Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Krul en Straatman over het bericht 'Tabakssmokkel en nepsigaretten schaden Nederlandse verkopers'

Antwoord van Staatssecretaris Tielen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede namens
de Staatssecretaris van Financiën (ontvangen 11 december 2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Tabakssmokkel en nepsigaretten schaden Nederlandse
verkopers»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het bericht dat tabaksondernemers en instanties zoals de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Douane meer illegale handel in sigaretten
zien? Wat zijn hierover de meest recente cijfers?

Antwoord 2

De laatste bekende cijfers over de illegale markt in sigaretten zijn afkomstig uit
het pakjesraaponderzoek uit 2024 (Empty Pack Survey, EPS), in juni met uw Kamer gedeeld.2 Bij dit pakjesraaponderzoek in Nederland is een bepaalde hoeveelheid sigarettenverpakkingen
op straat geraapt in tien grote steden en 20 gemeenten aan de grens. Het aandeel nagemaakte
sigarettenverpakkingen en pakjes die niet op de Europese markt mogen worden aangeboden,
omdat ze niet geregistreerd staan in de EU-database (illicit
whites) was in 2024 gezamenlijk 11,1%. Daarnaast is in 2024 30,1% van de geraapte pakjes
in het buitenland veraccijnsd. Uit dit onderzoek valt niet op te maken of deze pakjes
voor eigen gebruik zijn meegenomen uit het buitenland of dat ze in Nederland verder
illegaal verhandeld zijn.

Vraag 3

Kunt u, voor zover bekend, aangeven in hoeverre de productie van illegale sigaretten
in Nederland plaatsvindt? Hoe verhoudt de illegale productie in Nederland zich cijfermatig
met illegale handel per luchtvracht, via de Rotterdamse haven of door import uit andere
Europese landen? Ziet u een toename van illegale productie in Nederland?

Antwoord 3

Ik verwijs graag naar de jaarrapportage 2024 van de Douane die in juni 2025 aan uw
Kamer is aangeboden3, waarin staat dat illegale productie van sigaretten ook in Nederland plaatsvindt.

In 2024 zijn in Nederland twee illegale sigarettenfabrieken opgerold in Bunnik en
Bladel. Verder is één fabriek in opbouw aangetroffen in Hulst en zijn in samenwerking
met België twee trailers met tabaksmachines inbeslaggenomen.

Daarnaast is één illegale productielocatie voor waterpijptabak opgerold in Aalten.
Ter vergelijking: in 2023 werden tien illegale fabrieken/productielocaties opgerold. Ook in 2025 zijn enkele illegale fabrieken opgerold; exacte cijfers
over 2025 volgen in het eerste kwartaal van 2026.

Ik heb van de Douane begrepen dat in 2024 68% van de grotere inbeslagnames van sigaretten
aan de maritieme buitengrens van de EU hebben plaatsgevonden. Slechts 1% van de inbeslagnames
vond plaats per luchtvracht en 31% van de inbeslagnames vond plaats in het binnenland
(illegale productie en opslag).

Vraag 4

Welke effecten ziet u van de uitgebreidere bevoegdheden en extra middelen voor toezichthouders
en opsporingsdiensten om te handhaven op illegale handel in sigaretten en vapes? Is
dit voldoende om een vuist te maken tegen illegale handel en zo nee, wat zou er nog
meer nodig zijn?

Antwoord 4

De Douane is de toezichthouder als het gaat over illegale handel in accijnsgoederen
zoals sigaretten en tabak. Vapes (e-sigaretten) zijn op dit moment geen accijnsgoederen.
De NVWA is de toezichthouder voor vapes.

De Douane draagt ook bij aan het verstoren van criminele werkprocessen en er worden
barrières opgeworpen tegen crimineel handelen. Eén van die barrières is de ingevoerde
vergunningplicht voor tabaksmachines. Omdat de EU-regelgeving met betrekking tot een
vergunningplicht voor tabaksmachines op zich laat wachten, heeft Nederland in 2023
als eerste land in de EU zelfstandig deze vergunningplicht ingevoerd. Illegale sigarettenfabrieken
kunnen hierdoor ook in de opbouw- en afbouwfase worden aangepakt. Deze aanpak lijkt
inmiddels vruchten af te werpen, zoals ook blijkt in het antwoord op vraag 3. Ten
aanzien van de illegale fabrieken wordt nog opgemerkt dat interventies leiden tot
volledige ontmanteling en verlies van de productielijn(en). Aanwezige machines ten
gunste van de fabricage worden in beslag genomen en vernietigd.

