Nota n.a.v. het (nader/tweede nader/enz.) verslag : Nota naar aanleiding van het verslag

Nr. 8
NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

Ontvangen 11 september 2024

Inhoudsopgave

I.

ALGEMEEN

1

1.1.

Mogelijke beleidsalternatieven

4

2.

De termijn voor het doen van een aanvraag voor aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade voor aanvrager van kinderopvangtoeslag

6

3.

Aanpassing van de termijn voor het indienen van een bezwaarschrift

8

4.

Aanpassing van de regeling voor nabestaanden van overleden gedupeerden

12

5.

Peildatum brede ondersteuning ouders in het buitenland

15

6.

Grondslag voor commissies bij de uitvoering van de aanvullende regelingen

16

7.

Budgettaire aspecten

17

8.

Uitvoerders

18

8.1.

Dienst Toeslagen

18

8.2.

Commissie werkelijke schade (CWS)

19

8.3.

Ondersteuningsteam ouders in het buitenland (OTB)

19

9.

Doenbaarheid van de maatregelen

20

10.

Adviesorganen

20

10.1.

Raad voor rechtsbijstand

20

I. ALGEMEEN

Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van de
leden van de fracties van de PVV, de VVD, NSC, GroenLinks-PvdA, D66, het CDA en de
SGP. De vragen van diverse fracties van uw Kamer inzake het wetsvoorstel, en een aantal
belangrijke ontwikkelingen rondom de hersteloperatie toeslagen, hebben het kabinet
ertoe gebracht het wetsvoorstel bij nota van wijziging aan te passen. Het kabinet
kiest ervoor om de beslistermijn voor de aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade niet meer te verlengen naar maximaal twaalf maanden, met de mogelijkheid om
die termijn met maximaal twaalf maanden te verlengen. Dit betekent dat de huidige
beslistermijn van maximaal zes maanden, met een verlengingsmogelijkheid van maximaal
zes maanden blijft bestaan. Hierna wordt dit besluit toegelicht.

Tot op heden lukt het helaas niet om ouders die via de bestuursrechtelijke route een
aanvraag indienden voor aanvullende compensatie van de werkelijke schade, binnen de
wettelijke termijn van zes maanden – eenmalig te verlengen met maximaal zes maanden
– een beschikking te geven. Het kabinet zet daarom al geruime tijd in op enerzijds
versnelling van de afhandeling van aanvragen door de Commissie aanvullende schadevergoeding
werkelijke schade (CWS), en anderzijds op het verlichten van de druk op de CWS door
alternatieve schaderoutes in te richten.

Op 16 juli 2024 is een dienstverleningsovereenkomst gesloten met de Stichting (Gelijk)waardig
Herstel (SGH), waarmee een grote groep gedupeerden de mogelijkheid heeft gekregen
om op een vereenvoudigde wijze aanvullende compensatie te krijgen voor werkelijke
schade. De verwachting is dat een groot deel van de ouders die nu nog in de wachtrij
staan bij de CWS, of ouders die zich daar in de toekomst zouden hebben aangemeld,
niet meer door de CWS maar via de alternatieve schaderoute, uitgevoerd door SGH, geholpen
zal worden om hun financieel herstel af te ronden. Daarmee zal de druk op de CWS aanzienlijk
afnemen, al blijft er een aanzienlijke groep ouders over die (nog) niet de route van
de SGH kunnen of willen bewandelen. Mede om de druk op de CWS verder te verlichten
wordt momenteel gewerkt aan opschaling van de Regieroute VSO, en worden voorbereidingen
getroffen voor de introductie van een digitale schaderoute.

Tegelijkertijd blijft het kabinet volop inzetten op het versnellen van de afhandeling
door de CWS. Er blijft immers nog steeds een groep ouders die ervoor zal kiezen om
hun aanvraag voor aanvullende compensatie voor de werkelijke schade via de CWS te
laten afhandelen. Dit kan zijn omdat zij schadeposten hebben die zich niet lenen voor
vergoeding door de SGH (zoals medische gevolgschade, omdat zij vinden dat een meer
fijnmazige aanpak beter bij hun situatie past of omdat zij op dit moment nog niet
terecht kunnen bij de SGH-route omdat zij (nog) niet binnen de aanmeldingscriteria
vallen. Uw Kamer is met de brief van de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen
en Douane van 31 mei 20241 geïnformeerd dat het kabinet met de CWS afspraken heeft gemaakt om het aantal adviezen
dat de CWS vaststelt te laten groeien. In haar plan van aanpak spreekt de CWS de wens
uit grondig te vernieuwen door aan de ene kant de eigen beleidskaders te heroverwegen
ten opzichte van ruimhartigheid en aan de andere kant door organisatorische maatregelen
te nemen om de productiesnelheid te verhogen.2

In het onderhavige wetsvoorstel, zoals dat luidde op het moment van indiening bij
uw Kamer op 18 juni 2024, werd voorgesteld om de beslistermijnen op aanvragen voor
aanvullende compensatie van werkelijke schade te verlengen. Met de grote stappen die
met de opschaling van de SGH-route, de opschaling van de Regieroute VSO en de ontwikkeling
van de digitale schaderoute zijn gezet om de druk op de CWS te verlichten en de voortdurende
inzet om de afhandeling bij de CWS te versnellen, vindt het kabinet het noodzakelijk
noch wenselijk om de beslistermijn op aanvragen voor aanvullende compensatie voor
de werkelijke schade aan te passen. Voor ouders die zich aanmelden voor een alternatieve
schaderoute geldt immers dat de wettelijke beslistermijn voor hun aanvraag wordt opgeschort.
De beslistermijn van deze ouders start weer op het moment dat onverhoopt geen vaststellingsovereenkomst
zou worden gesloten. Met betrekking tot de ouders die nog wel de CWS-route willen
volgen, geldt dat nog niet met zekerheid te zeggen is tot welke doorlooptijd de nieuw
ontstane situatie gaat leiden en of de verbeteringen voldoende zullen zijn om aanvragen
binnen de wettelijke beslistermijn af te handelen. De keuze om de beslistermijn niet
aan te passen is daarmee een dilemma, want het brengt het risico met zich dat de huidige
termijnen toch niet toereikend zijn. Het kabinet wil echter voorkomen dat er op voorhand
ruimere termijnen worden ingesteld dan nodig zullen zijn.

De nota van wijziging die met deze nota bij uw Kamer aan uw Kamer is aangeboden past
het wetsvoorstel op zo’n manier aan dat de beslistermijn op aanvragen voor aanvullende
compensatie van werkelijke schade ongewijzigd blijft met een duur van zes maanden,
maximaal te verlengen met zes maanden. Met deze wijziging zijn over dit onderwerp
gestelde vragen niet meer aan de orde. Om deze reden worden die vragen niet beantwoord.

Hierna wordt bij de beantwoording van de overige vragen zo veel mogelijk de volgorde
van het verslag aangehouden, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde
liggende vragen tezamen zijn beantwoord.

De leden van de fractie van NSC vragen een reflectie op hoe het komt dat het voorliggende
wetsvoorstel nu behandeld moet worden. Deze leden geven aan dat de termijnen worden
verlengd naar jaren, terwijl de meeste gedupeerden binnen weken in de ellende zaten.
Hierboven is toegelicht dat de aanpassing van de beslistermijn op aanvragen voor aanvullende
compensatie van werkelijke schade niet langer onderdeel is van dit wetsvoorstel. Een
ander onderdeel van het wetsvoorstel ziet op noodzakelijke aanpassingen in de nabestaandenregeling
om deze na de aanpassingen door het gewijzigde amendement Leijten3 weer uitvoerbaar te maken. Nabestaanden van overleden gedupeerden wachten al lange
tijd voor zij een start kunnen maken met het herstel, waardoor spoedige behandeling
van het wetsvoorstel gewenst is.

De leden van de fractie van NSC vragen expliciet aan te geven hoe de voorgestelde
wijzigingen zich verhouden tot de Grondwet en het Europees verdrag voor de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), meer in het bijzonder artikel 17
Grondwet en artikel 6 EVRM. De leden vragen zich af of er is gewaarschuwd voor grondwettelijke
bezwaren bij het voorliggende wetsvoorstel en vragen om de ambtelijke adviezen van
het Ministerie van Financiën, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en het Ministerie van Justitie en Veiligheid die betrekking hebben op de grondwettelijke
aspecten als bijlage bij de antwoorden mee te sturen.

