Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Kröger en De Hoop over het artikel 'Premier Schoof moet mogelijk ingrijpen om stroomkabel door Schiermonnikoog tegen te houden'

Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) (ontvangen 17 juli 2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Premier Schoof moet mogelijk ingrijpen om stroomkabel
door Schiermonnikoog tegen te houden» van 2 juni?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat de Nederlandse regering er niet in is geslaagd om in diplomatiek overleg
met de Duitse regering afspraken te maken over de aanleg van stroomkabels door het
Eems-Dollard gebied?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Klopt het dat het Omgevingsberaad Wadden onder voorzitterschap van de commissaris
van de Koning in Fryslân er bij uw regering op heeft aandrongen om een diplomatiek
offensief op het hoogste niveau te starten om het grensconflict tussen Nederland en
Duitsland op te lossen, nu Schiermonnikoog daar de dupe van dreigt te worden?

Antwoord 3

Ja.

Vraag 4

Kunt u aangeven of en op welke manier de regering de suggestie van de commissaris
van de Koning in Fryslân om de aanleg van stroomkabels dwars door Schiermonnikoog
en UNESCO Werelderfgoed Waddenzee «chefsache» te maken heeft opgevolgd?

Antwoord 4

Gedurende het Programma Aansluiting Wind op Zee – Eemshaven zijn meerdere hoogambtelijke
-en politieke pogingen ondernomen om afspraken te maken over de stroomkabels. De betreffende
route waar Duitse afstemming voor vereist is gaat door het Eems-Dollard gebied. Er
bestaat in dat gebied weliswaar geen overeenstemming tussen Nederland en Duitsland
over het verloop van de staatsgrens, maar Nederland en Duitsland hebben wel afspraken
gemaakt over het gezamenlijk beheer en het geografische bereik van bevoegdheden in
het gebied. Voor wat betreft de Eemsmonding zijn beheers afspraken vastgelegd in het
Eems-Dollardverdrag van 8 april 1960. Dat verdrag bevat ook afspraken over verantwoordelijkheden
op het gebied van de waterstaatszorg, en dat voor de bouw van nieuwe waterwerken een
Duitse scheepsvaartveiligheidsvergunning nodig is. Tussen de Nederlandse Ministeries
van Klimaat en Groene Groei en Infrastructuur en Waterstaat is overleg gevoerd met
Duitse counterparts over de mogelijkheden voor het verlenen van een vergunning voor
waterbouwwerken, zoals kabels, in het gebied. Een belangrijke afweging hierbij is
het waarborgen van de scheepvaartveiligheid, aangezien de economisch belangrijke vaarroute
richting Emden in dit gebied ligt. De Duitse instanties hebben aangegeven geen vergunning
af te geven voor de aanlandroute, nu ze de risico’s op de scheepvaartveiligheid te
groot vinden. Zo zijn er risico’s op het losschieten van de kabel in de vaargeul,
en neemt de kabel potentieel ruimte in die (toekomstige groei van) de scheepvaart
in de weg zit. Op meerdere momenten is dit politiek aan de orde gesteld. Zo is dit
punt onderdeel geweest van de Nederlands-Duitse regeringsconsultatie in 2023 in aanwezigheid
van de toenmalig Minister-President en de Bondskanselier. Voorts heb ik deze route
persoonlijk besproken met de Duitse Bondsminister van Verkeer en mijn voorganger heeft
dit aangekaart bij de Duitse Bondsminister van Economische Zaken en Klimaat, met als
doel om gezamenlijk te onderzoeken of de risico’s kunnen worden gemitigeerd. Ondanks
deze inspanningen is de positie van de Duitse vergunningverlener niet veranderd. Bij
de publicatie van het ontwerpprogramma op 28 februari 2025 is een dossier bijgevoegd
die de inspanningen richting de Duitse instanties laat zien vanuit Nederlandse zijde.

