Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden de leden Kröger en Vliegenthart en Dobbe over het bericht 'Amerikaanse chantage kost mensenlevens'

Antwoord van Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 8 april 2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Amerikaanse chantage kost mensenlevens» van Aidsfonds
en Rutgers van 23 januari 2026?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de Amerikaanse beslissing om hulporganisaties, andere overheden,
en Verenigde Naties (VN)-agentschappen die Amerikaans geld ontvangen, te verbieden
om te werken aan diversiteit, gendergelijkheid en inclusie, bovenop het verbod op
het verlenen van abortuszorg?

Antwoord 2

Op 23 januari heeft de VS aangekondigd dat ze de bestaande Mexico City Policy gaan uitbreiden. Er zijn drie «rules» gepubliceerd die restricties opleggen in relatie tot alle VS financiering, op het
gebied van abortus, «gender ideology» en DEI (Diversity, Equity en Inclusion). Samen wordt dit het «human flourishing in foreign» assistance beleid genoemd. Er is nog veel onduidelijk over de implementatie van dit beleid,
de juridische haalbaarheid ervan, en de uiteindelijke impact. Organisaties weten dus
nog niet hoe dit beleid hen precies zal raken. Het kabinet deelt de zorgen van veel
organisaties over de potentiële consequenties voor vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde
groepen in het mondiale zuiden. Het kabinet staat pal voor mensenrechten en seksuele
en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). Deze staan wereldwijd onder druk en
dat is uiterst zorgwekkend.

Vraag 3

Deelt u de analyse dat deze maatregelen hulporganisaties ernstig belemmeren in het
bieden van hulp aan kwetsbare groepen en dat dit zal leiden tot meer onveilige abortussen,
moedersterfte en een toename in hiv-infecties wereldwijd?

Antwoord 3

De daadwerkelijke impact van het Amerikaanse beleid is nog niet helder. Het beleid
geldt voor nieuwe bijdragen van de VS en werkt niet met terugwerkende kracht. De VS
heeft aangegeven dat er een ontheffing (waiver)mogelijk is op dit beleid. Het is nog onduidelijk of, voor wie en waarvoor de VS dergelijke
ontheffingen gaat toekennen. Echter, als een organisatie niet meer kan werken op het
gebied van toegang tot veilige abortus, diversiteit, gendergelijkheid en inclusie,
dan zal dit de toegang van gemarginaliseerde groepen tot gezondheidszorg belemmeren.
Dit kan leiden tot meer onveilige abortussen, een hogere moedersterfte en een toename
in hiv-infecties wereldwijd.

Vraag 4

Onderhoudt uw ministerie contact met de Amerikaanse autoriteiten over deze beslissing?
Op welk niveau? Wat wordt er in die contacten gewisseld? Bent u van plan om ambtgenoten
op deze beslissing aan te spreken?

Antwoord 4

Nederland is continu in gesprek met de VS, zoals via de Nederlandse ambassade in Washington,
zo ook over de uitbreiding van de Mexico City Policy. Het doel van die gesprekken is om zoveel mogelijk te voorkomen dat dit beleid een
negatieve impact heeft op vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde groepen in het mondiale
zuiden en op door Nederland gefinancierde programma’s en organisaties. Gegeven de
grote financieringsbehoefte voor mondiale gezondheid zet Nederland, samen met andere
donoren, in op een zo efficiënt mogelijke besteding van de nog beschikbare middelen.
Voor het kabinet staat de toegang tot gezondheidszorg voor vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde
groepen centraal. De VS blijft een belangrijke donor op het gebied van mondiale gezondheid,
waarmee wij in nauwe dialoog blijven over dit thema.

Het kabinet volgt de uitvoering van het «human flourishing in foreign assistance» beleid ook samen met cross regionale coalities zoals de Equal Rights Coalition (ERC).
Deze cross regionale coalitie van 44 landen, werkt nauw samen om rechten van lhbtiq+-personen
wereldwijd te beschermen en te bevorderen.

