Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Dobbe over het bericht 'Zorgen in gemeente Zutphen over toegankelijkheid bevolkingsonderzoek'

Antwoord van Staatssecretaris Tielen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
18 februari 2026)

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Zorgen in gemeente Zutphen over toegankelijkheid
bevolkingsonderzoek»?1

Antwoord 1

De toegankelijkheid en deelname aan de bevolkingsonderzoeken zijn belangrijke uitgangspunten
in het medische preventiebeleid. Ik begrijp de oproep tot een screeningslocatie in
de nabije omgeving en de zorgen van inwoners uit Zutphen. Tegelijkertijd, is het simpelweg
niet mogelijk in alle gemeenten in Nederland een unit te plaatsen voor het bevolkingsonderzoek
borstkanker.

Bevolkingsonderzoek Nederland (BVO NL) maakt voor het bevolkingsonderzoek gebruik
van vaste en mobiele units («bussen»). Zoals ik in mijn beantwoording2 van de vragen van de leden Vliegenthart en Bushoff (beiden GL-PvdA) van 11 december
2025 heb toegelicht, zijn de bussen bedoeld om het bevolkingsonderzoek zo goed mogelijk
bereikbaar te maken, vooral in regio’s waar geen vaste screeningsunit beschikbaar
is. Er worden niet minder bussen ingezet, maar BVO NL zoekt continu naar de meest
efficiënte inzet en routes van de bussen, waarbij ook rekening wordt gehouden met
het beschikbare personeel. Voor sommige deelnemers komt het onderzoekscentrum daardoor
misschien dichter bij huis te staan dan in vorige screeningsrondes, terwijl voor anderen
de locatie iets verder weg kan zijn. Dat doet niet af aan het feit dat het voor genodigden
zeker vervelend is als een onderzoekslocatie verder weg komt te staan, of vervangen
wordt door een vaste locatie verderop, zoals nu in Deventer. Vanwege de aanhoudende
personeelstekorten is het inzetten van meer mobiele units op dit moment geen optie.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het zeer zorgwekkend is dat het aantal deelnemende vrouwen aan
het bevolkingsonderzoek borstkanker aanzienlijk is afgenomen sinds vrouwen uit Zutphen
hiervoor naar Deventer moeten?

Antwoord 2

Ik begrijp van BVO NL dat sprake lijkt van een daling in de gemeente Zutphen. Volgens
het RIVM zijn de cijfers hierover echter niet eenduidig te interpreteren. Deelname
verschilt sterk tussen wijken en fluctueert gedurende een kalenderjaar, ook in de
maanden dat een mobiele unit daar staat. Het is daarom moeilijk te concluderen wat
de invloed van de wijziging van een onderzoekslocatie is op de deelname. Temeer omdat
de keuze tot deelname aan het bevolkingsonderzoek afhankelijk is van meerdere factoren
dan alleen nabijheid.

Zoals in de meest recente monitorbrief3 is toegelicht, is de algehele deelnamegraad van het bevolkingsonderzoek borstkanker
in 2024 licht gedaald ten opzichte van 2022, van 66,7% in 2022 naar 65,3% in 2024.
Deze dalende landelijke trend baart mij zorgen.

Het is bekend dat (grote) verschillen bestaan tussen wijken en gebieden, waarbij de
deelname lager is in wijken waar meer mensen wonen met een lager inkomen. Deze verschillen
wil ik zoveel mogelijk terugdringen, door deelname in deze wijken te verbeteren. Daarom
is het Project Toegankelijkheid van het RIVM opgezet. Dit bestaat uit een wijkgerichte
aanpak waarbij voorlichting wordt gegeven in wijken waar de opkomst bij de bevolkingsonderzoeken
laag is, zodat voorlichting laagdrempeliger en beter begrijpelijk is. Ook is begin
2026 een campagne van het RIVM in samenwerking met KWF en BVO NL gestart specifiek
gericht op het bereiken van mensen met lage gezondheidsvaardigheden in postcodegebieden
met structureel lage deelname.