Vraag 5

Bent u bekend met het berichten in de Duitse pers over het op korte termijn ondertekenen
van een bilaterale overeenkomst tussen de Duitse en Nederlandse regering voor de aanleg
van een stroomkabel in het Eems-Dollard gebied exclusief voor één boorplatform tussen
Schiermonnikoog en het Duitse eiland Borkum van het Nederlandse gasbedrijf OneDyas?2

Antwoord 5

Ja. Echter, de «overeenkomst» waaraan gerefereerd wordt betreft een opzichzelfstaand
bilateraal verdrag over de gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende koolwaterstoffenvelden
(in het bijzonder aardgas in gasveld N05-A) in de territoriale zee tussen 3 en 12
zeemijlen, gelegen ten noorden van het Eems-Dollard gebied (hierna: het Verdrag),
dat Nederland en Duitsland voornemens zijn te sluiten. De ministerraad heeft op 20 september
2024 ingestemd met dit Verdrag.

Dit Verdrag regelt onder andere de verdeling van de verwachte hoeveelheden aardgas
tussen de beide Staten en, daarmee samenhangend, de verdeling van de uit de exploitatie
voortvloeiende kosten en opbrengsten tussen de vergunninghouders aan beide zijden.

Ten behoeve van deze beoogde gaswinning is vergunning gevraagd, en door de Duitse
bevoegde instantie afgegeven, voor de aanleg van een elektriciteitskabel vanaf het
Duitse windpark Riffgat. Dit beoogde tracé van de kabel bevindt zich niet in het Eems-Dollard
(verdrags)gebied, maar in de territoriale zee tussen 3 en 12 zeemijlen ten noorden
van dit gebied.

Vraag 6

Klopt het dat een dergelijke bilaterale overeenkomst zich zou baseren op afspraken
die Nederland en Duitsland hebben gemaakt in het kader van het Eems-Dollar verdrag
uit 1960?

Antwoord 6

Nee. Het bilaterale verdrag heeft betrekking op gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende
koolwaterstoffenvelden in de territoriale zee tussen 3 en 12 zeemijlen. Het bilaterale
verdrag betreft een opzichzelfstaand verdrag dat geen afbreuk doet aan de posities
van beide partijen ten aanzien van het verloop van de staatsgrens in de territoriale
zee tussen 3 en 12 zeemijlen uit de kust en het verloop van de staatsgrens in de Eemsmonding.
Voor wat betreft de Eemsmonding zijn beheers afspraken vastgelegd in het Eems-Dollardverdrag
van 8 april 1960. Dat verdrag bevat ook afspraken over verantwoordelijkheden op het
gebied van de waterstaatszorg, en dat voor de bouw van nieuwe waterwerken een Duitse
scheepsvaartveiligheidsvergunning nodig is. Het betreffen dus twee verschillende verdragen,
die gaan over verschillende geografische gebieden.

Vraag 7

Kunt u aangeven of, en zo ja wanneer, deze bilaterale overeenkomst tussen beide regeringen
is voorgelegd aan de door Duitsland en Nederland ingestelde Eemscommissie zoals bedoeld
en beschreven in het Eems-Dollard verdrag, artikel 29, 30 en 31?

Antwoord 7

Het bilaterale verdrag is niet voorgelegd aan de Eemscommissie, omdat zoals gesteld
in de beantwoording op vraag 6 het een opzichzelfstaand verdrag buiten het Eems Dollard
(verdrags)gebied betreft.

Vraag 8

Kunt u, indien van toepassing, het advies over deze nieuwe bilaterale overeenkomst
delen met de Kamer?

Antwoord 8

Nee, zoals aangegeven in het antwoord op vraag 7 is er geen advies opgesteld door
de Eemscommissie en is dit dus niet van toepassing.

Vraag 9

Kunt u de Kamer informeren onder wiens politieke verantwoordelijkheid de bilaterale
overeenkomst waar in de Duitse pers aan gerefereerd wordt tot stand is gekomen?

