Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Houwelingen over tabaksmaatregelen

Antwoord van Staatssecretaris Tielen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
18 februari 2026).

Vraag 1

Kunt u, in het kader van de beoordeling van de effectiviteit van het overheidsbeleid,
wellicht aangeven wat de bijdrage (bij benadering) naar alle waarschijnlijkheid ongeveer
is geweest van onderstaande (relatief recente) tabaksmaatregelen met betrekking tot
het bereiken van de daarmee beoogde doelen (waaronder in ieder geval tabaksontmoediging)?
Zijn de (kwantificeerbare) effecten van deze maatregelen bij het ministerie inmiddels
bekend? En geldt dat misschien ook voor de (onbedoelde) neveneffecten (waaronder weglekeffecten
naar het buitenland)? Zo nee, is de Minister bereid hier onderzoek naar te laten uitvoeren?1

Antwoord 1

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft in 2024 een doorrekening
van de acties uit het Nationaal Preventieakkoord (NPA) gepubliceerd.2 Het doel was om in te schatten of de ambities voor 2040 worden behaald. In het NPA
is de ambitie van een rookvrije generatie in 2040 afgesproken. Dat betekent dat in
2040 geen enkele jongere of zwangere meer rookt. Daarnaast rookt in 2040 nog maximaal
5% van de volwassenen. Het RIVM kon van verschillende tabaksmaatregelen uit het NPA
de grootte van het effect en het bereik vaststellen zodat de impact van de maatregel
berekend kon worden. Zo konden bijvoorbeeld de effecten worden berekend van de significante
accijnsverhogingen in 2020, 2023 en 2024, het uitstalverbod, standaardverpakkingen,
vermindering van verkooppunten, rookvrije omgevingen waar veel kinderen komen, de
rookvrije werkomgeving en stoppen-met-rokenzorg.

In het referentiescenario daalt het percentage volwassen rokers tot ongeveer 13% in
2040. Ter vergelijking: in 2024 rookte 18,2 procent van de volwassenen en in 2018,
net voor de start van het NPA, rookte nog 22,4 procent van de volwassenen. In het
interventiescenario waarin de acties en maatregelen uit het NPA zijn opgenomen, daalt
het percentage rokende volwassenen in 2040 ongeveer 2 tot 3 procentpunt extra ten
opzichte van het referentiescenario. Het referentiescenario is gebaseerd op de historische
trend tussen 2002 en 2018, voordat de acties en maatregelen uit het NPA in gang werden
gezet. Er kan worden geconcludeerd dat de acties en maatregelen uit het NPA effectief
zijn om roken terug te dringen. Wel blijkt dat deze acties en maatregelen niet voldoende
zijn om de ambitie van maximaal 5% van de volwassenen (en geen jongere of zwangere)
te halen en dat aanvullende inzet nodig is.

Verder heeft het Trimbos-instituut in 2022 de effectiviteit onderzocht van acties
en maatregelen uit het NPA die gericht zijn op het terugdringen van het aantal jeugdige
en volwassen rokers.3 Het onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van de motie van het lid Maeijer van
28 juni 2021.4 Het Trimbos-instituut concludeerde dat de maatregelen die de Rijksoverheid in het
kader van het NPA heeft genomen, direct of indirect bijdragen aan het verlagen van
de rookprevalentie onder volwassenen en jongeren. Dit gebeurt onder andere door het
aantal stoppogingen te verhogen, de stopmotivatie te verhogen, de manier waarop stoppen-met-rokenzorg
gegeven wordt te versterken, de blootstelling aan tweede-handsrook te verminderen
of door het bewustzijn van de schadelijkheid van roken te vergroten.

Het kabinet heeft verder bij het onderzoek naar de gevolgen van het beleid ook oog
voor ongewenste gevolgen. Zo heeft het kabinet de gedragseffecten van de accijnsverhogingen
in 2020, 2023 en 2024 apart laten onderzoeken en daarbij bleek dat deze prijsmaatregelen
naast het gewenste gedragseffect (stoppen met roken) ook ongewenste gedragseffecten
hadden zoals overstappen op goedkopere rookwaren of kopen over de grens. Ook zijn
Empty Pack Surveys uitgevoerd waarbij onder andere naar de illegale markt wordt gekeken.
Uw Kamer is over deze onderzoeken geïnformeerd.5 Een andere maatregel in dit opzicht is het verbod op e-sigaretten met smaken anders
dan tabakssmaak. Uit eerste resultaten van RIVM-onderzoek naar de effecten van dit
verbod bleek dat 22% van de onderzochte respondenten gestopt is met vapen, maar ook
dat bepaalde gebruikers uitwijken naar e-sigaretten met smaken uit het buitenland.6 Het kabinet laat de markt van illegale e-sigaretten verder onderzoeken en de resultaten
worden dit kwartaal met u gedeeld.

Al met al zijn er voldoende gegevens beschikbaar over de effectiviteit van het ingezette
beleid, inclusief eventuele ongewenste gevolgen, en loopt er ook nog verder onderzoek.
Aanvullend onderzoek is daarom naar mijn mening nu niet nodig.