Het kabinet acht het voorliggende wetsvoorstel in lijn met de genoemde artikelen van
de Grondwet en het EVRM. Het oorspronkelijke voorstel dat voor advies bij de Afdeling
advisering van de Raad van State aanhangig is gemaakt, bevatte, anders dan het voorliggende
voorstel, een verlenging van de termijnen voor het beslissen op aanvragen voor aanvullende
compensatie van werkelijke schade en op bezwaar en een aanpassing van lopende beslistermijnen.
De bijbehorende versie van de memorie van toelichting bevatte passages over de verhouding
van deze onderdelen van het wetsvoorstel tot het hogere recht. Uit ambtelijke adviezen
en het advies van de Afdeling bleek evenwel dat de aanpassing van de beslistermijn
op bezwaar en de bijbehorende toelichting zich slecht verhield tot het recht op een
besluit binnen een redelijke termijn, bedoeld in artikel 6, eerste lid, EVRM, artikel
17, eerste lid, Grondwet en het rechtszekerheidsbeginsel. Uit de adviezen die bij
de voorbereiding van dit wetsvoorstel zijn ingewonnen, blijkt dat de redelijke termijn
voor afdoening van geschillen als bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het EVRM en
artikel 17, eerste lid, Grondwet aanvangt op het moment dat tegen de beslissing op
de eerste aanvraag bezwaar is gemaakt. De daaraan voorafgaande fase, waarin op een
aanvraag wordt besloten, valt buiten het bereik van de door het EVRM en de Grondwet
geboden aanspraak op een redelijke termijn voor de afdoening van geschillen. Deze
adviezen zijn betrokken in de integrale afwegingen die op meerdere momenten in het
voorbereidingstraject zijn gemaakt. Uiteindelijk heeft het kabinet besloten niet langer
voor te stellen om de diverse beslistermijnen aan te passen. De verschillende ambtelijke
adviezen met betrekking tot deze keuze zijn als bijlage bij deze nota naar aanleiding
van het verslag gevoegd4.

1.1. Mogelijke beleidsalternatieven

De leden van de fractie van de VVD lezen dat een aanzienlijke groep vermoedelijk niet-gedupeerde
ouders versneld een integrale beoordeling krijgen waardoor de wachtrij voor andere
ouders kleiner wordt. Deze leden vragen hoe groot de afname in wachttijd voor ouders
naar inschatting is. Een van de versnellingsmaatregelen die de Uitvoeringsorganisatie
Hersteloperatie Toeslagen (UHT) heeft getroffen is dat met extra personele capaciteit
versnelde integrale beoordelingen plaatsvinden voor een groep aanvragers waarvan op
basis van de eerste toets de inschatting is dat zij niet zijn gedupeerd. Hierdoor
wordt meer voortgang gemaakt bij de integrale beoordelingen van ouders die wel als
gedupeerd zijn aangemerkt in de eerste toets. Hoeveel versnelling dit oplevert, valt
niet te zeggen, omdat meerdere variabelen hierop van invloed zijn. Naast het aantal
aanmeldingen, dat varieert in de tijd, is dit bijvoorbeeld ook afhankelijk van aanvragen
die voorrang krijgen, zoals urgente casussen en beroepen niet tijdig beslissen.

De leden van de fractie van de VVD vragen onder welke voorwaarden een schikkingsvoorstel
zal worden gedaan wanneer in bezwaar wordt gegaan. Ook vragen zij onder welke omstandigheden
een schikkingsvoorstel logisch is en hoe wordt voorkomen dat personen in bezwaar gaan
met als enkel doel het krijgen van een schikkingsvoorstel. De voorwaarden om in aanmerking
te komen voor een gestandaardiseerd schikkingsvoorstel zijn dat er sprake dient te
zijn van een toekennende beschikking op de integrale beoordeling. Het moet dus gaan
om een ouder die gedupeerd is, het bezwaar dient te zijn ingediend vóór 1 juni 2024
en de Dienst Toeslagen heeft op 1 september 2024 nog geen beslissing op bezwaar genomen.
Ouders die na 1 juni 2024 bezwaar maken komen dus niet in aanmerking voor het gestandaardiseerde
schikkingsvoorstel. Op deze manier wordt voorkomen dat personen enkel omwille van
het schikkingsvoorstel in bezwaar gaan.

De leden van de fractie van NSC lezen dat op diverse manieren wordt ingezet op het
versnellen van bezwaarafhandeling, onder andere door pogingen de instroom van bezwaren
te verlagen. Daarbij worden onder andere genoemd het geven van betere uitleg aan ouders
over hun beschikking, de zienswijzemogelijkheid voor de definitieve beschikking en
alternatieve afhandeling zoals mediation. Deze leden vragen of dit op heden succesvol
verloopt. Het blijkt in de praktijk dat deze inzet succesvol verloopt. Ouders geven
aan dat de nieuwe mogelijkheden in een behoefte voorzien en het bezwaarpercentage
lijkt in de afgelopen maanden licht te dalen. Over deze trend kunnen echter nog geen
definitieve uitspraken worden gedaan, omdat ouders in veel gevallen nog in bezwaar
kunnen gaan tegen beschikkingen. Tegen beschikkingen van voor 2024 kan immers nog
tot het einde van dit jaar bezwaar worden gemaakt. Tegen beschikkingen uit 2024 die
zijn bekendgemaakt voorafgaand aan de inwerkingtreding van het Beleid procesrecht
hersteloperatie toeslagen5 kan binnen één jaar na bekendmaking van de beschikking bezwaar worden gemaakt. Mogelijke
positieve effecten van de genoemde maatregelen op het percentage ouders dat zich genoodzaakt
ziet om in bezwaar te gaan, worden dus pas in de loop van de tijd in volle omvang
zichtbaar.

De leden van de fractie van NSC vragen of het kabinet zicht heeft op de ervaringen
van ouders en of hierop een toelichting gegeven kan worden. UHT doet elk kwartaal
onderzoek naar de beleving van ouders omtrent de integrale beoordeling. Daarbij wordt
gevraagd hoe ouders het contact met hun persoonlijk zaakbehandelaar hebben ervaren,
hoe ouders het proces als geheel hebben ervaren, maar ook of hun zaak voor het gevoel
van de ouders financieel en emotioneel afgerond voelt. Uit het laatste onderzoek onder
circa 200 ouders, komt naar voren dat 80 tot 90 procent tevreden is met hun persoonlijk
zaakbehandelaar op het gebied van samenwerken, zorgvuldigheid, betrouwbaarheid en
menselijke maat. Ook vindt eenzelfde percentage ouders dat ze goede uitleg kregen
over de uitkomst van de beoordeling. Daarnaast geven meer ouders aan geen aanvullende
actie naar aanleiding van de beschikking te overwegen, waaronder het indienen van
een bezwaar. Tot slot geeft een groot deel van de ouders aan dat hun financieel en
emotioneel herstel naar tevredenheid is afgerond. Hierop is sinds vorig jaar een stijgende
lijn te zien. Er blijven daarbij wel grote verschillen tussen erkend gedupeerden en
aanvragers die niet als gedupeerden zijn erkend.

De leden van de fractie van het CDA willen weten wat de maatregelen uit een pakket
van deels meer onconventionele maatregelen zijn en willen de garantie dat deze rechten
van ouders niet inperken. Er wordt doorlopend gekeken naar maatregelen om de afhandeling
van bezwaren te versnellen zonder afbreuk te doen aan de rechtsbescherming voor ouders.
De deels onconventionele maatregelen die in de voortgangsrapportage (VGR) januari
tot en met april 2024 worden genoemd zijn maatregelen om de instroom te beperken,
processen te versnellen en de capaciteit verder te verhogen.6

Om de instroom te beperken is gekeken naar andere hersteloperaties, waaruit het afdoen
van bezwaren door middel van een schikkingsvoorstel als effectieve maatregel naar
voren is gekomen. Dit kan voor ouders een snellere oplossing bieden, waardoor andere
ouders sneller kunnen worden geholpen. Om de processen te versnellen wordt beter gestuurd
op termijnen, zodat de voortgang van de bezwaarafhandeling beter kan worden bewaakt.
Daartoe is het Beleid procesrecht herstel toeslagen gepubliceerd, zoals aangekondigd
in genoemde VGR.7 Hierbij is vanzelfsprekend gekeken naar termijnen die ook voor ouders en hun gemachtigden
redelijk zijn. Er worden duidelijke en haalbare termijnen gehanteerd, waarmee geen
afbreuk wordt gedaan aan de rechtsbescherming. Om de capaciteit verder te vergroten
wordt gewerkt aan het door middel van «hybride insourcing» uitbesteden van de behandeling
van specifieke groepen bezwaren. De insourcing vindt plaats onder resultaatverplichting,
waarvan naast de doorlooptijd ook onder meer de juridische correctheid en de ouderbeleving
onderdeel uitmaken. De verschillende prestatie-indicatoren worden door UHT gemonitord,
met het oog op onder andere kwaliteit en uniformiteit.

