Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Jimmy Dijk over het bericht ‘Twee ondergrondse warmtebuffers ingezakt, waarschuwing aan andere gemeentes’

Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) (ontvangen 16 februari 2026).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 838

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Twee ondergrondse warmtebuffers ingezakt, waarschuwing
aan andere gemeentes»?1

Antwoord 1

Vanuit de berichtgeving begrijp ik het volgende: twee ondergrondse warmtebuffers met
heet water zijn kort na elkaar ingestort in Nagele en Wernhout. Gemeente Noordoostpolder
waarschuwt andere gemeenten met een soortgelijke warmtebuffer voor veiligheidsrisico’s
van zulke installaties. Er is onderzoek gedaan, maar dit is nog niet openbaar. Wel
deelt de onderzoeker dat blijkt dat de constructies materialen bevatten die niet goed
bestand zijn tegen langdurige blootstelling aan heet water, wat kan leiden tot verzakkingen.

Het is betreurenswaardig dat de toepassingen van deze eerste generatie innovatieve
warmteopslagsystemen in Nagele en Wernhout niet succesvol zijn gebleken in het verduurzamen
van de lokale warmtevraag en daarbij schade aan de omgeving hebben toegebracht. Vooral
voor de getroffen bewoners is dit erg vervelend. Het is bij materiële schade gebleven
en er wordt nu onderzoek gedaan naar de onderliggende oorzaak en eventuele risico’s
voor andere locaties.

Innovaties brengen risico’s met zich mee. Het gaat hier om de toepassing van een eerste
generatie experimentele warmtebuffersysteem. Deze innovaties zijn als onderdeel van
de Proeftuin Aardgasvrije Wijken door het Rijk gesteund. Destijds was het doel om
te onderzoeken of een dergelijk innovatief systeem de warmtetransitie in de wijk verder
kan brengen. Doel is mede leren van de ervaringen van zo’n systeem en vervolgens lessen
trekken waar de energietransitie verder mee geholpen wordt.

Vraag 2

Welke regels bestaan er voor handhaving en toezicht voor de bouw en installatie van
dit soort ondergrondse warmtebuffers en vergelijkbare constructies? Zijn er instanties
die controleren of de juiste bouwmaterialen en methoden worden toegepast? Zo nee,
waarom niet?

Antwoord 2

Ondergrondse warmtebuffers en vergelijkbare constructies vallen onder de reikwijdte
van de Omgevingswet (destijds Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, oftewel Wabo)
en zijn vergunningplichtig. Dit betekent dat voor dergelijke constructies een vergunningaanvraag
moet worden gedaan bij de desbetreffende gemeente. In de aanvraag moet aannemelijk
worden gemaakt dat het bouwwerk voldoet aan de minimale eisen die in het Besluit bouwwerken
leefomgeving (Bbl) gesteld worden ten aanzien van onder andere de constructieve veiligheid.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het beoordelen van vergunningsaanvragen en het
toezien op de naleving van de verleende vergunning voor vergunningplichtige bouwwerken.
Dit geldt dus ook voor dit soort ondergrondse warmtebuffers. In algemene zin geldt
dat gemeenten zelf bepalen op welke manier bouwplannen getoetst worden aan de regels
van het Bbl en of het aannemelijk is dat hieraan voldaan wordt. Daarbij kunnen gemeenten
op basis van eigen risico-inschattingen bepalen welke onderdelen van de toetsing prioriteit
hebben en welke informatie aangeleverd dient te worden voor de vergunningsbeoordeling.
De gemeente is tevens het bevoegd gezag voor handhaving en toezicht bij dergelijke
vergunningplichtige bouwwerken.

Vraag 3

In hoeverre is de Inspectie Leefomgeving en Transport betrokken bij de handhaving
en toezicht op de aanleg van ondergrondse warmtebuffers en andere vormen van warmtenetten?

Antwoord 3

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft de bevoegdheid om toezicht te houden
op de uitvoering van de Europese verordening bouwproducten, de basis voor het aanbrengen
van CE-markering op bouwproducten. Ook ziet de ILT toe op de aanleg van bodemenergiesystemen
waarbij warmte en koude uit de bodem worden gebruikt voor verwarming en koeling van
gebouwen. Er is echter geen rol voor de ILT bij toezicht en handhaving op de aanleg
van ondergrondse warmtebuffers en andere vormen van warmtenetten.

Vraag 4

Bent u bereid samen met de gemeente Noordoostpolder en andere gemeenten met ondergrondse
warmtebuffers in gesprek te gaan om preventieve maatregelen op te stellen om soortgelijke
ongevallen in andere delen van het land te voorkomen? Zo nee, waarom niet, en welke
maatregelen gaat u wel nemen om soortgelijke ongevallen te voorkomen?

