Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de de leden Wilders en Stöteler over het artikel 'Ronald Plasterk: dat een NGO dit durft te doen, tekent de enorme macht van deze organisaties in Brussel'

Antwoord van Minister Van Weel (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 27 januari 2026)

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Ronald Plasterk: dat een ngo dit durft te doen, tekent
de enorme macht van deze organisaties in Brussel» van 18 december 2025?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u ook bekend met het speciaal verslag van de Europese Rekenkamer van 11/2025,
getiteld «Transparantie van aan ngo’s toegekende EU-financiering – Ondanks vooruitgang
nog steeds geen betrouwbaar overzicht»?2

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Bent u voorts bekend met de website ngotransparency.eu waarop een van de Europese
Commissie verkregen database is geopenbaard over financiering van ngo’s in de Europese
Unie, waaronder ook in Nederland?

Antwoord 3

Ja.

Vraag 4

Klopt het dat deze subsidies worden verstrekt op basis van contracten en werkprogramma’s
waarin concrete activiteiten zijn vastgelegd, waaronder lobby richting Europese instellingen,
politieke fracties en nationale politieke partijen. En klopt het dat deze contracten
en werkprogramma’s niet openbaar zijn?

Antwoord 4

Organisaties die subsidiegelden benutten stellen bij aanvraag van subsidie zelfstandig
hun werkprogramma’s op aan de hand van gestelde toetsingscriteria. Er is dus geen
sprake van dat de Europese Commissie bepaalt (op welke wijze) belangenbehartiging
plaatsvindt bij bepaalde partijen.

Op grond van EU-wetgeving worden programma’s vastgesteld voor de duur van ieder meerjarig
financieel kader. Deze programma’s zijn openbaar. Informatie daarover is te vinden
op het EU Funding & Tenders Portal. Deze programma’s worden uitgevoerd door middel van werkprogramma’s. Deze worden
door de Europese Commissie vastgesteld via comitologie en zijn ook openbaar. De contracten
die met ngo’s worden gesloten zijn niet openbaar, dat is ook niet verplicht. Wel moeten
belangenvertegenwoordigers die geen commerciële belangen vertegenwoordigen, waaronder
doorgaans ngo’s, hun lobbyactiviteiten melden in het EU-transparantieregister. Hiernaast
is de Europese Commissie volgens het Financieel Reglement van de Unie verplicht om
het Europees parlement en de Raad op hun verzoek een verslag te sturen met informatie
over subsidies, waaronder het aantal aanvragers van subsidies, het aantal subsidies
en de betrokken bedragen van het voorgaande begrotingsjaar.3

Vraag 5

Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat belastinggeld wordt gebruikt om organisaties
te financieren die tot doel hebben politieke besluitvorming te beïnvloeden?

Antwoord 5

De Europese Commissie gebruikt subsidieverstrekking om bepaalde EU-beleidsdoelstellingen
te verwezenlijken. Ook maatschappelijke organisaties kunnen zich aanmelden voor deze
subsidies. Afhankelijk van de beleidsdoelen en de daarvoor opgezette instrumenten
kan beleidsbeïnvloeding een subsidiabele activiteit zijn. Wanneer dit soort activiteiten
niet subsidiabel is, kunnen organisaties uiteraard wel uit eigen middelen aan beleidsbeïnvloeding
doen. Het kabinet acht het onwenselijk dat overheidsgeld dat is bedoeld voor ontwikkelingshulp
wordt gebruikt voor de financiering van beleidsbeïnvloeding in Nederland.