Verder vragen de leden van de fractie van het CDA hoe het staat met de uitvoering
van motie Stultiens en Inge van Dijk8, of al in overleg is getreden met de Bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie
toeslagen (BAC) en of oplossingen zijn gevonden voor situaties waarin de inperking
van de BAC leidt tot nadelige gevolgen voor de gedupeerde ouders. In de VGR over de
periode januari tot en met april 2024 is opgenomen hoe aan deze motie invulling is
gegeven. Er bestaat regulier overleg tussen de BAC en het Ministerie van Financiën
waarin ook de gerichtere inzet van deze commissie aan de orde komt. Op dit moment
handelt UHT bezwaren af van ouders waarbij deze ouders op grond van de instellingsregeling
BAC het laatste woord hebben over het antwoord op de vraag of zij langs de BAC willen.
Gelet op dat uitgangspunt is van nadelige gevolgen voor gedupeerde ouders geen sprake.
UHT analyseert de adviezen van de BAC en hoe daar opvolging aan wordt gegeven. Als
er sprake is van een advieslijn op basis waarvan de uitkomst een bezwaargrond zich
evident laat voorspellen, dan publiceert UHT deze lijnen op haar website. UHT monitort
deze lijnen en actualiseert deze waar nodig.

De leden van de fractie van het CDA vragen daarnaast hoe het staat met de inspanningen
om het zienswijzegesprek tijdens de integrale beoordeling beter in te richten en daarmee
bezwaren te voorkomen. Er zijn verschillende stappen gezet om de zienswijze beter
in te richten. De werkwijze bij de integrale beoordeling is dat met ouders in een
gesprek de uitslag van de integrale beoordeling wordt besproken. Deze uitkomst krijgen
zij ook schriftelijk: de vooraankondiging. Ouders kunnen een zienswijze geven op deze
vooraankondiging en UHT bekijkt deze zienswijze voordat een ouder een definitieve
beschikking krijgt. Daarnaast zijn maatregelen getroffen om het informeren van en
afstemmen met ouders tijdens de integrale beoordeling te verbeteren. Zo wordt bijvoorbeeld
eerder en beter informatie gedeeld en zijn persoonlijk zaakbehandelaars getraind om
de compensatieberekening, een belangrijk onderdeel van de beschikking, beter uit te
leggen. Deze maatregelen kunnen zowel een bijdrage leveren aan het voorkomen van bezwaren
als aan hoe de ouder de integrale beoordeling ervaart.

2. De termijn voor het doen van een aanvraag voor aanvullende compensatie voor de
werkelijke schade voor aanvrager van kinderopvangtoeslag

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen om toe te lichten in hoeverre de
huidige deadline van 1 januari 2024 voor het doen van een aanvraag voor aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade wordt nageleefd. Daarbij vragen zij of het klopt
dat gedupeerde ouders van wie de integrale beoordeling vóór 1 juli 2023 is vast komen
te staan op dit moment geen aanvraag kunnen doen voor aanvullende compensatie, maar
na inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel (indien dat vóór 1 januari 2025
is) wel. Bij de aankondiging van de verlenging van de termijn voor aanvragen voor
aanvullende compensatie van werkelijke schade in oktober 20239 is meegedeeld dat de nieuwe termijn in de praktijk al toegepast zou worden, vooruitlopend
op de aanpassing van de wet. Ouders met een integrale beoordeling van vóór 1 juli
2023 hebben dus ook na de voormalige deadline een aanvraag kunnen indienen en deze
worden in behandeling genomen.

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen wanneer wordt verwacht dat het
voorliggende wetsvoorstel in werking treedt. Het kabinet hoopt zo spoedig mogelijk.
Het uitgangspunt is dat het grotendeels de dag na publicatie in het Staatsblad in
werking zal treden. Het kabinet heeft uw Kamer in de aanbiedingsbrief bij het onderhavige
wetsvoorstel verzocht om het spoedig te behandelen, zodat nabestaanden van overleden
gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag zo snel mogelijk kunnen worden geholpen.10 Het is aan uw Kamer en aan de Eerste Kamer om te bepalen of u hiermee instemt.

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen in hoeverre wordt verwacht dat
deze maatregel zal leiden tot meer gedupeerden die een aanvraag doen voor aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade. Op dit moment is er geen reden om aan te nemen
dat de verruiming van de aanmeldtermijn voor aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade zal leiden tot meer aanvragen. Ook onder de oude aanmeldtermijn gold voor veel
ouders dat zij nog niet of minder dan een half jaar geleden een beschikking op hun
integrale beoordeling hadden ontvangen, waardoor de groep potentiële aanvragers groot
was.

De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet kan aangeven in hoeverre
door het verlengen van bovenstaande termijn de druk op de hersteloperatie wordt verminderd
en of wordt verwacht dat het verlengen van de termijn ervoor zorgt dat de totale duur
van de hersteloperatie langer wordt. De verlenging van de aanvraagtermijn en het hierop
vooruitlopen in de praktijk beoogde te voorkomen dat er eind 2023 een grote piek aan
aanvragen zou binnenkomen van ouders die nog niet konden afwegen of zij wellicht beter
geholpen zouden kunnen worden in de SGH-route en uit voorzorg alvast een aanvraag
zouden doen voor de bestuursrechtelijke schaderoute. Deze piek zou vervolgens een
jaar later hebben kunnen leiden tot versterking van de dynamiek rondom beroepen niet
tijdig beslissen. Meer ruimte voor ouders om te komen tot een afweging en een betere
spreiding van aanvragen heeft deze extra druk op de hersteloperatie weggenomen. Het
is niet aan te geven of de verlenging van de aanvraagtermijn leidt tot een verlengde
duur van de hersteloperatie. Het is ook denkbaar dat deze juist tot versnelling leidt.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoe ouders geholpen worden bij de oriëntatie
op de verschillende alternatieve schaderoutes. Naast publiek beschikbare informatie
via onder andere de website van UHT, wordt gewerkt aan een centraal aanmeldportaal
voor de aanvullende compensatie voor de werkelijke schade. Ouders kunnen zich via
dit portaal niet alleen aanmelden voor een schaderoute, maar ook informatie vinden
over de verschillende routes aan de hand van een routewijzer. Het aanmeldportaal is
naar verwachting per september 2024 in de lucht.

De leden van de fractie van NSC vragen waarom ervoor gekozen is om de aanmeldtermijn
met twaalf maanden te verlengen en of met voldoende zekerheid te zeggen is dat twaalf
maanden gedupeerde ouders genoeg ruimte biedt. De leden van de fractie van D66 vragen
op basis waarvan het kabinet inschat dat vóór 1 januari 2025 voldoende helderheid
zal bestaan over de verschillende schaderoutes. De leden van de fractie van D66 vragen
of alternatieven zijn overwogen voor een wettelijk vastgelegde datum, zoals een datum
die per beleidsbesluit ingevuld kan worden. Zij vragen daarnaast waarom de voorkeur
is gegeven aan een vastgeprikte datum die wellicht in de toekomst weer met terugwerkende
kracht aangepast moet worden, met grote onzekerheid als gevolg.

De voorgenomen wettelijke verlenging van de termijn voor het doen van een aanvraag
voor aanvullende compensatie voor de werkelijke schade van 1 januari 2024 naar 1 januari
2025 leidt tot duidelijkheid en coulance voor alle gedupeerden. Voor een groot deel
van de gedupeerden zou deze termijn zonder deze wetswijziging immers al per 1 januari
2024 zijn verstreken. Bij het voorstel om te komen tot een aangepaste aanvraagtermijn
voor aanvullende compensatie van werkelijke schade, heeft het kabinet gepoogd het
midden te houden tussen enerzijds voldoende tijd voor de aanvragers om een afweging
te maken, en anderzijds duidelijkheid voor de uitvoering met betrekking tot instroom
van aanvragen. Hierbij speelt ook dat het kabinet een piek van aanvragen in een korte
tijd wil voorkomen, omdat dat kan leiden tot langere wachttijden voor de aanvragers.
Daarom is gekozen voor een verruiming van twaalf maanden. Een alternatief voor een
wettelijk vastgestelde datum is niet overwogen. Als het kabinet aanleiding ziet om
de uiterste aanvraagdatum aan te passen, zal het kabinet de Kamer daar vóór de volgende
fase van de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel nader over informeren.

De leden van de fractie van het CDA vragen of de verruiming van de aanvullende schaderoutes
tot 1 januari 2025 betekent dat ouders die al een schaderoute hebben doorlopen, zich
kunnen melden voor een andere schaderoute. Het antwoord luidt ontkennend. Het onderhavige
wetsvoorstel voorziet daar niet in.

