Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Tijs van den Brink, Boswijk en Zwinkels over het bericht 'Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke en opruiende berichten rond verkiezingen'

Antwoord van Minister Rijkaart (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), mede namens
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 12 december
2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Trollenlegers uit buitenland versterkten politieke
en opruiende berichten rond verkiezingen»?1

Antwoord 1

Ja, hiervan ben ik op de hoogte.

Vraag 2

Kunt u reageren op het onderzoek van RTL Nieuws, waaruit blijkt dat honderden nepaccounts
uit Nigeria, Ghana en andere landen op sociale media rond de Nederlandse Tweede Kamerverkiezing
het debat beïnvloed hebben?

Antwoord 2

Pogingen tot beïnvloeding van onze democratie door middel van nepaccounts op sociale mediazijn ernstig en zorgelijk. Gelukkig heeft Nederland een robuuste
democratie met transparante en controleerbare verkiezingen, waardoor ik de impact
van de nepaccounts als beperkt beschouw. De verkiezingen zijn eerlijk en vrij verlopen.
Tegelijkertijd is elke gecoördineerde campagne die het publieke debat rondom het verkiezingsproces
mogelijk beïnvloedt, ongeacht de omvang, volstrekt onwenselijk. Het publieke debat
is van iedereen en dient daarom niet gemanipuleerd te worden, zeker in relatie tot
cruciale democratische processen zoals nationale verkiezingen. Sociale media bedrijven
kunnen hiervoor misbruikt worden. Zeer grote online platformen hebben daarom de verplichting
om te onderzoeken of hun diensten op deze manier misbruikt kunnen worden, en zo nodig
maatregelen te treffen om dat te adresseren.

Ik vind het belangrijk dat platformen verantwoordelijkheid nemen en maatregelen treffen
tegen illegale content, desinformatie en gecoördineerd niet-authentiek gedrag. Daarom
blijf ik in gesprek met de platformen over hun verantwoordelijkheden voor het beschermen
van het publiek debat en het verkiezingsproces, zoals toegezegd in de Kamerbrief over
het contact met de platformen.2 Dit gesprek zal ook voor de komende gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden.

We staan er als Nederland niet alleen voor. Samen met de Europese Commissie en andere
EU-lidstaten spannen we ons gezamenlijk in om de democratie te verdedigen tegen buitenlandse
inmenging. Zo is recent het European Democracy Shield gepubliceerd, en zijn al verschillende
onderzoeken tegen zeer grote online platformen gestart in verband met mogelijke overtredingen
van de digitaledienstenverordening (DSA). Ik steun de Europese Commissie in haar toezicht
en in de lopende onderzoeken, waarbij ook aandacht is voor gecoördineerd niet-authentiek
gedrag en manipulatie. Ook zoeken we bilaterale samenwerking en kennisuitwisseling
met partners, waaronder Duitsland, Frankrijk en Zweden op, om te leren van hun ervaringen
op dit gebied.

Vraag 3

Kunt u bevestigen dat het inderdaad ook gaat om Russische invloed?

Antwoord 3

De diensten doen onderzoek naar statelijke actoren en in welke mate zij een dreiging
vormen voor de nationale veiligheid. Wanneer zij stuiten op pogingen tot beïnvloeding,
manipulatie of verstoring van de verkiezingen, kunnen en zullen de diensten hun wettelijke
bevoegdheden inzetten om dit tegen te gaan. In het openbaar kan ik niet ingaan op
individuele gevallen. Immers, dit zou inzicht geven in het huidige kennisniveau van
de diensten en daarmee de nationale veiligheid kunnen schaden.

Wel waarschuwen de diensten en de NCTV in zijn algemeenheid dat statelijke actoren
onze democratie kunnen en willen ondermijnen.3 De inzet van sociale media, waarbij nepaccounts profielen en berichten proberen te
versterken, past in het beeld van de wijze waarop statelijke actoren de democratische
rechtsstaat proberen te ondermijnen. Er moet rekening worden gehouden dat deze vorm
van heimelijke beïnvloeding veelvuldig voor kan komen, met name rondom verkiezingen.

Vraag 4

Hoe oordeelt u over de impact van deze trollenlegers op de verkiezingen?

Antwoord 4

Ondanks dat iedere poging om het verkiezingsproces te beïnvloeden ongewenst is, betekent
het niet dat iedere poging ook een daadwerkelijke invloed heeft. Door het geringe
aantal nepaccounts kan worden vastgesteld dat de impact beperkt was. De verkiezingen
zijn eerlijk en vrij verlopen. Ondanks dat deze specifieke casus geen grote impact
heeft gehad op de afgelopen verkiezingen, kan het meermalig gebruik van nepaccounts
door verschillende actoren het vertrouwen in het verkiezingsproces en het publieke
debat ondermijnen. Daarom moet de samenleving weerbaar zijn en blijven tegen beïnvloedingspogingen
en neemt het kabinet maatregelen om de verkiezingen eerlijk en vrij te laten verlopen.
Zie hiervoor het antwoord op vraag 7.