Vraag 5

Bent u het ermee eens dat Nederland historisch een voortrekkersrol heeft gespeeld
in het verdedigen van de rechten en gezondheid van vrouwen, meiden, LHBTI-personen
en andere groepen? Onderschrijft u het belang, gezien de terugtrekkende beweging van
Amerika, om deze voortrekkersrol stevig te herpakken? Op wat voor manier doet u dat,
bijvoorbeeld in Europees en VN-verband?

Antwoord 5

Ik zie het belang om als Nederland een leidende rol te vervullen op het vlak van SRGR,
vrouwenrechten en rechten van lhbtiq+-personen. Dit zijn ook kernprioriteiten binnen
het mensenrechtenbeleid van dit kabinet.

Nederland zal zich nog nadrukkelijker inzetten voor toegang tot goede gezondheidszorg,
inclusief SRGR, voor iedereen. Wij zoeken hierbij de samenwerking met gelijkgezinden,
aangezien we sterker staan als we ons gezamenlijk uitspreken. De Nederlandse inspanningen
zijn gericht op het behoud en verder brengen van internationale afspraken op het gebied
van SRGR, gendergelijkheid en vrouwenrechten binnen de VN. Nederland nam bijvoorbeeld
een leidende rol tijdens de 70e zitting van de Commission on the Status of Women in maart dit jaar. De onderhandelingen over de politieke slotverklaring, werden
gekenmerkt door forse tegendruk op bestaande internationale afspraken over vrouwenrechten,
gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). De VS
diende acht amendementen in op de politieke slotverklaring, die tegen bestaande internationale
afspraken in gingen. De leider van de Nederlandse delegatie, de Staatssecretaris van
Onderwijs en Emancipatie, heeft vervolgens namens de EU een stemming aangevraagd.
Daardoor werden de amendementen verworpen en werd de politieke slotverklaring met
een grote meerderheid van stemmen aangenomen.

Ook binnen de EU blijft Nederland zich inzetten, samen met gelijkgezinden, voor behoud
van bestaande afspraken. Binnen de beschikbare financiële ruimte blijf ik ook inzetten
op SRGR (inclusief toegang tot veilige abortus), gendergelijkheid en vrouwenrechten.

Vraag 6

Herinnert u zich de leidende rol die Nederland nam tijdens de vorige instelling van
de Global Gag Rule, middels het initiatief van toenmalig Minister Ploumen om met SheDecides
het financieringsgat op te vullen dat Trump achterliet? Bent u van plan die leidende
rol, die door het vorige kabinet is losgelaten, weer te herpakken? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 6

Nederland steunt het platform SheDecides nog steeds, met een bedrag van 900.000 EUR
voor drie jaar. SheDecides speelt een belangrijke rol in het beschermen en bevorderen
van internationale afspraken op het gebied van SRGR en gendergelijkheid. Tegelijkertijd
is de reikwijdte van het «human flourishing in foreign assistance» beleid veel groter dan in 2017. Naast financiering is het bieden van politiek tegenwicht
en gezamenlijk optrekken cruciaal. Tijdens mijn recente reis naar de VN heb ik uitgedragen
dat Nederland staat voor een sterk multilateraal systeem en dat de VN kan rekenen
op steun van Nederland voor normatieve mandaten, zoals op het gebied van gender gelijkheid
en SRGR. Nederland wil hierin samen met EU-landen optrekken.

De inzet van het kabinet is om in gezamenlijkheid met andere landen, bestaande internationale
afspraken op het gebied van mensenrechten, SRGR en gendergelijkheid te beschermen
en organisaties die zich hiervoor inzetten duurzaam te ondersteunen. Het kabinet is
bereid hier een leidende rol in te spelen.

Vraag 7

Indien het antwoord op vraag 6 «Ja» is, hoe herpakt u die leidende rol? Doet u dit
door de bezuinigingen op mondiale gezondheid en seksuele en reproductieve rechten
en gezondheid (54 miljoen in 2026, en 174 miljoen in 2027) terug te draaien?

Antwoord 7

Zoals beantwoord bij vraag 5 en 6, staat het kabinet pal voor universele mensenrechten
en de internationale afspraken die hierover gemaakt zijn in multilateraal verband.
Daarbij blijft Nederland zich inzetten voor het recht op gezondheid en SRGR voor iedereen.
Het kabinet werkt daarom nauw samen met onze gelijkgezinde partners en de landen waar
we werken.

