Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over het bericht 'Beroepsorganisatie NBA staakt jacht op frauderende accountants

Antwoord van Minister Heinen (Financiën) (ontvangen 1 mei 2025).

Vraag 1

Bent u op de hoogte van het feit dat de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie
van Accountants (NBA) haar pogingen staakt om ernstige gevallen van examenfraude onder
accountants via het tuchtrecht aan te pakken, vanwege een gebrek aan medewerking van
grote accountantskantoren?1

Antwoord 1

Ja, ik heb kennis genomen van dit bericht.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het tuchtrecht in dit soort gevallen een essentieel instrument
is om de integriteit en het vertrouwen in de accountancysector te waarborgen?

Antwoord 2

Het wettelijk tuchtrecht is een belangrijk instrument om vermeend gebrek aan integriteit
bij accountants te kunnen laten sanctioneren. Niet-integer handelende accountants
die zich niet hoeven te verantwoorden voor de tuchtrechter doen af aan het vertrouwen
in de accountancysector.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de situatie waarin de beroepsorganisatie onvoldoende mogelijkheden
heeft om tuchtrechtelijke maatregelen te nemen tegen frauderende accountants?

Antwoord 3

Het is onwenselijk als de beroepsorganisatie geen bevoegdheid heeft om de nodige inlichtingen
in te winnen om te achterhalen of er accountants zijn jegens wie zij een klacht aanhangig
wil maken bij de Accountantskamer. Dit bemoeilijkt het dat de beroepsorganisatie haar
wettelijke taak uitoefent om zorg te dragen voor de eer van de stand van de beroepsgroep.
Zie voor mijn beeld van de situatie het antwoord op de volgende vraag.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u het feit dat dit mede komt door de beperkte medewerking van de betrokken
grote accountantskantoren?

Antwoord 4

Accountantsorganisaties zijn niet bereid noodzakelijke gegevens aan de NBA te verstrekken.
Zij gaven aan dat zij door privacyregelgeving en arbeidsrechtelijke bepalingen worden
belemmerd om namen door te geven aan de NBA van ernstige gevallen van examenfraude.
Daarnaast hebben accountantsorganisaties aangegeven dat de NBA jegens hen geen grondslag
heeft om een zogeheten incidentenonderzoek te beginnen.2 Op basis van deze twee posities van accountantsorganisaties stel ik vast dat de beroepsorganisatie
niet in staat is om de nodige inlichtingen in te winnen om te achterhalen of er accountants
zijn jegens wie zij een klacht aanhangig wil maken bij de Accountantskamer.

Vraag 5

Heeft u zelf inzicht in hoeveel gevallen van examenfraude er zijn en hoeveel accountants
er rondlopen met onrechtmatig verkregen titels?

Antwoord 5

Het meest concrete inzicht dat ik heb is gebaseerd op een openbare publicatie. Uit
het rapport van 10 april 2024 van de Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB)
over KPMG Nederland maak ik op dat het daar om «honderden» gevallen van gepleegde
ongeoorloofde deling van antwoorden gaat.3 Er zou sprake zijn van wijdverbreide examenfraude, aldus de PCAOB. Er is geen direct
verband tussen het plegen van examenfraude en de rechtmatigheid van de titel van de
accountant.

Zelf vind ik het als systeemverantwoordelijke vooral belangrijk dat de beroepsorganisatie
het door haar gewenste inzicht kan krijgen. Daartoe bereid ik momenteel een onderzoek
voor van het stelsel van beroepsreglementering. Dit stelsel heeft als doel om de kwaliteit
van een goede beroepsuitoefening te borgen, als voorwaarde voor kwalitatief goede accountantscontrole.
In dat stelsel is de beroepsorganisatie een belangrijke schakel. Dit jaar zal ik laten
onderzoeken of haar huidige taken, in relatie tot haar huidige bevoegdheden, nog steeds
toereikend zijn om de kwaliteit van een goede beroepsuitoefening te borgen in het
licht van het publiek belang van het werk van de accountant.

Vraag 6

Wat doet dit met de status en de betrouwbaarheid van het beroep van accountant in
Nederland?

Antwoord 6

De examenfraude, in de vorm van het ongeoorloofd delen van antwoorden op examenvragen,
toont een gebrek aan integriteit aan van de betreffende accountants. Dit ondermijnt
het vertrouwen in accountants, waarvan ook de goedwillende meerderheid van de accountants
die deze fraude niet heeft gepleegd helaas last ondervindt.

Vraag 7

Welke stappen onderneemt u om grote accountantskantoren tot de orde te roepen?

Antwoord 7

Ik zie het gebrek aan mogelijkheden voor de NBA om tuchtrechtelijke opvolging te geven
aan de geconstateerde examenfraude als een signaal van een mogelijk gebrek in het
stelsel van beroepsreglementering. Op dit moment bereid ik een onderzoek voor naar
het stelsel van beroepsreglementering. Dit stelsel heeft als doel om de kwaliteit
van een goede beroepsuitoefening te bevorderen, als voorwaarde voor kwalitatief goede
accountantscontrole. In dat stelsel is de beroepsorganisatie een belangrijke schakel.
Dit jaar zal ik daarom laten onderzoeken of NBA's huidige taken, in relatie tot haar
huidige bevoegdheden, nog steeds toereikend zijn om de kwaliteit van een goede beroepsuitoefening
te borgen. Mocht een aanpassing van de verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden
van de beroepsorganisatie nodig blijken omdat zij onvoldoende middelen heeft om op
te kunnen treden tegen accountants, dan zal ik maatregelen nemen.

