Verslag van een bijeenkomst : Verslag van der Wintervergadering 2026

AO/ Nr. 62 VERSLAG VAN DE WINTERVERGADERING

Vastgesteld op 5 maart 2026

1. Inleiding

Op 19 en 20 februari 2026 vond de 25e wintervergadering plaats van de OVSE Parlementaire Assemblee in de Hofburg in Wenen.
Vanuit Nederland namen vier Eerste Kamerleden deel te weten: Karimi (GroenLinks-PvdA, delegatieleider), Van Gasteren (BBB), Dittrich (D66) en Van Hattem (PVV) en drie Tweede Kamerleden Bamenga (D66), Lahlah en Abdi (beiden GroenLinks-PvdA). Zo’n 230 parlementsleden uit 55 deelnemende OVSE-landen
en een aantal leden uit de landen van partners-voor-samenwerking, Algerije, Israël
en Marokko waren aanwezig. Er vonden gezamenlijke en afzonderlijke overleggen van
de drie algemene commissies plaats. In de laatste werden voorstellen toegelicht die
in de rapporten worden opgenomen voor de bespreking tijdens de Jaarvergadering in
juli 2026. Eveneens kwam het Standing Committee waarin de voorzitters van de nationale
delegaties zitting hebben bijeen. Veel aandacht ging uit naar de continuerende oorlog
in Oekraïne dat het vijfde jaar ingaat. Sprekers betreurden de gevolgen van de grootschalige
inval van Oekraïne door Rusland voor het Oekraïense volk en voor de VN- en OVSE-beginselen.
Ze benadrukten dat het tijd is om het bloedvergieten te stoppen en zich te verbinden
aan het opbouwen van een vreedzame toekomst voor Oekraïne. Men riep op tot een onmiddellijk
einde van het geweld, de terugtrekking van de Russische troepen en de vrijlating van
de drie onrechtmatig vastgehouden OVSE-medewerkers in Rusland.

2. Gezamenlijke sessie van de drie commissies

De gezamenlijke sessie van de drie commissies op 19 februari werd geopend door de
Oostenrijkse parlementsvoorzitter Walter Rosenkranz. Hij onderstreepte dat de OVSE
een integraal onderdeel vormt van de veiligheidsarchitectuur in Europa en daarbuiten.
«Haar rol bij het oplossen van langdurige conflicten in de OVSE-regio staat buiten
kijf,» zei hij. Daarnaast verwees hij naar de centrale rol van jongeren bij het bevorderen
van veiligheid en naar de initiatieven van het Oostenrijkse parlement om democratische
vorming te versterken. «Wij moeten voortdurend werken aan het in stand houden van
onze democratieën en deze waarden moeten doorgeven aan toekomstige generaties,» zei
hij. Vervolgens kreeg Ruslan Stefanchuk, parlementsvoorzitter van de Verkovna Rada
van Oekraïne het woord. Hij benadrukte het immense lijden van het Oekraïense volk
en onderstreepte de noodzaak van verantwoording. «Rusland moet ter verantwoording
worden geroepen. Voor het schenden van het internationaal recht en de internationale
orde. Voor de misdaad van agressie tegen Oekraïne. Voor alle misdrijven die het heeft
gepleegd en, bovenal, voor misdaden tegen de menselijkheid. Voor onze verwoeste steden
en dorpen. Voor de verminkte levens en lotsbestemmingen van Oekraïners. Voor al het
veroorzaakte lijden. Voor alle materiële en immateriële schade,» zei Stefanchuk. De
OVSE PA-President Pere Pons merkte op dat president Zelensky en het Oekraïense volk
niet alleen hun soevereiniteit verdedigen, maar ook Europese principes en waarden,
en benadrukte dat soevereiniteit en territoriale integriteit niet onderhandelbaar
zijn. «Het is niet alleen een militaire beproeving. Het is ook een existentiële test
van de vraag of recht of macht onze toekomst zal bepalen. Als agressie in Oekraïne
slaagt, zal het daar niet stoppen. Het zal zich herhalen. Als autoritarisme de overhand
krijgt, wordt democratie overal kwetsbaarder,» sprak Pons. De secretaris-generaal
van de OVSE, Feridun Sinirlioğlu benadrukte dat deze oorlog moet eindigen met een
rechtvaardige en duurzame vrede zoals de OVSE-voorzitter in functie en hij zelf tijdens
hun bezoeken aan Kyiv en Moskou steeds hebben benadrukt. «De OVSE staat klaar om een
zinvolle rol te spelen bij de stabilisatie en wederopbouw na het conflict, onder meer
door toezicht te houden op de uitvoering van de voorwaarden van een onderhandelde
regeling die tussen de partijen tot stand kan komen om de oorlog te beëindigen. Ik
verwelkom de voortgezette betrokkenheid tussen de partijen, die juist deze week in
Genève onder bemiddeling van de Verenigde Staten plaatsvond, om een einde te maken
aan deze verschrikkelijke en gevaarlijke oorlog,» zei Sinirlioğlu.