3. Aanpassing van de termijn voor het indienen van een bezwaarschrift

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen of het kabinet kan bevestigen dat
bezwaren op beschikkingen genomen voor 1 juli 2024 uiterlijk tussen 31 december 2024
en 1 juli 2025 kunnen worden ingediend, afhankelijk van de dagtekening van de beschikking.
In de bezwaarclausule die is opgenomen in de beschikking van iedere ouder staat welke
termijn de ouder heeft vanaf dagtekening van de beschikking. Op basis van het met
ingang van 10 juli 2024 in werking getreden11 Beleid procesrecht herstel toeslagen geldt een bezwaartermijn van zestien weken.
Dat betreft de wettelijke termijn van zes weken en een coulancetermijn van tien weken.
Voor beschikkingen waarin niet is gewezen op de coulanceperiode van tien weken12, geldt dat bezwaren in beginsel inhoudelijk worden behandeld, tenzij deze bezwaren
onredelijk laat zijn ingediend. Een bezwaar wordt dan in ieder geval niet als onredelijk
laat ingediend aangemerkt, indien het in 2024 is ingediend. Voor beschikkingen die
zijn bekendgemaakt in 2024 geldt dat wanneer daarin nog de oude bezwaarclausule van
zes weken is opgenomen zonder een verwijzing naar de coulanceperiode van tien weken,
bezwaar kan worden gemaakt binnen een jaar volgend op de dagtekening van de beschikking.
Tegen een beschikking met bijvoorbeeld dagtekening 9 juli 2024 dient dan dus vóór
9 juli 2025 bezwaar te worden gemaakt. Met betrekking tot een beschikking met een
dagtekening van bijvoorbeeld 9 augustus 2024 heeft men zestien weken de tijd om een
bezwaarschrift in te dienen.

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen of het klopt dat bezwaren op beschikkingen
die zijn genomen vóór 1 juli 2024 in veel gevallen later ingediend kunnen worden dan
bezwaren op beschikkingen die na die datum zijn genomen. Ook vragen de leden toe te
lichten waarom hiervoor is gekozen en of dit wordt beschouwd als een evenwichtige
uitkomst.

Bezwaren tegen oude beschikkingen van vóór het op 10 juli 2024 in werking getreden
Beleid procesrecht herstel toeslagen worden inderdaad anders behandeld dan bezwaren
die onder het nieuwe beleid vallen, zoals eerder in deze nota naar aanleiding van
het verslag toegelicht. In de oude situatie gold als uitgangspunt dat termijnoverschrijdingen
burgers niet werden tegengeworpen. In nieuwe gevallen, waarin op basis van aangepast
beleid een ruimere termijn van zestien weken is gehanteerd, geldt dat uitgangspunt
niet meer. De bezwaarclausules en de communicatie zijn daar ook op aangepast. In die
gevallen is voor burgers duidelijk dat van hen gevraagd wordt binnen zestien weken
bezwaar te maken. Daarbij wordt er ook op gewezen dat zij zonder inhoudelijke gronden
bezwaar kunnen maken en op een later moment die gronden nog aan kunnen vullen. Dat
geeft burgers ruim de tijd om bezwaar te maken, zo nodig door na de beschikking eerst
nog rechtsbijstand te zoeken. Mocht er later dan na zestien weken bezwaar worden gemaakt,
dan wordt steeds beoordeeld of er sprake is van een verschoonbare reden voor de termijnoverschrijding,
zoals later in deze nota naar aanleiding van het verslag toegelicht. Gelet hierop
meent het kabinet dat er sprake is van een evenwichtige uitkomst van het beleid.

Daarnaast vragen de leden van de fractie GroenLinks-PvdA waarom niet gekozen is de
beleidsregels in voorliggend wetsvoorstel op te nemen. Een gedeelte van dit beleid,
te weten de bezwaartermijn van zestien weken, wordt voorgesteld in het onderhavige
wetsvoorstel. Voor die gevallen waarin vóór inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel
bezwaartermijnen al zijn verstreken is er voor gekozen beleidsregels te formuleren.
Deze beleidsregels vervangen de voorheen geldende vaste gedragslijn zoals gepubliceerd
op de website van UHT om termijnoverschrijdingen nooit tegen te werpen. In het Beleid
procesrecht hersteloperatie toeslagen wordt – onder meer – inzicht gegeven hoe wordt
omgegaan met verschoonbare termijnoverschrijdingen. Dat leent zich niet voor opname
in een wettelijke bepaling, omdat het gaat om de concrete en individuele toepassing
van een reeds bestaande wettelijke bepaling. Evenmin lag het in de rede om belanghebbenden
die al eerder een wettelijke bezwaartermijn hebben gehad opnieuw een wettelijke termijn
te bieden om in bezwaar te gaan. In plaats daarvan is in beleid neergelegd tot wanneer
een bezwaarschrift in ieder geval niet als onredelijk laat ingediend wordt beschouwd.
In die gevallen wordt het bezwaarschrift dus in ieder geval in behandeling genomen.

De leden van de fractie van de VVD vragen wat de verlengde termijn voor het indienen
van een bezwaarschrift betekent voor gedupeerden die toch langer dan zestien weken
nodig hebben om een bezwaar in te dienen en of er coulance of uitzonderingssituaties
mogelijk zijn. Ook vragen deze leden hier voorbeelden van te geven. De leden van de
fractie van D66 vragen hoe zal worden omgegaan met bezwaarschriften die na zestien
weken worden ingediend.

De termijn van zestien weken is een aanzienlijke verruiming ten opzichte van de gebruikelijke
bezwaartermijn van zes weken. Het kabinet verwacht dat dat ruim voldoende tijd biedt
voor belanghebbenden om in bezwaar te gaan. Daarbij moet worden bedacht dat een bezwaar
ook zonder inhoudelijke gronden kan worden ingediend en op grond van het Beleid procesrecht
herstel toeslagen worden belanghebbenden daar ook op gewezen. De individuele verschoonbaarheidstoets
laat bovendien ruimte om belanghebbenden die niet eerder bezwaar in konden dienen,
toch in dat bezwaar te ontvangen. Het eerder genoemde beleid noemt daarbij één voorbeeld
dat wordt betrokken bij de verschoonbaarheid: als een ouder tijdens de integrale beoordeling
een dossier vraagt en dat pas later ontvangt, wordt ouders de gelegenheid geboden
na de ontvangst van dat dossier alsnog in bezwaar te gaan.

In overige situaties gaat het om de individuele merites van het geval. Het gaat op
grond van de geldende jurisprudentie dan om bijzondere omstandigheden die de indiener
van het bezwaarschrift betreffen. Hierbij valt in de eerste plaats te denken aan persoonlijke
omstandigheden aan de zijde van de indiener zelf, zoals psychisch onvermogen, ernstige
ziekte of ongeval van de indiener of ziekte of overlijden van diens naasten en de
zorgtaken die daarmee gepaard gaan. In de tweede plaats kan worden gedacht aan externe
omstandigheden die voor overbelasting of stress bij de indiener zorgen, zoals een
natuurramp, een besmettelijke dierziekte op het bedrijf of een brand in de woning
of in een bedrijfspand. Overeenkomstig de uitgangspunten in de jurisprudentie13 geeft de Dienst Toeslagen de indiener daarbij zo nodig uitdrukkelijk voorlichting
over de punten waarover deze nog bewijs van extra feiten en (bijzondere) omstandigheden
zou moeten aanvoeren.

De leden van de fractie van de VVD vragen waarom is gekozen voor specifiek zestien
weken, terwijl dit de tijd is die gedupeerden gemiddeld nodig hebben voor het opstellen
van een bezwaarschrift. Tevens vragen deze leden of dit betekent dat veel gedupeerden
belang hebben bij een langere termijn. In een overgrote meerderheid van de gevallen
worden bezwaren binnen zestien weken ingediend. In een beperkt aantal gevallen zijn
de termijnoverschrijdingen aanmerkelijk ruimer, sporadisch oplopend tot meer dan een
jaar. Omdat termijnoverschrijdingen nooit werden tegengeworpen, was dit voor belanghebbenden
ook geen prikkel om bezwaren binnen een bepaalde termijn in te dienen. Het kabinet
vindt het wenselijk om een ruime, haalbare termijn te kiezen, waarover duidelijk wordt
gecommuniceerd richting belanghebbenden. In die gevallen waarin het dan toch niet
lukt om binnen de termijn bezwaar te maken, wordt met oog voor de individuele omstandigheden
gekeken of er voor ouders toch nog een mogelijkheid is.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het kabinet de kritiek van de Nederlandse
orde van advocaten (NovA) ziet dat een wetswijziging niet noodzakelijk is. De NovA
geeft aan dat vanuit het oogpunt van de betrokken ouders geen sprake is van een probleem
in de uitvoeringspraktijk dat noopt tot aanpassing van de Wht en dat het voorstel
tot aanpassing van de bezwaartermijn naar zestien weken leidt tot een verminderd niveau
van rechtsbescherming.14 De leden van de fractie van D66 vragen toe te lichten welk belang van gedupeerden
wordt gediend met deze maatregel en welk belang van de uitvoering.