Antwoord 9

Het bilaterale verdrag is formeel nog niet tot stand gekomen, omdat het door beide
landen ondertekend dient te worden. Deze ondertekening is voorzien in augustus. Wel
is er overeenstemming over de inhoud van het bilaterale verdrag. De ministerraad heeft
op 20 september 2024 ingestemd met de sluiting (totstandkoming) van dit bilaterale
verdrag. De Minister van Klimaat en Groene Groei is de eerstverantwoordelijke bewindspersoon.
De Minister van Buitenlandse Zaken is mede verantwoordelijk.

Vraag 10 en 11

Kunt u uitleggen hoe een dergelijke overeenkomst wel gesloten kan worden ten behoeve
van één Nederlands gasbedrijf maar niet om te voorkomen dat Schiermonnikoog, de belangen
van de landbouw, de toerisme-sector en de UNESCO werelderfgoedstatus de dupe worden
van een onopgelost grensconflict tussen beide landen?

Kunt u aangeven waarom de regering de belangen van dat ene Nederlandse bedrijf zwaarder
weegt in relatie tot het Eems Dollard verdrag dan de grote belangen van natuur, recreatie,
landbouw en leefbaarheid van het Waddengebied die op het spel staan?

Antwoord 10 en 11

De «overeenkomst» waaraan wordt gerefereerd betreft een opzichzelfstaand bilateraal
Verdrag over de gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende koolwaterstoffenvelden
(in het bijzonder aardgas in gasveld N05-A) in de territoriale zee tussen 3 en 12
zeemijlen dat Nederland en Duitsland voornemens zijn te sluiten. Dit is gelegen ten
noorden van het Eems-Dollard gebied, en valt dus niet onder het Eems-Dollard Verdrag.
Ook de kabelverbinding van het platform naar het Duitse windpark Riffgat kruist het
Eems-Dollard Verdragsgebied niet. Het Verdrag over de gezamenlijke exploitatie van
grensoverschrijdende koolwaterstoffenvelden staat dus los van de verkenning van routes
voor de aanleg van stroomkabels in het kader van PAWOZ.

Daarnaast is er geen sprake van een grensconflict gezien er afspraken zijn gemaakt
over het gezamenlijk beheer van het grensgebied in het Eems-Dollard Verdrag. Daarin
is de scheepsvaartveiligheid een belangrijke afweging, en is daarom in het verdrag
bepaald dat nieuwe waterwerken een scheepsvaartveiligheidsvergunning nodig hebben.
In dat licht heeft het kabinet meermaals inzet gepleegd de belangen van de aanlanding
van windenergie op zee middels deze route duidelijk te maken, maar houden de Duitse
instanties vast aan hun risico-inschatting van de route op de (vrije doorgang van
de) scheepvaart en wordt daarop gebaseerd geen vergunning afgegeven. Naast dat de
kabel voor ONE-Dyas vanuit windpark Riffgat niet gaat door het Eems-Dollard Verdragsgebied,
gelden hier niet de scheepvaartveiligheidsrisico’s.

Vraag 12

Kunt u de Kamer inzicht geven in de juridische «hardheid» van een dergelijke bilaterale
overeenkomst in vergelijking met een internationaal verdrag?

Antwoord 12

De «overeenkomst» waaraan gerefereerd wordt betreft een verdrag dat Nederland en Duitsland
voornemens zijn te sluiten en waarmee wordt beoogd juridisch bindende afspraken voor
beide staten te scheppen. Ondertekening hiervan is voorzien in augustus.

Vraag 13

Kunt u aangeven hoe het kan dat namens uw regering onderhandeld werd met de Duitse
regering over de aanleg van een stroomkabel ten behoeve van één bedrijf zonder in
dezelfde bespreking afspraken te maken voor de aanleg van een andere stroomkabel voor
de aanlanding in Eemshave van groene stroom afkomstig van een windpark op de Noordzee?