Dit kabinet zal de bezuinigingen van het vorige kabinet op gezondheid en SRGR – EUR
124 miljoen in 2026 en EUR 172 miljoen in 2027 (t.o.v. 2024) – niet volledig ongedaan
kunnen maken. Wel heeft het kabinet in de Voorjaarsnota voor 2.026 EUR 11 miljoen
extra vrijgemaakt voor de inzet op mondiale gezondheid en SRGR. Daarnaast is het kabinet
conform het coalitieakkoord voornemens om vanaf 2027 te blijven bijdragen aan de mondiale
gezondheidsstrategie.

Vraag 8

Bent u bereid, als Nederland en met gelijkgestemde landen, te zoeken naar alternatieve
vormen van financiering voor VN-instanties en organisaties die door deze maatregel
worden getroffen?

Antwoord 8

Nederland onderhoudt nauw contact met VN-organisaties, gelijkgezinde donoren, maatschappelijke
organisaties, filantropische instellingen en ontvangende landen, over de mogelijke
impact van het VS beleid binnen de VN en hoe wij hier een gezamenlijk antwoord op
kunnen geven. In een context van afnemende ODA en tekorten en verstoring in gezondheidsdiensten
wereldwijd, lijkt het antwoord vooralsnog te liggen in de kwaliteit van financiering
(zoals meerjarige ongeoormerkte financiering), diplomatieke en politieke inspanningen
ter bescherming van SRGR, gendergelijkheid en de meest gemarginaliseerde groepen.
Nederland is en blijft daarom een stabiele en betrouwbare donor van o.a. de WHO, UNFPA
en UNAIDS en van de humanitaire inspanningen van de VN bijvoorbeeld via UNHCR, UNICEF
en WFP.

Vraag 9

Bent u er van op de hoogte dat elke euro die bezuinigd wordt op dit thema, leidt tot
meer ongeplande zwangerschappen, onveilige abortussen, hiv-doden, en hiv-besmettingen?
Wat doet u om dit scenario te voorkomen?

Antwoord 9

Ja. Zoals aangegeven in het coalitieakkoord blijft de Mondiale Gezondheidsstrategie
leidend voor dit kabinet. Een van de prioriteiten in deze strategie is dat Nederland
zich inzet voor gezondheidssysteemversterking. Verbeterde dienstverlening op het gebied
van SRGR is daar een belangrijk onderdeel van. Zie verder mijn antwoorden op vragen
5, 6 en 7.

Vraag 10

Herinnert u zich dat de Nederlandse inzet op vrouwenrechten en gender – die door het
vorige kabinet werd gestopt – alleen door een ingreep van de Kamer nog tot en met
2027 wordt gecontinueerd? Wat doet u om dit budget ook na 2027 te herstellen en door
te kunnen gaan met het steunen van vrouwen- en LHBTI-rechtenverdedigers wereldwijd?

Antwoord 10

Ja. Als gevolg van amendement Hirsch c.s. (Kamerstuk 36 725 XVII, nr. 21) komt – na aanname van de Ontwerpbegroting BHO 2027 in zowel de Eerste als Tweede
Kamer – in 2.026 EUR 22 miljoen en in 2.027 EUR 21 miljoen beschikbaar voor vrouwenrechten
en gendergelijkheid. Daarnaast heeft het kabinet in de Voorjaarsnota aanvullend EUR
5 miljoen in zowel 2026 en 2027 beschikbaar gemaakt voor de inzet op vrouwenrechten
en gendergelijkheid. Conform het coalitieakkoord zet dit kabinet zich internationaal
actief in voor de bescherming van de rechten van vrouwen en is het voornemens hier
vanaf 2027 opnieuw in te investeren. In lijn met deze ambitie zal bij het opstellen
van de BHOS begroting 2027 worden bezien wat de mogelijkheden zijn tot herstel van
artikel 3.2.