Voor het kerstreces zal ik een factsheet delen met uw Kamer waarin wordt beschreven
hoe het toezicht door de NVWA op het verbod op smaakjes van vapes4 is verlopen tussen juli 2024 en juli 2025. Daarbij wordt ook ingegaan op de nieuwe
bevoegdheid tot inbeslagname in artikel 13e van de Tabaks- en rookwarenwet (vanaf
1 januari 2025). In de praktijk is het bij het toezicht op de naleving van het smaakjesverbod
voor de NVWA niet altijd gemakkelijk om aan te tonen dat een e-sigaret met een smaak
anders dan tabak in de handel wordt gebracht. Om deze reden werk ik aan een wetsvoorstel
dat het in voorraad hebben van producten die niet voldoen aan de product- en verpakkingseisen
van de Tabaks- en rookwarenwet verbiedt. Hierbij is gelet op het Europees recht een
uitzondering opgenomen voor doorvoer. Dit wetsvoorstel zal binnenkort in internetconsultatie
komen. Ik verwacht dat de NVWA hierdoor efficiënter en effectiever kan handhaven.
Verbeterd toezicht is echter maar een deel van de oplossing om de illegale handel
te stoppen. Er moet ook worden ingezet op het verminderen van de vraag naar deze producten.
Ik werk daarom parallel aan het uitrollen van de preventieve maatregelen die genoemd
zijn in het Actieplan tegen Vapen5 en de Samenhangende preventiestrategie.6

Vraag 5

Zijn er op dit moment praktische problemen in het opsporen en handhaven van illegale
tabakssmokkel? Zo ja, hoe kan de opsporing efficiënter worden ingericht?

Antwoord 5

De Douane heeft, op basis van de Wet op de Accijns en het Douanewetboek van de Unie,
voldoende handvatten om handhaving uit te voeren op illegale tabakssmokkel. De Douane
werkt op dit gebied ook samen met de FIOD in het combi-team SMOKE.

Daarnaast is de Douane aangewezen als toezichthouder voor een aantal artikelen in
de Tabaks- en rookwarenwet. De voorziene implementatie van het bijbehorende boeteproces
vindt naar verwachting plaats in 2026 en hiermee wordt handhaving nog efficiënter.

Er ligt inmiddels ook een voorstel van de Europese Commissie om in de gehele Europese
Unie enkele maatregelen in te voeren die onder meer te maken hebben met de strijd
tegen fraude en belastingontduiking. Onderhandelingen over dit voorstel zijn inmiddels
gestart.

Vraag 6

Bent u van mening dat de handhaving van illegale online webshops waarop sigaretten
worden verkocht, goed genoeg verloopt? Zo nee, welke maatregelen gaat u nemen om dit
te verbeteren?

Antwoord 6

De handhaving van het verbod op de online verkoop is belegd bij de NVWA. Na de invoering
van het verbod op verkoop op afstand zijn veel reguliere webshops gestopt met de verkoop
van rookwaren zoals sigaretten en vapes. Een ander, kleiner deel van de webshops heeft
de verkoop voortgezet. Dit betreft veelal bewuste overtreders. De NVWA blijft hier
toezicht op houden, waarbij de afgelopen periode de focus met name op de verkoop op
afstand van vapes lag. Om handhaving en maatregelen van de NVWA te ontlopen, voeren
deze winkels veelal anoniem hun werkzaamheden uit of vestigen zij zich in het buitenland.
In die gevallen is niet altijd te achterhalen wie er achter de website zit, waardoor
geen boete kan worden opgelegd. Indien de website in het buitenland gevestigd is,
maar de verkoop daarop zich richt op Nederland, dan handhaaft de NVWA ook. In de praktijk
blijken niet alle buitenlandse bedrijven op de opgelegde maatregelen te reageren.
Er wordt daarbij dan gevraagd om bijstand vanuit andere EU-lidstaten. Ook wanneer
testaankopen door de NVWA worden gedaan, valt niet altijd te achterhalen wie er verantwoordelijk
is voor de niet-toegestane verkoop op afstand. De NVWA gaat doorlopend na hoe dit
toezicht kan worden doorontwikkeld om deze verkopers aan te pakken.

Vraag 7

Hoeveel websites waarop illegale sigaretten worden aangeboden en verkocht zijn de
afgelopen maanden offline gehaald?

Antwoord 7

In het kader van het toezicht op de naleving op de regels over de online verkoop door
de NVWA, met name gericht op websites met vapes, zijn er in 2025 131 online webshops
geïnspecteerd. Daarbij is 25 keer opgetreden (12 officiële waarschuwingen en 13 boetes).
Dit betreffen de webshops waarbij de eigenaar kon worden achterhaald. Daarnaast zijn
er ook nog 35 webshops geïnspecteerd waar de eigenaar niet te achterhalen viel. Vanwege
het ontbreken van gegevens over de eigenaar, konden deze controles niet in het inspectieregistratiesysteem
van de NVWA worden geregistreerd. Hiervoor is recentelijk een oplossing gevonden en
deze bedrijven zullen vanaf volgend jaar ook kwantitatief meegeteld worden.