In het gezamenlijke overleg van de drie commissies op 20 februari over mensenrechten
als basis voor veiligheid spraken de parlementsvoorzitter van het Deens parlement
Søren Gade en de president van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa Petra
Bayr. Gade benadrukte dat respect voor territoriale integriteit niet onderhandelbaar
is en bedankte de OVSE PA voor haar steun aan het Koninkrijk Denemarken met betrekking
tot Groenland. Bayr stelde dat democratie een tegengif is tegen totalitaire ideologieën
en cruciaal is om uitdagingen van vandaag het hoofd te bieden. In het debat benoemde
Karimi de herhaalde dreigementen van president Trump om Groenland te annexeren als
gevaarlijk. «Dit is geen onschuldige retoriek. Het normaliseert het idee dat grondgebied
als een handelswaar kan worden behandeld, ondermijnt het vertrouwen tussen bondgenoten,
verzwakt de eenheid binnen de NAVO en tast de fundamenten van de Europese veiligheidsorde
aan.» Voorts stelde Karimi dat Europese veiligheid en geloofwaardige bondgenootschappen
alleen mogelijk zijn met consequent respect voor internationaal recht en de Helsinki-beginselen.
«Internationaal recht kunnen we niet selectief toepassen. Het is dan ook zorgwekkend
dat regeringen zoals Frankrijk en Duitsland ervoor hebben gekozen de speciaal VN-rapporteur
Albanese aan te vallen,» zei Karimi. Van Gasteren begon zijn bijdrage met zijn volledige
steun uit te spreken voor de territoriale integriteit van Groenland en Oekraïne. Hij
merkte op dat de huidige verschuiving van de rechtsstaat naar het recht van de sterkste
niet leidend kan zijn voor onze principes. «Wat evenmin een principe kan zijn, is
het bestempelen van de antiterreur operatie van Israël als genocide, juist vanwege
diezelfde rechtsstaat. Ik steun het verzoek van Duitsland, Frankrijk, Italië en de
VS om Albanese te verwijderen, omdat we voor zo’n belangrijke functie altijd iemand
zouden moeten benoemen die bruggen bouwt en niet afbreekt,» aldus Van Gasteren. Hij
sloot af met steun voor de dappere mensen in Iran. Van Hattem vroeg aandacht voor
het lot van Joodse gemeenschappen in Europese steden van wie het dagelijks leven en
de veiligheid worden bedreigd door antisemitisme en noemde hij de dappere mensen op
straat in Iran die strijden tegen het islamitische terreurregime. Van Hattem: «Fundamentele
rechten van EU-burgers, in het bijzonder vrijheid van meningsuiting en vrijheid van
informatie staan onder druk door de laatste maatregelen van de Europese Commissie
in de strijd tegen de zogenaamde «desinformatie». En veiligheid in Europa staan onder
druk vanwege massamigratie, in het bijzonder na het vrijlaten van zo’n 20.000 IS-terroristen
in Syrië. We moeten dit stoppen en de grenzen beschermen ter waarborging van de mensenrechten
en veiligheid van de EU-burgers. Zoals opgenomen in de Helsinki-principes moeten we
de territoriale integriteit van staten respecteren. Onbeperkte massamigratie is een
bedreiging voor territoriale integriteit op de lange termijn,» aldus Van Hattem.