Vraag 8

Welke verantwoordelijkheid is daarbij weggelegd voor de AFM en de NBA?

Antwoord 8

De AFM heeft – net als de PCAOB die in dit geval sancties heeft opgelegd – de taak
het wettelijk toezicht uit te oefenen op de naleving van de regels door accountantsorganisaties
in het kader van de wettelijke controle, waaronder de eisen inzake beheerste en integere
bedrijfsvoering. Deze moeten leiden tot processen en maatregelen binnen accountantsorganisaties
die niet-integer gedrag voorkomen. De AFM heeft eind 2022 bij alle zes accountantsorganisaties
die organisaties van openbaar belang mogen controleren aangedrongen op diepgravende
onderzoeken. Daarnaast heeft de AFM in een brief van 2 december 2024 aan reguliere
vergunninghouders de verwachting uitgesproken dat zij signalen van examenfraude onderzoeken,
en maatregelen nemen ter voorkoming van oorzaken van examenfraude. Het betreft hier
echter door individuele accountants gepleegde examenfraude. De NBA is de wettelijke
beroepsorganisatie van accountants en heeft de taak om toe te zien op de eer van de
stand en de kwaliteit te bevorderen van de beroepsuitoefening.

Vraag 9

Hoe wordt daarbij een onderscheid gemaakt tussen de collectieve verantwoordelijkheid
van een accountantskantoor ten opzichte van de individuele verantwoordelijkheid van
een accountant om niet mee te gaan in dergelijke, mogelijk door het kantoor gedoogde,
fraude?

Antwoord 9

Een accountantsorganisatie, dat wil zeggen degenen die (mede)verantwoordelijk zijn
voor het dagelijks beleid (het bestuur) en de interne toezichthouders, heeft de verantwoordelijkheid
om integer gedrag te organiseren en te bevorderen. In opzet, bestaan en werking moeten
alle interne processen en maatregelen ervoor zorgen dat accountants zich integer gedragen.
De individuele accountant heeft de verantwoordelijkheid om zich te allen tijde te
gedragen naar de letter en de geest van de Verordening Gedrag- en Beroepsregels Accountants
(VGBA) van de NBA, zoals de accountant heeft bevestigd in de beroepseed. In deze verordening
staan de fundamentele beginselen en gedragsregels waaraan accountants zich dienen
te houden.

Vraag 10

Acht u het wenselijk dat er een lacune bestaat in de huidige wetgeving waardoor de
NBA en/of de AFM niet in staat zijn om voldoende effectief op te treden tegen dergelijke
misstanden binnen de accountancysector?

Antwoord 10

Ik vind het onwenselijk als een beroepsorganisatie, die tot taak heeft de naleving
van de VGBA te bevorderen, niet (voldoende) is toegerust om op te treden tegen die
accountants, die zich niet hebben gedragen zoals de VGBA voorschrijft. Dit toont des te meer
het belang aan om dit jaar te onderzoeken hoe de verantwoordelijkheden en taken doeltreffend
kunnen worden belegd en met passende bevoegdheden. Tegelijkertijd is er wel opgetreden
tegen de betrokken accountantsorganisaties; de PCAOB heeft boetes uitgedeeld en de AFM houdt intensief toezicht.

Vraag 11

Bent u voornemens om in het lopende wetgevingstraject Accountancy maatregelen te treffen
die de NBA meer bevoegdheden geeft om tuchtrechtelijke stappen te ondernemen in gevallen
van examenfraude? Zo ja, hoe zien deze maatregelen eruit, zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Het lopende wetgevingstraject Wijzigingswet accountancysector heeft tot doel om de
kwaliteit te verhogen van de wettelijke controle. Dat wetgevingstraject ziet daartoe
op accountantsorganisaties. Dit doel is een ander doel dan dat van de beroepsorganisatie,
die de taak heeft zorg te dragen voor goede beroepsuitoefening door accountants. Of
de beroepsorganisatie daartoe passende taken en bevoegdheden heeft vergt onderzoek.
Dit onderzoek laat ik dit jaar uitvoeren. Mocht een aanpassing van de verantwoordelijkheden,
taken en bevoegdheden van de beroepsorganisatie nodig blijken omdat zij onvoldoende
middelen heeft om op te kunnen treden tegen accountants, dan zal ik maatregelen nemen.

Vraag 12

Bent u bereid om te inventariseren welke wetswijzigingen nodig zijn om ervoor te zorgen
dat de NBA en/of AFM over voldoende middelen en bevoegdheden beschikken om effectief
op te treden tegen fraude en andere ernstige misstanden binnen de accountancysector?

Antwoord 12

Ik begin met het onderzoek naar de mate waarin het stelsel van beroepsreglementering
zijn doel treft van een kwalitatief goede beroepsuitoefening. Indien het blijkt dat
het stelsel van beroepsreglementering niet of in onvoldoende mate bijdraagt aan een
kwalitatief goede beroepsuitoefening zal ik verdere maatregelen nemen.

Vraag 13

Wanneer kunt u de resultaten van deze inventarisatie met de Kamer delen?

Antwoord 13

Ik zal met uw Kamer de resultaten delen van het onderzoek van de doeltreffendheid
van het stelsel van beroepsreglementering. Ik zal uw Kamer dit jaar informeren over
de voortgang van dit onderzoek.