Websites gevestigd in het buitenland, maar gericht op verkoop in Nederland, worden
ook door de NVWA geïnspecteerd. Contact leggen met deze webshops is heel moeilijk.
Er wordt in dat kader dan ook vaak gevraagd om bijstand van andere EU-lidstaten.

Het offline halen van een website is complex en zeer tijdrovend. In het verleden is
gebleken dat een website die offline was gehaald, zeer snel weer online was. Daarbij
was de naam van de website slechts minimaal aangepast. In dat geval moet weer opnieuw
het traject gestart worden om de website offline te halen. De afgelopen maanden zijn
geen websites offline gehaald.

Vraag 8

Welke maatregelen gaat u nemen om illegale handel in sigaretten op groepspagina’s
en marketing gericht op jongeren tegen te gaan?

Antwoord 8

Het online verkopen van sigaretten en aanverwante producten is, afhankelijk van het
product, sinds juni 2023/januari 2024 verboden. Op dit moment is een besluit in voorbereiding
waarbij ook het online aanbieden van tabaksproducten en aanverwante producten verboden
wordt, omdat dit de handhaving vergemakkelijkt. De NVWA hoeft dan niet meer aan te
tonen dat er daadwerkelijk online wordt verkocht, het enkel aanbieden is al een overtreding.
De NVWA controleert of bedrijven zich aan de regels houden. Bij een overtreding wordt
een waarschuwing of boete gegeven of een andere maatregel opgelegd. In het kader van
het toezicht zoekt de NVWA naar posts waarin deze producten worden gepromoot (marketing)
of aangeboden vanuit of specifiek gericht op Nederland en laat deze posts door de
platformen verwijderen. Sporadisch is te achterhalen wie er achter deze posts zit.
In dat geval wordt dit doorgegeven aan de Douane en kan indien mogelijk een controle
plaatsvinden en opgetreden worden met een maatregel als de wet wordt overtreden. Daarnaast
heeft de NVWA gesprekken gevoerd met verschillende platforms of zij zelf geautomatiseerd
kunnen scannen op posts met aanbod van deze producten en of zij deze posts snel en
effectief zelf kunnen verwijderen. Zo kan worden voorkomen dat op de publieke functies
van de platforms gehandeld wordt in vapes en sigaretten.

Vraag 9

Deelt u de mening dat accijnsverhogingen ondanks een toename in illegale handel en
smokkel nog steeds een effectief middel zijn om roken te ontmoedigen?

Antwoord 9

Accijnsverhoging wordt internationaal gezien als de meest effectieve manier om het
aantal rokers terug te dringen.7 Na de laatste accijnsverhoging in 2024 heeft het RIVM onderzoek gedaan naar het effect
van deze verhoging op het rookgedrag van ondervraagde rokers, waaronder stoppen met
roken, minder roken en het doen van aankopen over de grens.8 Ook de Douane heeft met het eerder genoemde pakjesraaponderzoek (EPS) onderzoek gedaan
naar de herkomst van in Nederland gerookte sigaretten.9

Het RIVM-rapport wijst uit dat de accijnsverhoging in 2024 gedragsveranderingen bij
rokers teweeg heeft gebracht en een rol heeft gespeeld bij het stoppen of minderen
met roken. Tegelijkertijd benoemt het rapport dat het aantal stoppers kleiner is dan
bij de accijnsverhoging van 2023 en dat het belangrijkste gedragseffect van de accijnsverhoging
in 2024 is dat een aanmerkelijk grotere groep rokers in het buitenland rookwaren is
gaan kopen. De bevindingen uit het EPS van 2024 tonen ten aanzien van het kopen van
rookwaren in het buitenland een vergelijkbaar beeld en laten zien dat sinds de vorige
meting een toename heeft plaatsgevonden in het aantal niet in Nederland veraccijnsde
pakjes. Zoals ook bij de beantwoording van vraag 2 aangegeven, is een gedeelte daarvan
illegaal. Dat zijn namaakpakjes en pakjes die niet op de Europese markt mogen worden
aangeboden. Het grootste gedeelte van de niet in Nederland veraccijnsde pakjes is
in een andere lidstaat legaal aangekocht.