Vraag 5

Zijn deze trollenlegers nog steeds actief? In hoeverre is hier inzicht in?

Antwoord 5

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 6

Herinnert u zich eerdere waarschuwingen van onder andere Europol en de Europese Commissie
over buitenlandse informatieoperaties gericht op EU-lidstaten?

Antwoord 6

Er is binnen de EU veel aandacht voor buitenlandse informatieoperaties gericht op
de EU-lidstaten. De Europese Commissie en de Europese Dienst voor Extern Optreden
(EDEO) staan hierover in nauw contact met de lidstaten. Bijvoorbeeld via de Rapid
Alert System (RAS), dat in het leven is geroepen om snel met andere lidstaten te communiceren
en waar nodig gezamenlijke actie te ondernemen. Nederland neemt actief deel aan de
RAS. Zo heeft BZK afgelopen november een bijeenkomst georganiseerd voor de RAS-leden
waar mogelijke beïnvloeding van verkiezingen onderdeel van de agenda was.

Gezien de groeiende dreiging van buiten de EU, is in het recent gepresenteerde European Democracy Shield (EUDS) aangekondigd de samenwerking te versterken. Uw Kamer wordt hierover binnenkort,
via de gebruikelijke wijze, geïnformeerd.

Vraag 7

Welke aanvullende Nederlandse maatregelen zijn sindsdien genomen en hoe verhouden
die zich tot de bevindingen in dit RTL-onderzoek?

Antwoord 7

Het kabinet neemt iedere verkiezing maatregelen om risico’s op buitenlandse beïnvloeding
in het verkiezingsproces tegen te gaan. Deze maatregelen worden doorlopend geëvalueerd
en aangescherpt waar nodig. Hierbij kijk ik ook naar de ervaringen van andere EU-lidstaten
en EU-instellingen. Dit maatregelenpakket omvat onder andere een offensieve aanpak
tegen desinformatie en informatiemanipulatie. Over de genomen maatregelen is uw Kamer
eerder over geïnformeerd.4

Separaat werk ik in samenwerking met andere departementen uit hoe we eerder en beter
zicht kunnen krijgen op buitenlandse beïnvloedingscampagnes (FIMI) die onze Nederlandse
belangen willen ondermijnen, zoals een gezonde democratie en maatschappelijke stabiliteit.
Het gaat hier dus om detectie-capaciteit. Hierbij leren we van de ervaringen van EU-lidstaten,
zoals Frankrijk en Zweden, hoe zij dergelijke FIMI detecteren en hierop reageren.
We werken momenteel uit hoe we FIMI-detectie in de Nederlandse context kunnen vormgeven.
Uw Kamer wordt hierover na het zomerreces geïnformeerd.

Daarnaast vind ik het van belang dat organisaties die zich inzetten om informatiecampagnes
en desinformatie bloot te leggen, zoals factcheckers en onderzoeksjournalisten, hun
werk kunnen doen en het publiek blijven informeren.

Ik heb van de ACM vernomen dat zij de Europese Commissie op de hoogte heeft gebracht
van het onderzoek van Trollrensics, waarop de berichtgeving is gebaseerd. Verder ga
ik, zoals omschreven in het antwoord op vraag 2, wederom in gesprek met de sociale
media platformen, over hun verantwoordelijkheden voor het beschermen van het publiek
debat en het verkiezingsproces. Dit gesprek zal voor de komende gemeenteraadsverkiezingen
plaatsvinden. Tot slot kan het Ministerie van BZK tijdens verkiezingen in contact
treden met de platformen X, Meta, TikTok, Google, of Snapchat, indien er signalen
zijn over berichten met feitelijk onjuiste informatie over het verkiezingsproces.
Met die platformen bestaat de afspraak dat zij deze meldingen van BZK gedurende de
verkiezingsperiode met prioriteit behandelen. Dit noemt BZK de «verkiezingen flagger
status». Het ministerie heeft geen bevoegdheid om bepaalde content te laten verwijderen.
Gedane meldingen worden achteraf wel openbaar gemaakt in de evaluatie van de desbetreffende
verkiezing.5 Ik wil verkennen of deze status verder uitgebreid kan worden, om zo ook niet-authentieke
campagnes onder de aandacht te brengen van platformen.

Vraag 8 en 9

Zijn er bij u signalen bekend dat buitenlandse netwerken gericht hebben geprobeerd
invloed uit te oefenen op de Nederlandse verkiezingen? Zo ja, in hoeverre is hiervan
sprake geweest?

Is het denkbaar dat er nog meer trollenlegers actief zijn geweest rond de verkiezingen
dan bekend is dankzij dit onderzoek. Zo ja, hoeveel? Op welke manier is dat volgens
u in de toekomst te voorkomen?

Antwoord 8 en 9

Zoals gezegd in antwoord op vraag 3, passen het gebruik van nepaccounts die profielen
en berichten proberen te versterken in het beeld van de wijze waarop statelijke actoren
de democratische rechtsstaat proberen te ondermijnen. Daarom neem ik iedere verkiezing
maatregelen om de effecten van deze heimelijke beïnvloedingspogingen te mitigeren
en is het van belang dat platformen hun verantwoordelijkheid nemen in het beschermen
van het publieke debat.