3. Commissieoverleggen

In de commissie Politieke Zaken en Veiligheid op 19 februari volgenden presentaties
van ambassadeur Fatène Benhabylès-Foeth, voorzitter van het Forum voor veiligheidssamenwerking
en Permanent Vertegenwoordiger bij de OVSE namens Frankrijk en van de OVSE Hoge Commissaris
van de Nationale Minderheden, Christophe Kamp. Rapporteur Tobias Winkler (Duitsland)
presenteerde zijn voorstellen voor het commissierapport voor de Jaarvergadering in
juli 2026 waarna een debat met de leden volgde over het thema «The Fight for Helsinki
Principles in Ukraine and Beyond: Grounding Regional Peace in Comprehensive Security».
Karimi benoemde in haar bijdrage de bewuste aanvallen van Rusland op Oekraïense burgers
en infrastructuur. Daarnaast refereerde ze naar de crisis waarin de OVSE zich nu bevindt,
juist op het moment dat zij het hardst nodig is. «Zijn wij als parlementariërs bereidt
de politieke steun en middelen veilig te stellen die de OVSE nodig heeft? Zonder voldoende
middelen kan de OVSE niet functioneren. Bezuinigen komen neer op het zelf afbreken
van de organisatie,» aldus Karimi.

In de commissie Economische Zaken, Wetenschap, Technologie en Milieu op 19 februari
lichtte rapporteur Paula Cardoso (Portugal) haar conceptrapport voor de Jaarvergadering
in juli 2026 toe. Het speciale debat in deze commissie stond in het teken van «Geoeconomics,
Technology, and Security: Navigating a Changing Landscape» met presentaties van de
directeur van het EU-Instituut voor Veiligheidsstudies, de directeur van een Oostenrijks
instituut voor veiligheidsbeleid, de OVSE-coördinator voor Economische en Milieuaangelegenheden
en een fellow van een Amerikaanse denktank.

In de commissie Democratie, Mensenrechten en Humanitaire vraagstukken waren presentaties
van haar rapporteur Carina Ödebrink (Zweden), de directeur van het OVSE-Bureau voor
Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR), de OVSE-vertegenwoordiger voor
de vrijheid van de media en de voorzitter van het Comité voor de Menselijke Dimensie
van de Permanente Raad van de OVSE. Het debat ging over de integriteit van verkiezingen
in het licht van hybride dreigingen en buitenlandse kwaadwillige beïnvloeding. Karimi
onderstreepte de woorden van de ODIHR-directeur over het belang van geloofwaardigheid
en integriteit van verkiezingswaarnemingsmissies en uitte tegelijkertijd haar zorgen
over de toenemende politisering van de conclusies van de verkiezingswaarnemingsmissies,
waar naast de OVSE PA ook het EP en de PACE deelnemen. ODIHR-directeur bevestigde
dat inderdaad met veel stakeholders wordt waargenomen, waarbij het gezamenlijk formuleren
van statements onze positie versterkt. Ze erkende daarbij dat de verschillende organisaties
verschillende mandaten en benaderingen hebben.