Het RIVM geeft aan dat het lijkt dat in de Nederlandse context, van altijd nabije
grenzen, het accijnsbeleid op tabak tegen zijn grenzen is aangelopen. Daarom streeft
Nederland in het kader van de herziening van de Richtlijn tabaksaccijns (TTD) naar
verdere Europese harmonisatie van de accijnstarieven zodat prijsverschillen met het
buitenland kleiner worden. Hiernaast zet Nederland zich ook in voor strengere regels
over de hoeveelheid rookwaar die consumenten vanuit het buitenland mogen meenemen.

Het is aan het volgende kabinet om te besluiten over te gaan tot wijzigingen ten aanzien
van de accijns.

Vraag 10

Deelt u de mening dat een automatische stapsgewijze verhoging van de accijns veel
beter is dan schoksgewijze verhogingen, omdat het een effectieve maatregel is om roken
te ontmoedigen en ook meer duidelijkheid aan ondernemers geeft? Zo ja, bent u bereid
dit te overwegen?

Antwoord 10

Vanuit de wetenschap wordt advies gegeven over hoe tabaksaccijns het beste ingezet
kan worden om roken te ontmoedigen. Deze aanbevelingen zijn volgens het Trimbos-instituut
als volgt samen te vatten:10

– Om te voorkomen dat tabak betaalbaarder wordt, moet accijns meestijgen met de welvaart
en/of inflatie in een land;

– Accijnsverhogingen moeten met regelmaat plaatsvinden;

– Grote accijnsverhogingen zijn effectiever dan kleine verhogingen;

– Om te voorkomen dat mensen overstappen op goedkopere merken of producten, moeten prijzen
tussen producten niet te ver uit elkaar liggen.

Daarnaast streeft Nederland, zoals genoemd in mijn beantwoording bij vraag 9, in het
kader van de herziening van de Richtlijn tabaksaccijns (TTD) naar verdere Europese
harmonisatie van accijnstarieven zodat prijsverschillen met het buitenland kleiner
worden. Het kabinet is ook voorstander van een driejaarlijkse indexatie van de minimumaccijnstarieven,
zoals voorgesteld door de Commissie.

Het is, tot slot, niet aan dit demissionaire kabinet om nieuwe toezeggingen te doen
met betrekkingen tot de accijns op tabaksproducten.

Vraag 11

Wat doet u om in Europa samen met andere lidstaten te werken aan tabaksontmoedigingsbeleid,
waarvan accijnsverhogingen onderdeel zijn?

Antwoord 11

Om het Nederlandse gezondheids- en tabaksontmoedigingsbeleid en de strijd tegen illegale
handel en productie te versterken heeft Nederland, samen met andere lidstaten, de
Europese Commissie opgeroepen de Richtlijn tabaksaccijns te moderniseren.11

Nederland is dan ook blij met de publicatie van het herzieningsvoorstel voor de Richtlijn
tabaksaccijns (TTD) van 16 juli 2025. Zoals al genoemd in mijn beantwoording bij de
vragen 9 en 10 streeft Nederland naar verdere Europese harmonisatie van de accijnstarieven
en strengere regels over de hoeveelheid rookwaren die consumenten vanuit het buitenland
mogen meenemen. Hiernaast is Nederland ook groot voorstander van de door de Commissie
voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van de Richtlijn tabaksaccijns naar andere
tabaks- en tabakgerelateerde producten, zoals bijvoorbeeld vapes (e-sigaretten). U
kunt meer lezen over de Nederlandse inzet ten aanzien van de herziening van de richtlijn
in de bijlage «Beoordeling richtlijn tabaksaccijns» bij de Kamerbrief «informatievoorziening
over nieuwe commissievoorstellen» die op 19 september 2025 aan uw Kamer is gestuurd.12

Ook streeft Nederland naar een spoedige herziening van de tabaksproductenrichtlijn
(TPD) en de richtlijn inzake tabaksreclame (TAD). Nederland heeft als trekker in maart
2025 namens 11 andere lidstaten een gezamenlijke brief opgesteld en hier bij de Commissie
op aangedrongen.13

Vraag 12

Wat doet u specifiek om onze buurlanden Duitsland, Luxemburg en België te bewegen
ook tabaksproducten duurder te maken, om smokkel en illegale handel tegen te gaan
en een gelijk speelveld te bevorderen?

Antwoord 12

Nederland heeft goed contact met België over het tabaksontmoedigingsbeleid. België
kent, net als Nederland, relatief hoge tabaksaccijns, in tegenstelling tot Duitsland
en Luxemburg. In de context van de Benelux heeft Nederland ook contact over verwachte
wijzigingen in het accijnsbeleid. Uiteraard kan Nederland geen directe invloed uitoefenen
op de politieke keuzes die in onze buurlanden worden gemaakt. De herziening van de
Richtlijn tabaksaccijns is daarvoor wel een geschikt instrument.