmenten waarnaar u verwijst
onderdeel uit kan maken van een programma dat de status «geblokkeerd» heeft. Om vast
te stellen in welke gevallen dit speelt, zal uitgebreider onderzoek nodig zijn.

Volgens Beeld & Geluid heeft een programma soms als geheel de status «geblokkeerd»,
terwijl de blokkade slechts betrekking heeft op één onderdeel van dat programma. Denk
aan een uitzending van het programma NOVA uit 2002, waarin een item van Fortuyn te zien was, maar die is geblokkeerd vanwege
een ander item over de Puttense moordzaak. Deze blokkade verschijnt in de zoekresultaten
van het portal DAAN wanneer op de naam Fortuyn wordt gezocht.

Dit laat onverlet dat voor verschillende programma’s met deze status in de loop van
de jaren een licentie is verstrekt voor hergebruik, net zoals voor het fragment waarnaar
werd verwezen in de uitzending van «Nieuws van de dag».

Voor de procedure rondom het blokkeren van materiaal verwijs ik u naar het antwoord
op vraag 2.

Vraag 8

Deelt u de mening dat juist de periode rond de opkomst van Pim Fortuyn van groot historisch
belang is voor het begrijpen van het huidige maatschappelijke en politieke debat in
Nederland?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 9

Bent u bereid in overleg te treden met de publieke omroep en het Nederlands Instituut
voor Beeld en Geluid om te waarborgen dat historisch relevante politieke archieven
toegankelijk en uitzendbaar blijven voor journalistieke en documentaire doeleinden?

Antwoord 9

Nee. Zoals ik heb aangegeven in het antwoord op vraag 4 en 5 constateer ik dat omroepen
een zorgvuldige afweging maken bij het verstrekken dan wel blokkeren van fragmenten.
Omroepen streven ernaar om materiaal waarvan zij rechthebbende zijn zoveel mogelijk
beschikbaar te stellen voor hergebruik. Daarnaast wordt voor een groot deel van de
fragmenten in de praktijk een licentie verstrekt voor hergebruik en is het percentage
blokkeringen in het archief van Beeld & Geluid laag.