Zoals uiteengezet in de brief aan uw Kamer van 31 mei 202415 is ervoor gekozen om de termijn voor het indienen van een bezwaarschrift te verlengen
en vervolgens te handhaven. Het in voornoemde brief aangekondigde beleid is op 9 juli
2024 gepubliceerd in de Staatscourant (Beleid procesrecht herstel toeslagen).16 Op grond hiervan wordt in beschikkingen aan iedere ouder de geldende bezwaartermijn
gecommuniceerd. Hiermee worden burgers geïnformeerd dat ze meer tijd hebben dan de
gebruikelijke zes weken om bezwaar te maken, namelijk zestien weken.

Tegenover deze langere termijn staat dat er strikter gekeken gaat worden naar termijnoverschrijdingen
dan tot op heden het geval was in de hersteloperatie toeslagen. Tot de inwerkingtreding
van het aangepaste beleid werden die niet aan burgers tegengeworpen. Met het voortschrijden
van de hersteloperatie bestond er aanleiding om te komen tot een meer gewogen beleid.
Daarbij geldt wel dat bij overschrijding van de termijn van zestien weken steeds rekening
wordt gehouden met verschoonbare termijnoverschrijdingen, zoals eerder in deze nota
naar aanleiding van het verslag is toegelicht.

Door beter te sturen op termijnen, waaronder de bezwaartermijn, kan de voortgang van
de hersteloperatie toeslagen beter worden gewaarborgd. Belanghebbenden weten daardoor
binnen welke termijn zij een relevante vervolgstap moeten zetten en UHT kan beter
inschatten in welke gevallen zij nog bezwaren heeft te verwachten. Dat draagt bij
aan het kunnen nemen van gerichte maatregelen om de hersteloperatie te versnellen
en verbeteren.

De leden van de fractie van NSC vragen of het kabinet de komende tijd wil bezien hoe
de situatie verloopt onder de nieuwe regeling en wat de verhouding is tussen ontvankelijke
en niet-ontvankelijke verzoeken. Aan dit verzoek voldoet het kabinet graag en zal
dit monitoren en daarover telkens rapporteren in de VGR.

De leden van de fractie van NSC vragen of het kabinet bereid is de vaststelling van
een wettelijke termijn van zestien weken te heroverwegen als in praktijk blijkt dat
deze voor veel ouders te kort is. Het uitgangspunt is dat iedere belanghebbende de
gelegenheid heeft om desgewenst bezwaar te maken. De verwachting is dat de termijn
van zestien weken volstaat. Er kan maatwerk worden geleverd als belanghebbenden toch
te laat bezwaar aantekenen, op basis van de eerder beschreven verschoonbare termijnoverschrijding.
Dat maatwerk geeft ook de gelegenheid om het bezwaar van ouders die toch te laat bezwaar
maken in behandeling te nemen als er een goede reden is voor het te laat indienen
van het bezwaar.

De leden van de fractie van de VVD vragen of het gevolg van deze maatregel is, zoals
de NovA opmerkt, dat de afhandelingstermijn van bezwaren hiermee in feite verlengd
wordt omdat deze aanvangt na het einde van de bezwaartermijn. In de versie van het
wetsvoorstel dat voor advies is voorgelegd aan de NovA was hiervan inderdaad sprake.
Dit was het gevolg van de koppeling in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van de
beslistermijn op bezwaar aan de duur van de bezwaartermijn. In het onderhavige wetsvoorstel
is dit naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State
aangepast. Op grond van het onderhavige wetsvoorstel vangt de beslistermijn in afwijking
van de Awb aan op het moment dat een ingediend bezwaarschrift door de Dienst Toeslagen
is ontvangen, met dien verstande dat de beslistermijn niet eerder aanvangt dan zes
weken na aanvang van de termijn voor het indienen van een bezwaarschrift. Een bezwaarschrift
dat in de eerste zes weken van de bezwaartermijn wordt ingediend, leidt dus niet tot
een eerdere start van de beslistermijn dan zes weken na de start van de bezwaartermijn.
Dat is in lijn met de huidige situatie op grond van de Awb.

De leden van de fractie van D66 vragen toe te lichten welk belang van gedupeerden
wordt gediend met deze maatregel en welk belang van de uitvoering. Door beter te sturen
op termijnen, waaronder de bezwaartermijn, kan de voortgang van de hersteloperatie
beter worden gewaarborgd. Belanghebbenden weten daardoor binnen welke termijn zij
een relevante vervolgstap moeten zetten en UHT kan beter inschatten in welke gevallen
zij nog bezwaren heeft te verwachten. Dat draagt bij aan het kunnen nemen van gerichte
maatregelen om de hersteloperatie te versnellen en verbeteren.

4. Aanpassing van de regeling voor nabestaanden van overleden gedupeerden

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen een inschatting te maken hoeveel
mensen gebruik zullen gaan maken van de nabestaandenregeling. Daarnaast vragen deze
leden naar een inschatting hoeveel daarvan een verzoek zullen doen voor aanvullende
compensatie voor de werkelijke schade. In totaal zijn circa 450 overleden aanvragers
van kinderopvangtoeslag bij UHT bekend.17 Het aantal nabestaanden dat van de regeling gebruik gaat maken en daarbinnen een
aanvraag zullen doen voor aanvullende compensatie voor de werkelijke schade is moeilijk
in te schatten. In veel gevallen zal nog beoordeeld worden of aannemelijk is dat de
overleden aanvrager van kinderopvangtoeslag gedupeerd was, namelijk wanneer die beoordeling
nog niet heeft plaatsgevonden voorafgaand aan diens overlijden. Naast de nabestaanden
van circa 450 overleden aanvragers van kinderopvangtoeslag die UHT in beeld heeft,
bestaat de mogelijkheid voor andere nabestaanden van overleden (mogelijk) gedupeerde
aanvragers van kinderopvangtoeslag om zich te melden.

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen of nabestaanden ook bij de SGH
terecht kunnen. De leden van de fractie van het CDA vragen waarom niet andere aanvullende
schaderoutes openstaan voor de nabestaanden. Het uitgangspunt voor de nabestaanden
is dat zij in aanmerking komen voor hetgeen de gedupeerde aanvrager van kinderopvangtoeslag
bij leven zou hebben ontvangen. Voor de compensatie van de werkelijke schade geldt
dan ook in principe hetzelfde uitgangspunt. Hierbij dient wel opgemerkt te worden
dat CWS verwacht dat het voor de nabestaanden moeilijk kan zijn om het verhaal van
de overledene te vertellen en aannemelijk te maken. Het gevolg hiervan kan zijn dat
er geen advies gegeven kan worden en dus geen aanvullende compensatie uitgekeerd.
Het kabinet treedt met SGH over onder andere deze groep in overleg.

De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet verdere invulling kan geven
aan de coördinerende rol van Dienst Toeslagen binnen de hersteloperatie en hoeveel
extra capaciteit hiervoor nodig is. Daarnaast vragen deze leden hoe de coördinerende
rol van Dienst Toeslagen in verhouding staat tot de personen werkzaam bij de ketenpartners
en hoeveel persoonlijk zaakbehandelaars er voor de nabestaandenregeling naar verwachting
nodig zijn. Verder willen zij weten of deze extra taak voor nog meer druk zorg op
de Dienst Toeslagen en of deze extra coördinatietaak voor vertraging zorgt op andere
onderdelen.

Voor de uitvoering van de nabestaandenregeling wordt bij UHT extra capaciteit ingezet,
waardoor er geen sprake is van een verhoogde druk op Dienst Toeslagen of vertraging
op andere onderdelen. Circa twintig persoonlijk zaakbehandelaars nabestaanden18 gaan zich bezighouden met de uitvoering van de regeling. Nabestaanden krijgen een
persoonlijk zaakbehandelaar nabestaanden die hen bijstaat gedurende het herstelproces,
waar nodig tot en met het moment dat de werkelijke schade is vastgesteld. De persoonlijk
zaakbehandelaar nabestaanden ondersteunt de nabestaande bij het aanvragen en heeft
goede contacten bij de ketenpartijen, zodat het proces soepel verloopt.

