Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Piri en Chakor over de “buitengewone omstandigheden” die de minister-president zouden nopen het parlement buitenspel te zetten

Antwoord van Minister Uitermark (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
17 september 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het voornemen van het kabinet om een asielcrisis uit te roepen en
als zodanig hoofdstukken 1 tot en met 7 van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) buiten
werking te stellen, zoals de Minister van Asiel en Migratie op 12 september in de
Kamer aankondigde?

Antwoord 1

Het kabinet heeft in het regeerprogramma aangekondigd dat op basis van artikel 110
van de Vreemdelingwet 2000 zo spoedig mogelijk een koninklijk besluit zal worden genomen
om artikel 111 van diezelfde wet in werking te laten treden. Artikel 110 en artikel 111
maken het mogelijk om bij algemene maatregel van bestuur, indien buitengewone omstandigheden
dit noodzakelijk maken, regels te stellen die afwijken van hoofdstukken 1 tot en met
7 van de Vreemdelingwet. Zie verder het antwoord op de vragen 10, 11, 13 en 14.

Vraag 2

Bent u zich bewust van zowel de inhoud van de brief van de voormalig Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid d.d. 4 november 20221 als van de antwoorden van de op schriftelijke vragen van het lid Piri, d.d. 6 mei
20242, waarin de Staatssecretaris schreef dat «blijkens de wetsgeschiedenis (...) voor de toepassing van dit artikel gedacht moet
worden aan situaties van oorlog of andere buitengewone omstandigheden en niet aan
vraagstukken met een structureler karakter, zoals een verhoogde asielinstroom»?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3, 5, 7, 8, 9, 12 en 15

Bent u het oneens met de juridische beoordeling van de artikelen 110 en 111 Vw 2000
door de voormalig Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid uit de voornoemde brief,
waarin hij aangaf dat «(...) voor wat betreft de reguliere asielinstromen geen sprake is van een buitengewone
omstandigheid die de toepassing van het staatsnoodrecht rechtvaardigt. Omdat dit immers
gaat om problemen van structurele aard, zoals de knelpunten in de reguliere opvang
van vreemdelingen»? Zo ja, waarom? Kunt u uw antwoord juridisch onderbouwen?

Zijn er naar uw mening andere buitengewone omstandigheden, niet vraagstukken van meer
structureler karakter, die het kabinet het recht geven om (voor een periode van drie
maanden) per koninklijk besluit te handelen? Zo ja, welke?

Is de verhoogde asielinstroom een plotselinge, onvoorziene, zeer uitzonderlijke, buitengewone
omstandigheid met grote maatschappij-ontwrichtende consequenties zoals de uitbraak
van corona in 2020, waarbij volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in
de eerste drie maanden van de uitbraak (maart, april, mei) 9.915 Nederlanders aan
overleden? Zo nee, waarom niet?

Welke maatregelen zou het kabinet naar uw mening kunnen nemen bij inwerkingtreding
van artikel 111 Vw 2000 zonder schending van het Vluchtelingenverdrag, het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), de Kwalificatierichtlijn, de Asielprocedurerichtlijn
en de Opvangrichtlijn?

Deelt u de mening dat Nederland zich dient te houden aan de uitspraken van het Hof
van Justitie van de EU en derhalve ook aan de uitspraak van dit Hof van 30 juni 20223? Zo nee, waarom niet? Zo ja, deelt u de mening dat op grond van deze uitspraak ook
Nederland niet is toegestaan om aanvragers te beletten om effectief toegang te krijgen
tot de procedure voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming?

Deelt u de mening dat gebruikmaking van artikelen 110 en 111 Vw 2000 niet proportioneel
is wanneer het ook mogelijk is om via het reguliere wetgevingsproces een wetsvoorstel
bij de Kamer in te dienen? Zo nee, kunt u onder verwijzing naar de wetsgeschiedenis
toelichten waarom er naar uw oordeel wel degelijk sprake is van een zeer uitzonderlijke
situatie waardoor het reguliere wetgevingsproces waarbij de Kamer haar grondwettelijke
taak als medewetgever op normale wijze kan uitoefenen geen doorgang kan vinden?

Bent u van mening dat de inwerkingtreding van artikel 111 Vw 2000 niet alleen toelaatbaar
is volgens de letter, maar ook volgens de geest van de wet? Zo ja, waarom?