Vraag 11

Welke rol ziet u voor uzelf wat betreft het bevorderen van de internationale toegang
tot abortuszorg en het internationaal tegengaan van bijvoorbeeld moedersterfte en
hiv-infecties?

Antwoord 11

Nederland is en blijft een betrokken en actieve speler op veilige abortus, het tegengaan
van moedersterfte en hiv-infecties. Ik zie hier een belangrijke rol voor mijzelf als
Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Als Minister zal ik
mij actief blijven inzetten voor de bescherming van gelijke rechten voor iedereen,
zowel via partnerschappen met maatschappelijke organisaties en multilaterale instellingen
als binnen multilaterale fora zoals de VN Mensenrechtenraad. Tijdens de voorjaarsvergadering
van de Wereldbank in april 2026 zal ik aandacht vragen voor de gezondheid van vrouwen
en meisjes en de Nederlandse steun hiervoor uitspreken bij een bijeenkomst van het
Global Financing Facility dat met dit doel is opgericht.

Naast de diplomatieke inzet via de VN en de EU, investeert Nederland in organisaties
zoals International
Planned Parenthood Federation (IPPF), het Safe Abortion Action Fund (SAAF) en Ipas. Nederland is de grootste donor aan UNAIDS en we zijn de zesde donor
van UNFPA. Daarnaast is het kabinet dit jaar gestart met een nieuw financieringsinstrument,
onderdeel van het bredere FOCUS kader, dat inzet op de preventie en bestrijding van
hiv-infecties in Zuidelijk Afrika.

Vraag 12

Bent u van plan publiekelijk steun uit te spreken voor de overheden en organisaties
die niet het contract ondertekenen dat hen door de Amerikaanse overheid wordt voorgelegd
om te stoppen met alle werkzaamheden rond gendergelijkheid en diversiteit?

Antwoord 12

Nederland kiest voor een zo effectief mogelijke inzet. Het Amerikaanse beleid zal
voor elk type organisatie anders uitpakken en het kabinet zal daarom niet ingaan op
individuele partners en wat zij doen. Zo kunnen overheden, die geld aannemen van de
VS, mogelijkerwijs nog steeds werken op abortus, gender, diversiteit, inclusie en
gelijkheid, met andere financieringsbronnen. Het kabinet wil graag in gesprek blijven
met deze overheden. De ervaring met de vorige Mexico City Policy leert namelijk dat er een neiging is tot over-implementatie en zelfcensuur. Daarnaast
is het van belang om te noemen dat veel partners die essentieel zijn voor de uitvoering
van ons SRGR beleid, geen Amerikaanse financiering meer ontvangen. Deze financiering
stopte met het opheffen van USAID.

Vraag 13

Bent u bekend met de verklaring van 2 maart 2026 van 10 landen, waaronder Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk, waarin zij deze nieuwe regels veroordelen en opkomen voor
het recht van iedereen op zelfbeschikking? Waarom ontbreekt Nederland onder deze verklaring?
Is Nederland gevraagd om mee te tekenen? Zo ja, waarom heeft Nederland niet meegetekend?
Steunt Nederland de inhoud van deze verklaring?2

Antwoord 13

Het kabinet is bekend met de verklaring en Nederland is gevraagd om mee te tekenen.
Het kabinet heeft gekozen niet te tekenen omdat dit een bredere afweging vereist.
Er is nog veel onduidelijk over de implementatie en daarmee over de impact van het
beleid van de VS. Het kabinet volgt de ontwikkelingen nauwgezet om duidelijker in
beeld te krijgen hoe dit beleid de gezondheid raakt van vrouwen, meisjes en gemarginaliseerde
groepen. Nederland is hierover in contact met de VS, de landen waar Nederland mee
samenwerkt op deze thema’s, gelijkgezinde donoren en partners. De verklaring is op
2 maart gepubliceerd op de website van SheDecides. Zoals reeds beantwoord, staat het
kabinet pal voor mensenrechten en blijft het kabinet inzetten op seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten voor iedereen.

Vraag 14

Kunt u deze vragen binnen drie weken afzonderlijk beantwoorden?

Antwoord 14

Ja.