De leden van de fractie van NSC vragen hoelang het proces normaal gesproken duurt
voor een nabestaande die gebruikmaakt van de nabestaandenregeling. De leden van de
fractie van het CDA vragen daarnaast wat de kortst mogelijke periode is waarin een
(herstel)proces door een nabestaande kan worden afgerond.

De doorlooptijd voor een nabestaande is afhankelijk van het aantal regelingen binnen
de hersteloperatie toeslagen waarvoor een nabestaande in aanmerking komt, en de complexiteit
van de situatie. De integrale beoordeling kan binnen enkele weken zijn afgerond. Als
een nabestaande zich vervolgens meldt voor de aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade kan de CWS een dossier in zesenhalve week afronden waarna de Dienst Toeslagen
een besluit neemt. Als een nabestaande zich meldt voor de schuldenaanpak geldt voor
Sociale Banken Nederland (SBN) een beslistermijn van zes maanden19, te verlengen met maximaal zes maanden.

Verder hebben de leden van de fractie van NSC gevraagd hoe lang het (herstel)proces
in het uiterste geval gaat duren als iedere keer de wettelijke termijnen precies worden
gehaald, dus inclusief werkelijke schade en beroep. Bijvoorbeeld als een nabestaande
zich op 1 januari 2025 meldt. In onderstaande tabel staan alle termijnen waar rekening
mee gehouden kan worden. Dit is exclusief beroep, omdat de termijn waarop beroep behandeld
kan worden afhankelijk is van de doorlooptijd bij de rechtbank. De tabel heeft betrekking
op de situatie waarin het totale proces de meeste tijd in beslag zou kunnen nemen.
Dit is de situatie waarin de kinderen van overleden aanvragers in aanmerking komen
voor de nabestaandenregeling en nog geen toekenning heeft plaatsgevonden aan de overleden
aanvrager in het kader van de hersteloperatie toeslagen. Het kabinet benadrukt dat
dit uiterste termijnen zijn en dat voor het overgrote deel van de nabestaanden het
proces naar verwachting niet zo lang gaat duren.

Fase

Aanmeldtermijn

Termijn beschikking

Mogelijke verlenging termijn beschikking

Eerste toets en Integrale Beoordeling

6 maanden

6 maanden

6 maanden

Bezwaar integrale beoordeling

16 weken

6 weken

6 weken

Werkelijke schade

6 maanden

6 maanden

6 maanden

Bezwaar werkelijke schade

16 weken

6 weken

6 weken

De leden van de fractie van NSC merken op dat het erop lijkt dat de Dienst Toeslagen
de nabestaandenregeling gaat uitvoeren en vragen waarom niet is gekozen voor de UHT.
Het klopt dat in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om de Dienst Toeslagen aan te
merken als bestuursorgaan dat (de coördinatie van) de nabestaandenregeling uitvoert.
In de praktijk voert UHT de regeling uit. Die systematiek geldt voor alle onderdelen
van de Wht die door UHT worden uitgevoerd. UHT is een onderdeel van de Dienst Toeslagen
dat is opgericht om het herstel in het kader van de hersteloperatie toeslagen te verzorgen20. Aan de directeur van UHT is mandaat verleend voor het namens de Dienst Toeslagen
nemen van besluiten ten aanzien van de wettelijke taken waarmee de Dienst Toeslagen
is belast op grond van de Wht en besluiten op grond van de Awb die met deze wettelijke
taken samenhangen. Aan bepaalde medewerkers van UHT is ondermandaat verleend.21

De leden van fractie van het CDA vragen op basis van welk dossier de processen van
de nabestaandenregeling worden doorlopen en wat de verhouding is tussen het verhaal
van de nabestaande en het aangelegde dossier. De beoordeling vindt plaats op basis
van het verhaal van de overleden aanvrager (voor zover bekend), het verhaal van de
nabestaande(n) en informatie uit de systemen van UHT. Hoe de verhouding hiertussen
is, is afhankelijk van de individuele casus en de stand van zaken van de beoordeling
van de aanvraag van de overleden aanvrager op het moment van overlijden.

De leden van de fractie van het CDA vragen naar de verwachting qua startdatum voor
de CWS voor uitvoering van aanvragen voor aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade door nabestaanden. De start van de uitvoering van de nabestaandenregeling hangt
nauw samen met de inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel. Alle betrokken
uitvoerders, inclusief de CWS, zullen na inwerkingtreding van de wet starten met de
uitvoering van de regeling.

De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de ervaringen bij SGH met de werkwijze
van «het verhaal doen» wordt overgenomen bij de route via de CWS. Allereerst geldt
dat ouders die hun feitenrelaas bij SGH opstellen, maar later toch besluiten af te
zien van een vaststellingsovereenkomst, eigenaar blijven van het feitenrelaas en dit
desgewenst kunnen delen met de CWS. Wel is het zo dat de meer precieze methodiek van
de CWS informatie kan vereisen die niet meteen voorhanden is op basis van het feitenrelaas
dat met SGH is opgesteld.

Wat betreft ouders die geen feitenrelaas hebben opgesteld via de SGH-route en zich
melden bij de CWS is uw Kamer met de brief van de Staatssecretaris van Financiën –
Toeslagen en Douane van 31 mei 202422 geïnformeerd dat het proces bij de CWS voortaan start met het voeren van een intakegesprek
tussen de ouder, de behandelend secretaris en een vaste gespreksleider, als vertrekpunt
voor het schrijven van het advies. Naar aanleiding van de toezegging aan uw Kamer
op 13 juni 2024 zal het kabinet blijven stimuleren dat er regelmatig overleg plaatsvindt
tussen verschillende betrokken partijen van de verschillende schaderoutes om zodoende
van elkaar te kunnen leren.23

De leden van de fractie van het CDA vragen om nader toe te lichten waarom de BAC geen
rol heeft in de bezwaren van nabestaanden en of het klopt dat deze situatie onder
paragraaf 6 van het voorliggende wetsvoorstel wordt opgelost.

In paragraaf 6 van de memorie van toelichting van het wetsvoorstel wordt nader toegelicht
wat de rollen van de commissies in de hersteloperatie toeslagen zijn en stelt het
kabinet voor om een wettelijke grondslag te introduceren voor het instellen van commissies
in het kader van onder meer de nabestaandenregeling. Hiermee wordt het dus mogelijk
gemaakt dat de BAC een rol kan krijgen met betrekking tot de nabestaandenregeling.
De precieze rol en taken in de verschillende regelingen zal nog worden bepaald en
opgenomen in de instellingsregelingen van de betreffende commissies.

5. Peildatum brede ondersteuning ouders in het buitenland

De leden van de fractie van de VVD vragen op basis van welke gegevens de nieuwe peildatum
tot stand is gekomen en welke afwegingen zijn gemaakt in de peildatumbepaling. De
peildatum veronderstelt een zeker causaal verband tussen de problemen met de kinderopvangtoeslag
en het vertrek naar het buitenland, zonder dat hierop in de uitvoering op wordt getoetst.
In de praktijk is gebleken dat na de aanvankelijke peildatum van 7 juli 2020 nog enkele
tientallen gedupeerde aanvragers van kinderopvangtoeslag en hun gezin zijn vertrokken
naar het buitenland vanwege de problemen met de kinderopvangtoeslag. Dit is duidelijk
geworden naar aanleiding van signalen hierover van ouders zelf en via ketenpartners
(UHT, gemeenten en het Ondersteuningsteam voor ouders in het buitenland (OTB)). In
2021 is de brede ondersteuning door gemeenten aan ouders in Nederland en informatievoorziening
hierover goed op gang gekomen. In combinatie met de herstelregelingen die eind 2021
bestonden en het zicht dat er toen was op het starten van de schuldenaanpak is het
onwaarschijnlijk dat ouders na 31 december 2021 (de voorgestelde nieuwe peildatum)
nog de noodzaak voelden te verhuizen vanwege de toeslagenproblematiek. Daarom is er
gekozen voor deze nieuwe datum.