Vraag 3

Deelt u de mening dat bevolkingsonderzoek ontzettend belangrijk is voor vrouwen om
borstkanker en het daardoor veroorzaakte leed te voorkomen, levens te redden en dat
nabijheid van dat onderzoek daarin een belangrijke rol speelt?

Antwoord 3

Vanzelfsprekend deel ik de mening dat het bevolkingsonderzoek borstkanker ontzettend
belangrijk is voor vrouwen. Dankzij dit onderzoek worden jaarlijks duizenden vrouwen
met borstkanker opgespoord, en kunnen veel borstkanker-gerelateerde stergevallen voorkomen
worden. Uit de jaarlijkse monitor2 blijkt dat in 2024 bij 6.303 vrouwen borstkanker is gedetecteerd. Daarnaast laten
modelleringen zien dat met het bevolkingsonderzoek borstkanker ongeveer 1300 sterfgevallen
per jaar worden voorkomen.4 Ik zie daarbij ook het belang van de toegankelijkheid en bereikbaarheid van het screeningsaanbod.
Daarom wordt ernaar gestreefd om de bevolkingsonderzoeken zo laagdrempelig en toegankelijk
mogelijk aan te bieden. Dit betekent ook dat het bevolkingsonderzoek met de mobiele
units zoveel mogelijk in de nabijheid van deelnemers wordt aangeboden. Tegelijkertijd
is het onvermijdelijk dat sommige deelnemers verder moeten reizen, omdat de schaarse
personeelscapaciteit zo efficiënt mogelijk moet worden ingezet om de gehele doelgroep
goed te kunnen bedienen.

Vraag 4

Bent u bereid om de petitie vanuit Zutphen persoonlijk te ontvangen?

Antwoord 4

Ik ben altijd bereid te luisteren naar signalen en zorgen over het screeningsaanbod,
en daar waar mogelijk iets aan te doen. Tegelijkertijd roept deze petitie op tot het
terugplaatsen van een mobiele unit in Zutphen, en dat is niet aan mij als Staatssecretaris
maar aan BVO NL, die als uitvoerende partij primair verantwoordelijk is voor de inzet
van de mobiele units. Ik heb begrepen dat op 29 januari jl. de petitie is aangeboden
aan BVO NL en dat een gesprek heeft plaatsgevonden met de aanbieders van de petitie.
Ik ga ervan uit dat BVO NL dit signaal serieus meeneemt in de afwegingen om het bevolkingsonderzoek
zo goed mogelijk te organiseren voor de gehele doelgroep.

Vraag 5

Bent u bereid om ervoor te zorgen dat het weer mogelijk wordt om deel te nemen aan
het bevolkingsonderzoek borstkanker in Zutphen zelf? Zo ja, hoe gaat u dit regelen?
Zo nee, hoe bent u dan van plan om de dalende trend aan deelname te keren?

Antwoord 5

BVO NL weegt de inzet van de mobiele units continu en zorgvuldig af op basis van onder
andere het uitnodigingsinterval, de reisafstand voor deelnemers en personele beschikbaarheid.
Het doel hiervan is om steeds zo effectief mogelijk de schaarse capaciteit te benutten
en de gehele doelgroep zo goed mogelijk te bedienen. Het is aan BVO NL om te beslissen
waar de mobiele units precies ingezet worden.

Om ook in de toekomst een toegankelijk aanbod van bevolkingsonderzoeken te kunnen
blijven bieden, is in samenwerking met het RIVM de ontwikkelagenda bevolkingsonderzoek
opgesteld.5 In deze agenda zijn ambities en prioriteiten richting 2035 vastgelegd, waaronder
het verlagen van drempels tot deelname. Toegankelijkheid vormt een centraal uitgangspunt
van deze agenda. Daarnaast lopen er verschillende initiatieven om de informatievoorziening
beter te laten aansluiten in postcodegebieden met een lage deelname, zoals genoemd
in het antwoord op vraag 2. Het is belangrijk dat mensen een goedgeïnformeerde keuze
kunnen maken over wel of geen deelname aan de bevolkingsonderzoeken, het blijft immers
altijd een eigen keuze om al dan niet deel te nemen.