Antwoord 4

De gemeente Noordoostpolder heeft vanuit haar verantwoordelijkheid over de verleende
vergunning het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) geïnformeerd
over de ontstane situatie en heeft uit voorzorg diverse andere gemeenten met vergelijkbare
projecten een brief gestuurd met informatie over de casus Nagele en een onderzoeksrapport
in verband met de verzakking2. Daarmee kan elke gemeente een eigen risicoafweging maken. De verantwoordelijkheid
voor het verlenen van vergunningen, toezicht en handhaving op de veiligheid van constructies
zoals dit soort ondergrondse warmtebuffers ligt bij de gemeente als bevoegd gezag.
Vanuit het kabinet is het Ministerie van VRO het eerste aanspreekpunt indien nodig.

Vraag 5

Welke consequenties zijn er voor bouwbedrijf HoCoSto voor de schade aan de buitenruimte
in Nagele? Welke boetes en straffen zijn er voor de veroorzakers van dit soort incidenten?

Antwoord 5

De mate waarin een bedrijf aansprakelijk is voor directe of zelfs indirecte schade
is een privaatrechtelijk vraagstuk en is afhankelijk van de contractuele afspraken
die zijn gemaakt tussen in dit geval HoCoSto B.V. en Energiek Nagele.

Het bedrijf dat het project in Nagele heeft gerealiseerd is echter in 2023 failliet
gegaan. Hoewel met behulp van een externe financier de bedrijfsactiviteiten een doorstart
hebben kunnen realiseren in een nieuwe entiteit, HoCoSto Renewables B.V., is dit gebeurd
zonder overname van de aansprakelijkheden van de oorspronkelijke entiteit.

Vraag 6

Is dit incident een milieudelict? Zo ja, welke maatregelen gaan uw ministerie, de
NVWA en mogelijk het OM nemen?

Antwoord 6

Het is niet aan het kabinet om uitspraken te doen over de vraag of een concreet geval
is aan te merken als een eventueel milieudelict. Het is daarbij aan het Openbaar Ministerie
(OM) om al dan niet over te gaan tot vervolging. Als het OM overgaat tot vervolging
en beslist een verdachte te dagvaarden is het uiteindelijk aan de rechter om te oordelen
of sprake is van een milieudelict of niet.

Vraag 7

In hoeverre betaalt HoCoSto mee aan herstel van de warmtebuffers en de buitenruimte?
Deelt u de mening dat vervuilers mee moeten betalen aan de schade die zij verrichten?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het bedrijf HoCoSto B.V. was verantwoordelijk voor de realisatie van het project in
Nagele en is in 2023 failliet gegaan. Zie hiervoor ook het antwoord op vraag 5. De
nieuwe entiteit die de bedrijfsactiviteiten heeft overgenomen is niet aansprakelijk
en zal daarom niet betalen aan het herstel.

Zoals aangegeven bij het antwoord op vraag 1 is het project in Nagele deel van het
Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). In de eerste ronde (2018), waar Energiek Nagele
onderdeel van is, ontving de gemeente een decentralisatie-uitkering. De gemeente had
daardoor veel ruimte om zelf invulling te geven aan de besteding van de middelen.
Binnen dit project zijn nog PAW-middelen beschikbaar die de gemeente nu inzet voor
het ontmantelen, verwijderen en afvoeren van de installatie, evenals voor aanvullend
onderzoek.

Vraag 8

Deelt u de mening dat private belangen als winst een belangrijke fase als de energietransitie
kunnen belemmeren, doordat bedrijven bijvoorbeeld de aanleg van warmtenetten zo goedkoop
mogelijk willen doen waardoor de kans op fouten en ongelukken vergroot? Zo ja, bent
u dan bereid stappen te nemen om een publiek energiebedrijf in nationale handen op
te richten? Zo nee, waarom deelt u de mening niet en waarom bent u niet bereid energie
in volledig publieke handen te nemen?

Antwoord 8

Het kabinet deelt deze mening niet. We zien dat ook private bedrijven zich inzetten
op het versnellen van de energietransitie. Sturing op publieke belangen is geregeld
in de recent aangenomen Wet collectieve warmte, waar een verplicht publiek meerderheidsaandeel
in bestaande en nieuwe warmte-infrastructuur het uitgangspunt is en is in de oprichting
van een nationale deelneming warmte voorzien. Zo wordt de publieke regie versterkt
en zal de warmtesector op termijn voor de levering en het transport van warmte voor
de meerderheid in publieke handen vallen. Daarmee wordt gewaarborgd dat publieke belangen
verankerd worden in de besluitvorming van de warmtebedrijven en de opschaling van
investeringen in de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Momenteel worden op veel
plekken in het land initiatieven genomen voor de oprichting van publieke warmtebedrijven.
Daarnaast voert het kabinet verkennende gesprekken over de overname van de private
warmtebedrijven. De oprichting van een nationaal energiebedrijf acht het kabinet in
dit licht niet nodig, en staat bovendien op gespannen voet met de wenselijkheid van
lokaal of provinciaal aandeelhouderschap gelet op regionaal draagvlak en betrokkenheid.