Bij de bepaling van een nieuwe peildatum is de inzet geweest om ouders en gezinnen
voor wie de problemen met de kinderopvangtoeslag een rol hebben gespeeld bij een vertrek
naar het buitenland, te kunnen helpen met brede ondersteuning. Er is gekeken naar
een peildatum die aansluit op de beschikbaarheid van hulp en herstelregelingen in
Nederland en naar doelmatigheid. Er zijn gedupeerden die inmiddels in het buitenland
wonen maar bij wie het vertrek niet te maken heeft met de toeslagenproblematiek. Ook
is er het besef dat een voorziening als deze niet onbeperkt beschikbaar kan zijn voor
mensen in het buitenland, omdat de Nederlandse overheid daar geen formele verantwoordelijkheid
en bevoegdheid heeft. Er is gekeken naar een nieuwe afbakening die hier zo goed mogelijk
bij aansluit.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoe groot de kans is dat er alsnog gedupeerde
ouders in het buitenland pas na deze datum naar het buitenland zijn vertrokken, en
hoe in een dergelijke – wellicht uitzonderlijke – situatie deze ouders toch kunnen
worden ondersteund. Er zijn gedupeerde ouders na de voorgestelde peildatum vertrokken
naar het buitenland, maar hun vertrek heeft vaak geen (direct) verband met de problematiek
met de kinderopvangtoeslag en daarvoor is deze regeling niet bedoeld. Een groot deel
van hen is vertrokken na afronding van de eerste toets of de integrale beoordeling.
Deze mensen konden in Nederland een beroep doen op herstelmaatregelen en op brede
ondersteuning van de gemeente in Nederland. De voorgestelde wetswijziging biedt voldoende
basis om de gedupeerden die in Nederland geen ondersteuning konden krijgen te helpen.
Als er sprake is van een onbillijke, onvoorziene situatie die niet voor rekening van
de ouder kan worden gelaten waarin het toch noodzakelijk blijkt dat OTB de ouder ondersteunt
omdat dit past bij de doelstellingen van de hersteloperatie, dan kan de hardheidsclausule
toegepast worden.

6. Grondslag voor commissies bij de uitvoering van de aanvullende regelingen

De leden van de fractie van de VVD vragen of het kabinet voorbeelden kan geven van
gevallen waarin de Dienst Toeslagen zelf bezwaren af kan doen zonder deze ter advisering
voor te leggen aan de BAC. Ook vragen deze leden welke criteria in deze beslissing
worden gehanteerd en of deze speciale afhandeling door de Dienst Toeslagen wordt gecommuniceerd.
In de Instellingsregeling bezwaarschriftenadviescommissie hersteloperatie toeslagen
is een aantal gronden opgenomen om bezwaren niet aan de BAC te hoeven voorleggen.24 Deze gronden gaan ervan uit dat de uitkomst geen andere is dan als het bezwaar wel
zou zijn voorgelegd aan de BAC. Dat ziet om te beginnen op de situatie dat een bezwaar
kennelijk ongegrond of kennelijk niet-ontvankelijk is. Daarnaast kan voorleggen aan
de BAC achterwege blijven als volledig tegemoetgekomen wordt aan het bezwaar of er
sprake is van instemming van de ouder. Tot slot kan een bezwaar zonder BAC worden
afgedaan als het bezwaar en de motivering ervan naar het oordeel van de Dienst Toeslagen
evident in lijn zijn met eerdere adviezen van de adviescommissie. UHT publiceert de
opvolging van de advieslijnen van de BAC op haar website, zodat voor alle betrokkenen
te vinden is hoe de Dienst Toeslagen daar invulling aan geeft.

Ouders worden steeds in staat gesteld te reageren op een voorgenomen afdoening van
het bezwaar zonder BAC. Dat volgt uit de Instellingsregeling bezwaarschriftenadviescommissie
hersteloperatie toeslagen en is opgenomen in artikel 3.8 van het Beleid procesrecht
herstel toeslagen. In aanvulling daarop geldt dat ouders worden gewezen op het overgangsrecht
als zij voor 26 oktober 2023 bezwaar hebben ingediend. In dat geval houden zij het
recht hun zaak ter advisering aan de BAC voor te leggen, ook als een van bovengenoemde
uitzonderingsgronden van toepassing is.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel fte benodigd zijn als de Dienst
Toeslagen de uitvoering van de werkelijke schaderegeling voor nabestaanden en ex-partners
gaat vervullen. Ook vragen zij hoe zich dit verhoudt tot het al toenemend personeelstekort
bij Dienst Toeslagen en hoe er wordt voorkomen dat deze tekorten zullen zorgen voor
uitgestelde schaderegelingen.

De schaderegeling voor ex-partners zal voor wat betreft de bestuursrechtelijke route
belegd worden bij Dienst Toeslagen met de CWS als adviseur. In de uitvoeringstoets25 van Dienst Toeslagen is aangegeven dat hiervoor naar verwachting ongeveer 85 fte
bij UHT nodig is, waarbij ervan wordt uitgegaan dat er voor ex-partners ook een alternatieve
route beschikbaar zal zijn naast de CWS.

Voor de regeling voor aanvullende compensatie voor de werkelijke schade in de nabestaandenregeling
staat in de uitvoeringstoets van de Dienst Toeslagen dat de beoordeling van de werkelijke
schade niet door UHT geschiedt (maar door een andere partij). Daarom is in deze uitvoeringstoets
geen inschatting gegeven van het benodigd aantal extra fte bij UHT hiervoor. Ook is
daarin aangegeven dat de Dienst Toeslagen na advisering over werkelijke schade de
definitieve beschikking blijft vaststellen conform het reguliere proces. De inwerkingtreding
van de bestuursrechtelijke schaderegelingen zal uiteraard worden afgestemd op de capaciteit
bij de Dienst Toeslagen en de CWS, waarbij er rekening moet worden gehouden met de
impact op andere regelingen.

De leden van de fractie van de VVD vragen wanneer en door wie de nadere afweging wordt
gemaakt over de inzet van de commissies bij de uitvoering van de aanvullende regelingen
en welke partijen en instanties daarbij betrokken zijn. Het bepalen van de inzet van
de commissies wordt in overleg tussen het kabinet, UHT en de commissies gedaan. Voor
de nabestaandenregeling wordt een brede grondslag voorgesteld voor het instellen van
commissies. Voor de kindregeling en de ex-partnerregeling geldt dat wordt voorgesteld
dat de commissies een rol kunnen krijgen voor zover sprake is van een toetsing op
gedupeerdheid van de aanvrager van kinderopvangtoeslag die is overleden. Voor de ex-partnerregeling
geldt verder dat er in het wetsvoorstel een grondslag is opgenomen met betrekking
tot de regeling voor werkelijke schade, zodat de CWS kan worden ingeschakeld. Op basis
daarvan zal een nadere invulling aan de taken van de commissies worden gegeven.

7. Budgettaire aspecten

De leden van de fractie van de PVV vragen om de stelling nader toe te lichten dat
budgettaire aspecten geen enkele rol hebben gespeeld bij de voorstellen in het onderhavige
wetsvoorstel en de budgettaire aspecten alsnog waar mogelijk te kwantificeren. Het
kabinet had oorspronkelijk een aanpassing in de beslistermijnen voorgesteld waarbij
het mogelijk was dat zich daarbij ook een financiële meevaller zou voordoen. Hierbij
gold dat een mogelijke besparing niet drijfveer was voor de voorgestelde aanpassing
maar het belang van de gedupeerde ouders.

De aanpassing van de aanvraagtermijn voor aanvullende compensatie van werkelijke schade
leidt naar verwachting enerzijds tot een betere spreiding van de aanmeldingen en daarmee
tot minder ingebrekestellingen en beroepen niet tijdig beslissen en anderzijds tot
meer aanmeldingen. De raming voor de aanvullende schaderoutes is recent integraal
herzien. De budgettaire effecten die direct gekoppeld zijn aan de aangepaste aanvraagtermijn
voor werkelijke schade zijn daarin niet op zichzelf te kwantificeren.

De leden van de fractie van de VVD vragen of de IV-capaciteit (Informatievoorziening)
voor de nabestaandenregeling beschikbaar is, wanneer deze werkzaamheden zijn ingepland
en of deze werkzaamheden tijdig zijn ingepland voor de inwerkingtreding van de regeling.
De voorbereiding op de uitvoering van de nabestaandenregeling loopt tijdens de behandeling
van het wetsvoorstel in het parlement door. Een van de onderdelen hiervan is de IV,
waarvoor capaciteit beschikbaar is bij de Dienst Toeslagen. De voorbereidende werkzaamheden
worden naar verwachting dit najaar afgerond, zodat gestart kan worden als en zodra
de regeling door het parlement is aanvaard.

8. Uitvoerders

8.1. Dienst Toeslagen

De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen naar de status van de schaderegeling
voor ex-partners en wanneer deze zal worden uitgevoerd. Voorts vragen de leden van
de fractie van de VVD hoeveel fte er op dit moment beschikbaar is bij de Dienst Toeslagen
voor deze inwerkingtreding, welke stappen er worden gezet om de druk op de Dienst
Toeslagen en de CWS te verminderen en wat de stand van zaken is van de aanpak om de
druk te verminderen. De leden van de fractie van het CDA vragen naar mogelijke vertraging
als deze regeling zal worden uitgevoerd door dezelfde organisatie.

