Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Dijk over het bericht ‘Bijna een half miljoen mensen die niet kunnen werken vallen tussen wal en schip’

Antwoord van Minister Aartsen (Werk en Participatie) en de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (ontvangen 26 maart 2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Bijna een half miljoen mensen die niet kunnen werken
vallen tussen wal en schip» uit Trouw van dinsdag 10 februari 2026?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening van Patricia Van Echtelt dat de Participatiewet tot een uitzichtloze
situatie leidt en voor veel mensen een eindstation is? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2

De Participatiewet vormt een vangnet dat tegelijkertijd bedoeld is om mensen ertoe
te bewegen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Voor veel mensen kan dat ook
en is de Participatiewet toereikend2. Voor veel mensen is de wet een vangnet en een springplank naar werk. In 2024 zijn
bijna 52.000 mensen vanuit de bijstand aan het werk gegaan. Daarnaast is een groeiende
groep mensen die langdurig of structureel niet in staat is om te werken afhankelijk
van de Participatiewet. Zij zijn door een chronische ziekte of beperking niet in staat
om zich «uit de bijstand te werken». Dit wordt bevestigd in de probleemanalyse van
de Participatiewet3 en door de commissie die in 2024 een probleemanalyse en oplossingsrichtingen voor
de WIA heeft opgesteld (OCTAS).4

Eerder heeft voorgaande Staatssecretaris bij de Kamer aangekondigd mogelijkheden te
onderzoeken hoe deze doelgroep tegemoet kan worden gekomen. Het Ministerie van SZW
werkt momenteel aan het in beeld brengen van de mogelijkheden. Dit is onderdeel van
de fundamentele herziening van de Participatiewet (spoor 2 van het programma Participatiewet
in Balans). De Tweede Kamer is hierover in juli 2025 geïnformeerd.5

Vraag 3, 4 en 5

Bent u het ermee eens dat het stelsel van uitkeringen op dit moment zo is ingericht
dat mensen geen passende uitkering of onvoldoende uitgekeerd krijgen? Zo nee, waarom
niet?

Wat gaat het kabinet doen voor de bijna 500.000 mensen die in het artikel worden genoemd?
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat deze mensen wel de juiste uitkering en het
juiste bedrag uitgekeerd krijgen?

Kunt u de visie van dit kabinet op het stelsel van arbeidsongeschiktheid wat uitvoeriger
beschrijven en daarbij meenemen welke knelpunten het kabinet ziet en aan welke richting
van oplossingen het kabinet daarbij denkt?

Antwoord 3, 4 en 5

De sociale zekerheid in Nederland werkt voor veel mensen goed en biedt passende ondersteuning
en motivatie. Maar we zien ook dat er knelpunten zijn en dat de uitkeringen en daarbij
behorende verplichtingen niet voor iedereen passend zijn. Dat geldt voor mensen die
zich door ziekte of beperking niet uit de bijstand kunnen werken.

In het coalitieakkoord Aan de slag is aangegeven dat het belangrijk is dat we samenwerken
aan een sociale zekerheid die begrijpelijk en betrouwbaar is voor mensen, activerender
is, en werkbaar en robuust voor de uitvoering. Daarom hebben wij in het coalitieakkoord
opgenomen dat we kiezen voor een fundamentele herziening van het stelsel van ziekte
en arbeidsongeschiktheid. Daarnaast hervormen we de Participatiewet. Daarbinnen moeten
beleidskeuzes worden uitgewerkt die wij deze kabinetsperiode graag met uw Kamer willen
bespreken.

In deze herziening is er oog voor de knelpunten in het huidige stelsel. Zoals arbeidsongeschikten
die onder of buiten de Participatiewet vallen. Ook werkt het kabinet verder aan voorstellen
voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen (Baz). In het coalitieakkoord
hebben we aandacht voor de groep mensen in de Participatiewet die echt niet kan werken.
Hen zullen wij niet constant vragen dit toch te doen.

Vraag 6

Welke hardheden ziet het nieuwe kabinet in de Participatiewet? En aan welke oplossingsrichtingen
voor die hardheden denkt het nieuwe kabinet?

Antwoord 6

In het coalitieakkoord Aan de slag wordt ingezet op hervorming van de Participatiewet.
Met spoor 1 van de Participatiewet in Balans is wetgeving tot stand gekomen die grotendeels
per 1 januari 2026 is ingevoerd. De rest volgt per 2027. Deze wet richt zich op het
doorvoeren van ruim twintig verbeteringen in de Participatiewet om de bijstand eenvoudiger
en menselijker te maken. Het coalitieakkoord spreekt over het voortzetten van het
hervormen van de Participatiewet (spoor 2). Daarbij ligt de focus op dat meer mensen
de weg naar werk vinden door «inzet op zeer intensieve begeleiding». Daarnaast werkt
het Ministerie van SZW ook samen met de VNG aan spoor 3 van de herziening van de Participatiewet.
Dat gaat over het vakmanschap van de uitvoering. Ook deze maatregelen dragen bij aan
een beter werkende Participatiewet voor mensen, werkgevers en de uitvoerders bij gemeenten.

Vraag 7

Op welke manier zal het beleid van het nieuwe kabinet richting arbeidsongeschiktheid
afwijken van dat van het oude kabinet?

Antwoord 7

Het kabinet werkt aan een fundamentele herziening van het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid.
Het uitgangspunt hierbij is dat mensen op een goede en snelle manier worden begeleid
naar werk. Er zijn eerder verschillende rapporten verschenen die de noodzaak en urgentie
van een herziening van het stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid onderstrepen,
zoals het eerdergenoemde OCTAS-rapport en het IBO «Werk aan de WIA». Naar aanleiding
van deze adviezen investeert het kabinet onder andere in taakherschikking bij UWV
en het verbeteren van het proces rondom herbeoordelingen. Ook wordt de IVA-uitkering
voor nieuwe instroom afgeschaft. Deze maatregelen zijn noodzakelijk om de WIA weer
uitvoerbaar te maken.

Vraag 8

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 8

Zie hierboven.