Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Sneller over het artikel 'Een nieuw kiesstelsel, ongelijk en onevenredig'

Antwoord van Minister Uitermark (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
19 december 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Een nieuw kiesstelsel, ongelijk en onevenredig»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de constatering dat de artikelen 4 en 53 van de Grondwet de ruimte die de
wetgever heeft om een (al dan niet gematigd) districtenstelsel in te voeren sterk
beperkt?

Antwoord 2

Het uitgangspunt bij het ontwerpen van het nieuwe kiesstelsel voor de Tweede Kamer
is dat dit moet passen binnen de bestaande Grondwettelijke kaders. Er zijn verschillende
artikelen in de Grondwet waar rekening mee moet worden gehouden bij de vormgeving
van een nieuw kiesstelsel. Naast de in de vraag genoemde artikelen geldt dat in ieder
geval voor de artikelen 50, 51, tweede lid, en 56.

Vraag 3

Deelt u de constatering dat de uitgangspunten van gelijk kiesrecht en evenredige vertegenwoordiging
de belangrijkste constitutionele eisen zijn die aan het kiesstelsel worden gesteld?

Antwoord 3

Het nieuwe kiesstelsel moet passen binnen de Grondwettelijke kaders. Dat geldt voor
alle artikelen die relevant zijn voor het kiesstelsel. Er bestaat tussen die artikelen
geen hiërarchie.

Vraag 4

Hoe ziet u de verhouding tussen deze uitgangspunten? Wegen zij beide even sterk of
heeft een van beide uitgangspunten de overhand?

Antwoord 4

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Ziet u overschotzetels, evenals uw ambtsvoorgangers, als onwenselijk?

Antwoord 5

Het nieuwe kiesstelsel moet passen binnen de bestaande Grondwettelijke kaders en moet
dus voldoen aan het vereiste van evenredige vertegenwoordiging. Overschotzetels kunnen
effect hebben op de evenredigheid van de uitslag. Als overschotzetels leiden tot een
te onevenredige uitslag is dat onwenselijk. Bij de nog te maken keuzes voor het nieuwe
kiesstelsel houd ik hier vanzelfsprekend rekening mee.

Vraag 6

Bent u het eens met de auteur van het artikel dat de uitzonderingsclausule van artikel 4
Grondwet geen ruimte biedt beperkingen aan te brengen op de gelijkelijkheid van stemmen
(par. 4.2)? Zo ja, geldt dat dan ook voor de conclusie dat een kiesstelsel dat afbreuk
doet aan het gelijke kiesrecht ongrondwettig is?

Antwoord 6

Als aangekondigd in mijn brief van 4 december jl.2 laat ik door de universiteiten van Leiden en Twente onderzoek doen naar drie kiesstelselvarianten.
De uitkomsten van dit onderzoek betrek ik bij de verder te maken keuzes voor het kiesstelsel.
Hierbij heb ik nadrukkelijk aandacht voor het Grondwettelijk kader en dus ook voor
de eis van gelijkelijkheid van stemmen.

Vraag 7

Deelt u de opvatting dat er grote moeilijkheden kleven aan het verzekeren dat districten
zich qua inwonertal evenredig verhouden en blijven verhouden tot het aantal zetels
dat aan districten wordt toegewezen?

Antwoord 7

Om te komen tot een nieuw kiesstelsel moeten vele keuzes worden gemaakt. Er zijn veel
knoppen om aan te draaien die een effect hebben op de evenredigheid van het kiesstelsel.
Denk bij een districtenstelsel met meervoudige kiesdistricten onder meer aan: het
aantal districten, de wijze van verdeling van zetels over en binnen de districten,
de methode van restzetelverdeling en het aantal vereffeningszetels. De vraag of er
grote moeilijkheden kleven aan het verzekeren dat districten zich qua inwonertal evenredig
blijven verhouden tot het aantal zetels dat aan districten wordt toegewezen, kan daarom
op dit moment nog niet worden beantwoord. Dit onderwerp betrek ik bij de verdere uitwerking
van het kiesstelsel.

Vraag 8

Gegeven dat het bij een districtenstelsel niet mogelijk is elke stem volledig gelijk
te laten wegen, welke percentuele marge acht u acceptabel als het gaat om ongelijke
weging van stemming? Kunt u de Code of Good Practice in Electoral Matters van de Commissie
van Venetië bij uw antwoord betrekken?

Antwoord 8

Vanzelfsprekend wordt de Code of Good Practice in Electoral Matters van de Venetiëcommissie
bij de verdere uitwerking van het stelsel betrokken.

Vraag 9

Hoe kijkt u naar het effect dat een districtenstelsel de evenredigheid op ongelijke
wijze aan kan tasten? Meer precies: het verschijnsel dat zetels in kleinere districten
minder evenredig verdeeld kunnen worden en zij dus minder lokale vertegenwoordiging
zullen krijgen dan grotere kiesdistricten (zie par. 5.2, laatste alinea)?

Antwoord 9

Dit is een aspect dat ik ook zal betrekken bij de uitwerking van het kiesstelsel.

Vraag 10

Ziet u de in het regeerakkoord opgenomen ambitie om nog voor de volgende verkiezingen
een nieuw kiesstelsel te introduceren nog als haalbaar?

Antwoord 10

Ja.

Vraag 11

Bent u bereid om, voordat het wetsvoorstel naar de Raad van State wordt gezonden een
empirisch onderbouwde probleemanalyse aan de Kamer te zenden? En kunt u daarbij betrekken
of en in hoeverre het probleem voor burgers gelegen is in het gebrek aan lokale vertegenwoordiging
of in de relatieve oververtegenwoordiging van de (grote steden in de) Randstad?

Antwoord 11

Zoals aangekondigd in de brief van 4 december jl. verwacht ik in maart 2025 uw Kamer
te informeren over de richting die het kabinet voor ogen heeft voor het Kiesstelsel.
Daarbij besteed ik uiteraard aandacht aan de probleemanalyse. Dit zal daarnaast een
belangrijk onderdeel zijn van de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel.

Vraag 12

Welke alternatieve mogelijkheden ziet u om de band tussen kiezer en gekozene te verstevigen?

Antwoord 12

In het onderzoek van de universiteiten Leiden en Twente worden drie kiesstelselvariant
onderzocht: 1) het Scandinavisch/Zweeds model; 2) het kieskringenstelsel; 3) het stelsel
«Met één stem meer keus». Ik laat deze stelsels onderzoeken omdat deze varianten de
band tussen kiezer en gekozenen kunnen verstevigen.

Vraag 13

Hoe staat u tegenover het voorstel van een kiesstelsel waarbij kiezers zowel op een
lijst als een kandidaat kunnen stemmen, en hoe verhoudt dit voorstel zich in uw ogen
tot de principes van gelijk kiesrecht en evenredige vertegenwoordiging?

Antwoord 13

Een dergelijk stelsel zoals ook – «Met één stem meer keus» – wordt betrokken bij het
onderzoek door de universiteiten van Leiden en Twente en de nog te maken keuzes rond
het kiesstelsel.