Met de aanbieding van onderhavig wetsvoorstel wordt de bestuursrechtelijke route voor
afhandeling van aanvragen voor aanvullende compensatie voor de werkelijke schade van
ex-partners belegd bij de Dienst Toeslagen en daarmee feitelijk bij de UHT. UHT heeft
in een uitvoeringstoets vastgesteld dat zij op zijn vroegst per 2027 de schaderegeling
voor deze groep kan uitvoeren, omdat er nu nog geen capaciteit voor beschikbaar is.
Bezien wordt of en zo ja, hoe hier versnelling in aangebracht kan worden. Ondertussen
wordt er ook gezocht naar een alternatieve route om zoveel mogelijk ex-partners zo
snel en zo goed mogelijk te voorzien van een aanvullende compensatie voor de werkelijke
schade. Het kabinet heeft uw Kamer op 16 juli 202426 geïnformeerd dat ex-partners op dit moment niet in aanmerking komen voor de SGH-route
en dat het kabinet aan de slag gaat met het vinden van een passende oplossing voor
deze en andere groepen ouders die nu niet in aanmerking komen voor deze route. Het
kabinet treedt daarbij ook in overleg met de SGH. Uw Kamer wordt zo spoedig mogelijk
geïnformeerd over het vervolg met betrekking tot de schaderegeling voor de ex-partners.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoe ex-partners die in aanmerking komen
voor de schaderegeling worden geïnformeerd en wat in de tussentijd voor deze groep
wordt gedaan. Ex-partners worden zodra er meer over de mogelijke schaderoutes bekend
is waar mogelijk persoonlijk geattendeerd op de mogelijkheden. Aanvullend wordt generieke
communicatie op de communicatiekanalen van UHT ingericht. Ook wordt bezien of het
aanmeldportaal met informatie over de routes voor aanvullende compensatie voor de
werkelijke schade in de toekomst beschikbaar kan komen voor ex-partners.

Op dit moment zijn belangrijke onderdelen van de ex-partnerregeling al in uitvoering.
Momenteel worden de ex-partners die bij UHT in beeld zijn door UHT per brief uitgenodigd
zich aan te melden voor de ex-partnerregeling. Als zij een brief van UHT hebben ontvangen
kunnen zij een aanvraag indienen (briefvereiste) en daarmee toegang krijgen tot de
forfaitaire vergoeding van € 10.000, de schuldenaanpak en brede ondersteuning in Nederland
en in het buitenland. Daarnaast komen kinderen van ex-partners aan wie het forfaitaire
bedrag van € 10.000 is toegekend in aanmerking voor de kindregeling. Op dit moment
worden de in de systemen van de Belastingdienst bekende ex-partners uitgenodigd zich
te melden voor de regeling. Op termijn zal het, door het laten vervallen van het briefvereiste,
ook mogelijk worden voor mensen om zichzelf te melden en te laten beoordelen of zij
in aanmerking komen voor de ex-partnerregeling.

In het aanmeldformulier is aangeven dat er wordt gewerkt aan de aanvullende schaderoutes.
Ex-partners kunnen aangeven geïnformeerd te willen worden over de schaderoutes die
worden ontwikkeld.

8.2. Commissie werkelijke schade (CWS)

De leden van de fractie van de VVD merken op dat de CWS verwacht dat het voor nabestaanden
moeilijk kan zijn om het verhaal van de overledene te vertellen en dat aannemelijk
te maken, en dat dat ertoe kan leiden dat de CWS in veel gevallen geen advies kan
geven over de hoogte van de werkelijke schade. Deze leden vragen wat de vervolgprocedure
is voor gevallen waarover de CWS geen advies kan geven, op basis van welke gegevens
de hoogte van de werkelijke schade dan wordt bepaald en welke alternatieve mogelijkheden
er bij de CWS zijn voor deze gevallen.

Het kabinet erkent dat het lastig kan zijn voor nabestaanden om het verhaal van de
overledene te vertellen en dat aannemelijk te maken. Dat deze regeling desalniettemin
in de wet is opgenomen, komt voort uit het door de Kamer aangenomen amendement Leijten.
De CWS zal op eenzelfde wijze de werkelijke schade van de overleden aanvrager van
kinderopvangtoeslag vaststellen als dat bij de aanvrager bij leven gebeurt, waarbij
er voor de nabestaande aanvullende persoonlijke bijstand wordt geboden. Hierbij is
een wezenlijk verschil dat het verhaal alsook de ondersteunende stukken door een ander
dan de gedupeerde zelf aangeleverd zal moeten worden. Er vindt bij nabestaanden evenals
bij aanvragers bij leven geen toekenning plaats van aanvullende compensatie voor de
werkelijke schade als de CWS geen advies kan geven. Er is geen vaste vervolgprocedure
in deze gevallen. Uiteraard staat wel de mogelijkheid open voor bezwaar en beroep.
Het kabinet beziet daarnaast of en zo ja op welke manier de schaderoute van SGH ook
voor nabestaanden uitvoerbaar zou kunnen zijn.

8.3. Ondersteuningsteam ouders in het buitenland (OTB)

De leden van de fractie van de VVD geven aan het belang te onderschrijven dat ouders
niet op een wachtlijst komen, maar vragen wel nader toe te lichten onder welke voorwaarden
4 fte extra nodig is. Vanwege extra instroom is er meer capaciteit nodig voor het
helpen van ouders in het buitenland dan een jaar geleden. Het OTB kan relatief snel
opschalen als dat nodig is; er zijn geen wachtlijsten. Dat is extra belangrijk omdat
deze ouders en gezinnen langer dan anderen zonder ondersteuning in het buitenland
hebben gezeten. Met de extra fte’s biedt het OTB noodzakelijke, passende ondersteuning.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel fte er momenteel bij OTB werkt en
hoeveel ouders daardoor worden ondersteund. Per 1 augustus 2024 bedraagt het aantal
casemanagers bij het OTB 42,1 fte. Er zijn momenteel 902 ouders met een ondersteuningstraject
en 149 trajecten zijn inmiddels afgesloten. Het totale aantal lopende of afgeronde trajecten bedraagt
daarmee 1.051.

De leden van de fractie van de VVD vragen hoeveel extra toestroom er wordt verwacht.
Er wordt door het OTB rekening gehouden met instroom van de groep die onder de nieuwe
peildatum wel in aanmerking komt voor hulp, van ex-partners, van nabestaanden en nieuwe
instroom van ouders die recent de eerste toets of integrale beoordeling hebben doorlopen.
In totaal gaat het om een te verwachten instroom voor OTB van 300 tot 400 gezinnen
in 2024.

9. Doenbaarheid van de maatregelen

De leden van de fracties van GroenLinks-PvdA en de SGP vragen in hoeverre gedupeerden
van de toeslagenproblematiek en specifieker de Oudercommissie Kinderopvangtoeslag
meegenomen zijn in de voorbereiding en uitwerking van het voorliggende wetsvoorstel,
en zo ja, wat het advies was en wat met dit advies is gedaan. De problematiek rondom
het overschrijden van beslistermijnen en de voorgestelde aanpassing daaraan en de
aanpassing van de peildatum voor hulp aan gedupeerde ouders in het buitenland zijn
destijds besproken met de Oudercommissie. Een aanpassing van de beslistermijnen maakt
niet langer deel uit van het wetsvoorstel. Ten aanzien van de aanpassing van de peildatum
voor ouders in het buitenland gaf de oudercommissie aan de wijziging als een positieve
stap te zien.

10. Adviesorganen

10.1. Raad voor rechtsbijstand

De leden van de fractie van GroenLinks-PvdA vragen waarom gedupeerden geen gebruik
kunnen maken van de bijzondere regeling voor rechtsbijstand bij een beroep niet tijdig
beslissen. Tijdens de totstandkoming van de subsidieregeling voor rechtsbijstand werd
er niet vanuit gegaan dat de beslistermijnen niet gehaald zouden worden. Toen dit
helaas wel het geval bleek, zijn dergelijke procedures daar ook bij herijkingen van
de subsidieregeling niet onder geschaard, omdat – zoals dit wetsvoorstel ook betoogt
– het instellen van een beroep vanuit het perspectief van het individu weliswaar begrijpelijk
is, maar niet in het belang is van het collectief van aanvragers van een herstelregeling.
Overigens volgt bij een toekenning van beroep niet tijdig beslissen door de rechter,
in de regel een door de Staat te betalen proceskostenveroordeling.

De leden van de fractie van de VVD vragen op welke termijn er een besluit zal worden
genomen rondom de alternatieve schaderoutes. Uw Kamer is op 16 juli 202427 geïnformeerd dat er een dienstverleningsovereenkomst is gesloten met SGH.

De Staatssecretaris van Financiën,
N. Achahbar