Antwoord 3, 5, 7, 8, 9, 12 en 15

De Vreemdelingenwet en de toepassing van de bevoegdheden die daarin zijn vastgelegd
vallen onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Asiel en Migratie. Op voordracht
van de Minister-President wordt, op basis van artikel 110 van de Vreemdelingenwet
2000, zo spoedig mogelijk een koninklijk besluit vastgesteld, waarmee artikel 111
van diezelfde wet in werking wordt gesteld. Hierbij is van belang dat een nog vast
te stellen dragende motivering zal worden geleverd voor de inzet van de bevoegdheden
in de artikelen 110 en 111 Vreemdelingenwet. Alle maatregelen die het kabinet neemt
om de asielinstroom te beperken moeten in overeenstemming blijven met Europese regelgeving
en internationale verdragen. Binnen het kabinet is aandacht voor het belang hiervan
en het belang van de Grondwet en de verplichtingen die daaruit voortvloeien, waaronder
die in verband met de positie van de volksvertegenwoordiging en de grondrechten.

Vraag 4

Is Nederland naar uw mening in staat van oorlog?

Antwoord 4

Nee.

Vraag 6

Kunt u als eerst verantwoordelijk Minister voor de Grondwet nauwkeurig aangeven aan
de hand van welk toetsingskader beoordeeld dient te worden wanneer gebruik mag worden
gemaakt van staatsnoodrecht?

Antwoord 6

Mijn ambtsgenoot van Justitie en Veiligheid is eerstverantwoordelijke Minister voor
het staatsnoodrecht. De inzet van de artikelen 110 en 111 Vreemdelingenwet betreft
een separate inzet van het staatsnoodrecht. Deze is mogelijk als er sprake is van
buitengewone omstandigheden die niet dermate ernstig zijn dat er een noodtoestand
in de zin van artikel 103 van de Grondwet moet worden uitgeroepen, maar die wel dermate
ernstig zijn dat het noodzakelijk is om van de Vreemdelingenwet te kunnen afwijken.

Vraag 10, 11, 13 en 14

Bent u als Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van mening dat het
buitenspel zetten van de volksvertegenwoordiging zal bijdragen aan het herstel van
het vertrouwen van burgers in de politiek? Zo ja, waarom?

Hoe verhoudt het buitenspel zetten van de volksvertegenwoordiging zich tot de voornemens
uit het regeerprogramma om de positie van de Kamer te versterken?

Hoe verhoudt het buitenspel zetten van de volksvertegenwoordiging zich tot de aanbevelingen
van de Venetiëcommissie – die naar aanleiding van de motie Omtzigt c.s.4 zijn uitgebracht – over het versterken van de wetgevende macht?

Bent u van mening dat het buitenspel zetten van de volksvertegenwoordiging een voorbeeld
is van goed bestuur en een sterke rechtsstaat? Zo ja, waarom?

Antwoord 10, 11, 13 en 14

Zoals in het regeerprogramma van dit kabinet is opgenomen, zal op voordracht van de
Minister-President op basis van artikel 110 van de Vreemdelingenwet zo spoedig mogelijk
een koninklijk besluit worden vastgesteld, waarmee artikel 111 van diezelfde wet in
werking wordt gesteld. Artikel 111 biedt de regering de mogelijkheid om in buitengewone
omstandigheden regels te stellen die afwijken van bepalingen uit de hoofdstukken 1
tot en met 7 van de Vreemdelingenwet. Deze afwijkende regels moeten worden opgenomen
in een algemene maatregel van bestuur. Van belang hierbij is dat, na de inwerkingstelling
van artikel 111, onverwijld een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer moet worden ingediend
over het voortduren van de werking van artikel 111. Het koninklijk besluit, het bijbehorende
voortduringswetsvoorstel en de eerste algemene maatregel van bestuur worden dragend
gemotiveerd in één pakket voorgelegd aan de ministerraad. Het wetsvoorstel en de algemene
maatregelen van bestuur zullen voor advies worden voorgelegd aan de Afdeling advisering
van de Raad van State. Het derde lid van artikel 110 bepaalt dat, indien het voorstel
voor de voortduringswet door de Staten-Generaal wordt verworpen, artikel 111 onverwijld
weer buiten werking wordt gesteld.

Vraag 16

Kunt u bovenstaande vragen afzonderlijk van elkaar en vóór het debat over de Algemene
Politieke Beschouwingen beantwoorden?

Antwoord 16

Ik heb deze vragen binnen de door u gevraagde termijn beantwoord. Gezien de samenhang
tussen verschillende vragen heb ik ervoor gekozen deze vragen gezamenlijk te beantwoorden.