4. Standing Committee

De Standing Committee kwam bijeen op vrijdagmiddag 20 februari. Namens Nederland nam
Karimi als delegatieleider deel. Penningmeester Johan Büser (Zweden) rapporteerde
over de huidige financiële situatie van de Assemblee. Hij attendeerde de leden op
de risico’s van de onbetaalde contributie van de Russische delegatie dat inmiddels
oploopt tot 1 mln euro, ongeveer een kwart van de OVSE PA-begroting. Aangezien er
geen consensus is onder de leden van de OVSE PA om het budget te verhogen, is herstructurering
en het verminderen van de uitgaven noodzakelijk. De penningmeester vraagt de Secretaris-generaal
van de OVSE PA een actieplan op te stellen welke maatregelen genomen moeten worden
waarbij de uitgaven in evenwicht worden gebracht met de inkomsten en de activiteiten
van de assemblee te prioriteren, inclusief de verkiezingswaarnemingsmissies, de statutaire
vergaderingen en andere politieke activiteiten zoals besloten door het Standing Committee.
Er werden twee amendementen op het reglement besproken. Het eerste amendement, om
de indieningstermijn voor Supplementary Items, wanneer deze in het weekend valt, te
verplaatsen naar de maandag, werd overgenomen. Het tweede amendement om het aantal
Supplementary Items niet meer te beperken tot 15 kreeg geen steun. Ten aanzien van
toekomstige vergaderingen kondigde de VS-delegatie aan voornemens te zijn de Jaarvergadering
in 2027 te willen organiseren in South-Carolina, Servië dezelfde vergadering in 2028
in Belgrado en België de Herfstvergadering in 2028 in Brussel.

5. Overige

Op 19 februari had de delegatie een onderhoud met de OVSE Hoge Commissaris van Nationale
Minderheden, Christophe Kamp. Abdi nam deel aan het Side Event «Embrace Change for
Gender Equality» op 19 februari georganiseerd door ODIHR en de delegaties van het
Verenigd Koninkrijke en Noord-Macedonië. ODIHR presenteerde hun ervaringen en copingstrategieën
van vrouwen in de politiek – Tool 6. Tool 6 beschrijft hoe vrouwelijke politici omgaan
met geweld. Het vastleggen en delen van deze ervaringen biedt steun, vooral wanneer
institutionele bescherming ontbreekt, en versterkt bestaande aanpakken. Op 20 februari
spraken Karimi, Bamenga, Lahlah en Abdi met de Open Dialogue Foundation. Het gesprek
ging over transnationale repressie als groeiende veiligheidsdreiging en het misbruik
van westerse systemen door autoritaire regimes. Karimi zat op 20 februari de ad hoc
commissie migratie voor. De ervaringen van lokale autoriteiten stonden centraal, met
als voorbeeld de stad Wenen. Sprekers waren vertegenwoordigers van het Austrian Integration
Fund (ÖIF), het Vienna Social Fund van de stad Wenen en de Weense gemeentelijke dienst
voor Integratie en Diversiteit. Een voorgenomen bezoek aan Oezbekistan werd besproken.
Dittrich sprak in het overleg van het Parlementaire Support Team Oekraïne op 20 februari
over zijn rapporteurschap inzake de vrijlating van de drie gevangengenomen OVSE-medewerkers.
Hij gaf aan aandacht te hebben gevraagd voor de vrijlating van de drie OVSE-medewerkers
bij de Oekraïense, Duitse en Nederlandse regeringen, die alle drie expliciet hebben
toegezegd de kwestie hoog op de politieke agenda te houden. Om onderhandelingen tussen
de secretaris-generaal van de OVSE en Moskou niet te verstoren en de positie van de
drie niet in gevaar te brengen, maakt Dittrich vooralsnog qua publieke aandacht pas
op de plaats. Wel is hij een briefcampagne gestart en inventariseert hij een adoptieprogramma
voor de drie medewerkers met medewerking van hun familieleden. Voorts spraken diverse
experts over de misdaden tegen Oekraïense journalisten en mediaorganisaties. En marge
van de conferentie werd de delegatie ontvangen door de Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger
Monique de Ruijter en haar plaatsvervanger Kim Elferink. Het projectteam dat de OVSE
PA Jaarvergadering in juli 2026 in Den Haag organiseert, was aanwezig om vragen van
de deelnemers te beantwoorden.

De voorzitter van de delegatie, Karimi

De griffier van de delegatie, Bakker-de Jong