Antwoord 13

Het bilaterale verdrag over de gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende koolwaterstoffenvelden
gaat niet over de aanleg van de elektriciteitskabel vanaf het Duitse windpark naar
het gaswinningsplatform ten behoeve van de verduurzaming van die winning en is dus
ook niet door beide regeringen onderwerp van onderhandeling geweest. Het bevoegde
gezag in Duitsland gaat namelijk over de aanleg en het tracé van de stroomkabel, en
heeft dit binnen de bestaande kaders als vergunbaar geacht. Dit staat daarmee los
van de verkenning van routes voor de aanleg van stroomkabels in het kader van PAWOZ.

Tevens is het verdrag van belang voor niet alleen de Duitse, maar ook de Nederlandse
energievoorziening, de leveringszekerheid en het beperken van de importafhankelijkheid.
Daarom acht het kabinet het onverantwoordelijk om het stoppen van de ontwikkelingen
van de gaswinning als onderhandelingsmiddel te gebruiken.

Bij de totstandkoming van beide verdragen is rekening gehouden met andere belangen
in het gebied. Een belangrijke afspraak in het Eems-Dollard Verdrag is geënt op het
belang van vrije doorvaart voor de scheepvaart, waardoor voor nieuwe waterbouwwerken
altijd een scheepsvaartvergunning nodig is om dat principe te borgen. De aanlandroute
voor windenergie door het Eems-Dollard Verdragsgebied levert risico’s op voor de vrije
doorvaart, en kan vanuit de Duitse instanties niet rekenen op een vergunning. Binnen
het verdrag over de gezamenlijke exploitatie van grensoverschrijdende koolwaterstoffenvelden
is de aanleg van een stroomkabel vanaf een Duits windpark richting het ONE-Dyas platform
niet in strijd gebleken met andere belangen die verankerd zijn in het verdrag, en
daarmee vergunbaar gebleken.

Vraag 14

Kunt u wat nu de stand van zaken is met betrekking tot de ondertekening van een dergelijk
bilaterale overeenkomst?

Antwoord 14

De ministerraad heeft op 20 september 2024 ingestemd met het sluiten van het bilaterale
verdrag. Op 2 juli 2025 heeft de Duitse regering ook ingestemd met sluiting van het
bilaterale verdrag. De ondertekening is voorzien in augustus.

Vraag 15

Is de bilaterale overeenkomst al ondertekend?

Antwoord 15

Het bilaterale verdrag is nog niet ondertekend, dit is voorzien in augustus.

Vraag 16

Bent u dan bereid de ondertekening van deze fossiele overeenkomst tussen Nederland
en Duitsland op te schorten totdat de Kamer hierover een debat heeft kunnen houden
met de politiek verantwoordelijke bewindspersoon?

Antwoord 16

De ministerraad heeft op 20 september 2024 ingestemd met het sluiten van het Verdrag.
Na de totstandkoming van het Verdrag dient het Verdrag door de Staten-Generaal te
worden goedgekeurd alvorens het in werking kan treden. Hiertoe zal een voorstel van
wet tot goedkeuring van het Verdrag worden ingediend.

Het Verdrag voorziet echter in de mogelijkheid van voorlopige toepassing vanaf de
datum van ondertekening. Omdat de voorlopige toepassing in het algemeen belang is
van de gaswinning, de energievoorziening, de leveringszekerheid en het beperken van
de importafhankelijkheid van Nederland en Duitsland, is tevens met een dergelijke
voorlopige toepassing ingestemd in de ministerraad van 20 september 2024. Uitstel
van ondertekening en de voorlopige toepassing van het Verdrag zorgt ervoor dat er
geen overeenkomst ligt ten behoeve van de gezamenlijke exploitatie van het N05-A gasveld
wat tot een verdere vertraging van de gasproductie uit dit veld zou leiden, waardoor
het niet kan bijdragen aan de energievoorziening, leveringszekerheid en het beperken
van de importafhankelijkheid van zowel Nederland als Duitsland.