Vraag 6

Bent u bereid te onderzoeken welke EU-financiering aan in Nederland gevestigde en/of
werkzame ngo’s is verstrekt en wat er voor die bedragen concreet is gedaan, welke
activiteiten daarmee zijn gefinancierd en in hoeverre deze activiteiten gericht waren
op politieke beïnvloeding? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

In het financiële transparantieregister van de EU staan de ontvangers per fonds en
per land opgenomen. Het kabinet houdt zelf geen overzicht bij van in Nederland gevestigde
en/of werkzame ngo’s die subsidies van de Europese Commissie ontvangen en is ook niet
voornemens dat te doen. De Europese Commissie heeft een eigenstandige verantwoordelijkheid
om subsidieovereenkomsten aan te gaan met maatschappelijke organisaties. De Europese
Commissie dient daarbij, naast de afspraken over transparantie, de voorwaarden en
doelstellingen van het betreffende fonds en van het Financieel Reglement van de Unie
in acht te nemen.

Vraag 7

Bent u bereid bij de Europese Commissie volledige transparantie over EU-financiering
van NGO’s te eisen, inclusief alle contracten, werkprogramma’s, lobbyactiviteiten
en daarbij ook de rol van de Nederlandse Eurocommissaris te onderzoeken, zo nodig
via een extern onafhankelijk bureau? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Transparantie en verantwoording over subsidies en belangenbehartiging zijn essentieel
om het vertrouwen van burgers in de Unie te behouden. Het Europees parlement en de
Europese Commissie hebben in 2011 het EU-transparantieregister ingesteld door middel
van een interinstitutioneel akkoord. De Raad is in 2021 toegetreden tot dit akkoord.
Het kabinet is hier voorstander van en heeft zich hiervoor ingezet. Het akkoord biedt
een kader voor een transparante en integere interactie tussen de EU-instellingen en
belangenvertegenwoordigers. De EU-instellingen hebben zich gecommitteerd alleen bepaalde
interacties met belangenvertegenwoordigers aan te gaan wanneer deze zijn ingeschreven
in het register. Het kabinet heeft op het moment geen signalen dat geldende transparantie-
en lobbyregels zijn overtreden en ziet dan ook geen noodzaak om nadere informatie
op te vragen.

Vraag 8

Deelt het kabinet de mening dat dit deze praktijken haaks staan op artikel 11 VEU,
aangezien het (lid 1) niet de vertegenwoordigers zijn die hún mening geven maar de
Europese Commissie is die háár mening geeft, en dit voorts (lid 2) niet open en transparant
gebeurt?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 4.

Vraag 9

Hoe verhouden deze door de Europese Commissie gesubsidieerde lobby-praktijken ter
beïnvloeding van het politieke (beleidsvórmings-)proces zich tot artikel 317 VWEU?

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 6.

Vraag 10

Wat vindt u ervan dat de Europese Commissie telkens anderen (EU-lidstaten maar ook
derde-landen) de maat neemt over transparantie, democratie en «rule of law», terwijl
zij zelf alle regels aan haar laars lapt, mede gezien alle recent bekend geworden
corruptieschandalen? Wat gaat u doen om de Europese Commissie tot de orde te roepen
en een toontje lager te laten zingen?

Antwoord 10

Het kabinet hecht waarde aan het waarborgen van integriteit van de instellingen om
het vertrouwen van burgers in de EU te behouden. Het is belangrijk om daarover afspraken
te maken tussen EU-instellingen. Nederland maakt zich daarom hard voor het snel voltooien
van het interinstitutioneel orgaan voor ethiek (Ethics Body). Het kabinet zet zich in om het orgaan zo effectief mogelijk te maken. Bijvoorbeeld
door te onderzoeken hoe het orgaan ook instellingen kan aansporen om anti-corruptietrainingen
aan te bieden. Zoals in bovenstaande antwoorden aangegeven, is Nederland ook voorstander
van initiatieven zoals het in 2011 ingestelde EU-transparantieregister, op basis van
een interinstitutioneel akkoord tussen Europees parlement en de Europese Commissie,
en sinds 2021 de Raad. Ook zet Nederland zich in voor opvolging van de aanbevelingen
van de Europese Ombudsman uit 2024 over het verbeteren van de werking van dit EU-transparantieregister.