Vraag 10

Deelt u de mening dat platforms die zich niet aan de regels houden gestraft moeten
worden en dat websites en platforms bij herhaalde en grove schending (tijdelijk) uit
de lucht moeten worden gehaald? In hoeverre hebben de socialemediaplatformen volgens
u de verantwoordelijkheid om buitenlandse nepaccounts die zich mengen in maatschappelijke
discussies in Nederland te weren en offline te halen; op basis van welk beleid of
wetgeving kunt u hen hier ook verantwoordelijk voor houden? Hoe zou de aanstaande
wetgeving (denk aan de Digitaledienstenverordening, de Verordening artificiële intelligentie
en Digital Fairness Act) en handhaving hierop een rol van betekenis in kunnen spelen?

Antwoord 10

Het kabinet acht het van belang dat sociale media platformen hun verantwoordelijkheid
nemen in het beschermen van de integriteit van het verkiezingsproces. Zo verplicht
de digitaledienstenverordening DSA zeer grote online platformen en zoekmachines (VLOPs
en VLOSEs) om systeemrisico’s in kaart te brengen en hier maatregelen tegen te nemen.
Dit betreft ook risico’s rond verkiezingsprocessen, zoals de verspreiding van desinformatie
of opzettelijke manipulatie van de dienst, onder meer door niet-authentiek gebruik
(zoals nepaccounts).

Voor het toezicht op en handhaving van de verplichtingen uit de DSA op VLOPs en VLOSEs
is de Europese Commissie exclusief bevoegd. Tot op heden heeft de Europese Commissie
9 formele procedures geopend tegen VLOPs, waaronder 4 socialemediabedrijven: Facebook,
Instagram, TikTok en X. De overige 5 VLOPs zijn Aliexpress, Temu, Pornhub, XNXX en
XVideos. Het kabinet volgt deze en andere lopende onderzoeken met grote interesse
en staat samen met andere lidstaten achter de Europese Commissie en de proactieve
handhaving van de DSA-verplichtingen.

Tegelijkertijd acht het kabinet het van belang dat platformen ook proactief maatregelen
te nemen om onze democratische processen te beschermen, en daarbij niet de onderzoeken
van de Commissie afwachten. Daarom zijn er tijdens de afgelopen verkiezing op verschillende
manieren gesprekken geweest met de platformen en ga ik, zoals vermeld in antwoord 2,
in gesprek met de platformen over platformen over hun verantwoordelijkheden voor het
beschermen van het publiek debat en het verkiezingsproces.

Vraag 11

Zijn er socialemediaplatformen aangesproken vanwege de buitenlandse nepaccounts die
verkiezingen proberen te beïnvloeden. Zo ja, welke maatregelen zijn vervolgens genomen?

Antwoord 11

In Nederland zijn er door de rijksoverheid geen platformen specifiek aangesproken
vanwege buitenlandse nepaccounts. Wel heb ik van de ACM vernomen dat zij de Europese
Commissie op de hoogte gebracht van het onderzoek van Trollrensics, waarop de berichtgeving
is gebaseerd. Daarnaast heeft het Ministerie van BZK contact gehad met Meta en X over
berichten met onjuiste informatie hoe te stemmen. Uw Kamer wordt in de evaluatie van
de Tweede Kamerverkiezing hierover geïnformeerd.

Het kabinet moedigt onderzoekers, burgers en maatschappelijke organisaties aan om
ook zelf melding te doen bij het desbetreffende platform, als zij stuiten op nepaccounts
en content dat ingaat tegen wet- en regelgeving, of het beleid van het platform zelf.
Indien een platform niet reageert, dan kan daarover een melding worden gedaan bij
de ACM.

Vraag 12

Welke concrete maatregelen kunt u nemen om buitenlandse inmenging via sociale media
bij verkiezingen te voorkomen en beperken? Zijn deze maatregelen volgens u voldoende?

Antwoord 12

Voor de maatregelen die wij nemen, verwijs ik naar het antwoord op vraag 7.

Vraag 13

Welke maatregelen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat kiezers tijdens toekomstige
verkiezingen beschermd worden tegen buitenlandse beïnvloeding via sociale media?

Antwoord 13

Zie het antwoord op vraag 7.

Vraag 14

Bent u bereid om deze zorgen bij Europese collega’s onder de aandacht te brengen en
ervaringen uit te wisselen om buitenlandse inmenging te voorkomen?

Antwoord 14

Ja, Nederland neemt actief deel aan verschillende samenwerkingsverbanden, zoals de
Rapid Alert System (RAS) en de European Cooperation Network on Elections (ECNE) en de Europese Raadswerkgroep voor het vergroten van weerbaarheid en tegengaan
van hybride dreigingen (HWP ERCHT). Ook zet Nederland zich er voor in dat binnen de
Raad van Europa wordt samengewerkt om de dreiging van FIMI voor onze democratie tegen
te gaan in het kader van het New Democratic Pact.