Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Soepboer over “Tientallen schoolbestuurders privé actief bij onderwijsadviesbureaus”

Antwoord van Staatssecretaris Paul (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 10 september
2024).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het onderzoek van Nieuwsuur en NOS over «Tientallen schoolbestuurders
privé actief bij onderwijsadviesbureaus»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

In hoeverre was deze kennis of een deel daarvan al bekend bij het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW)?

Antwoord 2

Het is bij mijn ministerie bekend dat onderwijsbestuurders en intern toezichthouders,
net als bestuurders en intern toezichthouders (of commissarissen) werkzaam in een
andere sector, een nevenfunctie kunnen hebben. Voor intern toezichthouders geldt dat
het redelijk gebruikelijk is om meerdere toezichtfuncties tegelijkertijd uit te oefenen,
aangezien dit geen fulltime baan is.

Mij waren echter geen cijfers bekend over dubbelfuncties tussen onderwijsbesturen
en de onderwijsadviesmarkt of over daadwerkelijke transacties waarbij er mogelijk
sprake is van een (schijn van) belangenverstrengeling.

Vraag 3

Hoe kijkt u aan tegen de dubbele rol van schoolbestuurders die tegelijkertijd betaalde
(bestuurs)functies hebben bij onderwijsadviesbureaus?

Antwoord 3

Als er sprake is van belangenverstrengeling vind ik dit onwenselijk en ontoelaatbaar.
Bestuurders en intern toezichthouders moeten boven elke twijfel verheven zijn. Het
gaat immers om de ontwikkeling en toekomst van kinderen én om gemeenschapsgeld waar
zorgvuldig en doelmatig mee moet worden omgegaan.

In het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat een bestuurder of lid van de raad van toezicht
niet deelneemt aan de beraadslaging en besluitvorming indien hij/zij daar direct of
indirect persoonlijk belang bij heeft dat tegenstrijdig is met het belang van de stichting
of vereniging. In de onderwijswetgeving is neergelegd dat het intern toezicht op de
naleving hiervan ziet. Als het intern toezicht deze taak niet naar behoren uitvoert,
is er sprake van een overtreding van de wet en kan de Inspectie van het Onderwijs
(hierna: inspectie) optreden.

Het is verontrustend dat deze verantwoordelijkheid mogelijk niet voor iedere bestuurder
of intern toezichthouder vanzelfsprekend is. Binnen het ministerie wordt gewerkt aan
een wetsvoorstel waarin nadere eisen worden gesteld aan het bestuur en intern toezicht.
Het streven is dat eind december 2024 de internetconsultatie start. Voor samenwerkingsverbanden
passend onderwijs wordt gewerkt aan een wetvoorstel om te borgen dat intern toezichthouders
alleen als onafhankelijk lid kunnen deelnemen, en niet tevens onderwijsbestuurder
kunnen zijn in de regio, om zo het toezicht sterker en onafhankelijk te maken.

Vraag 4

Deelt u de mening van de Inspectie van het Onderwijs die van mening te lijkt zijn
dat de belangenverstrengeling ook juist positief kan zijn? Zo ja, kunt u dit met concrete
voorbeelden onderbouwen?

Antwoord 4

De inspectie heeft laten weten dat het betreffende citaat een onvolledige weergave
biedt van haar standpunt. Ook de inspectie vindt belangenverstrengeling ongewenst.

Vraag 5

Wat wilt u concreet gaan doen om het gegeven aan te scherpen dat veel scholen geen
integriteitscode met bepalingen tegen belangenverstrengeling hebben anders dan die
van de PO-Raad en VO-raad, die echter niet toe ziet op externe belangen?

Antwoord 5

In de onderwijswetgeving is vastgelegd dat elke onderwijsorganisatie een code goed
bestuur moet hebben met daarin afspraken over hoe om te gaan met tegenstrijdig belang
(zie bijvoorbeeld artikel 3.2, eerste lid van de WVO 2020). Onderwijsorganisaties
die een dergelijke code niet hebben, handelen dus in strijd met de wet. De inspectie
kan daar tegen optreden.

Veel onderwijsorganisaties gebruiken de code goed bestuur van de PO-Raad en de VO-raad.
Het is positief dat de PO-Raad, de VO-raad en de VTOI-NVTK hun code voor bestuurders
en intern toezichthouders gaan actualiseren en aanscherpen. Ik verwacht van bestuurders
en intern toezichthouders dat zij dit in praktijk brengen. Dit zal ook onderwerp zijn
van mijn gesprekken met de onderwijssector.

Vraag 6

Hoe kijkt u (in retroperspectief) aan tegen de privatisering van de onderwijs adviessector?

Antwoord 6

De overheveling van de onderwijsondersteuning vanuit de overheid naar de markt was
destijds een bewuste keuze. De gedachte was dat, voortvloeiend uit hun onderwijskundige
autonomie, de scholen zelf het beste weten wat ze nodig hebben en de ondersteuning
met een systeem van vraag en aanbod daarom beter zou aansluiten bij de behoefte van
scholen. Dat zou de kwaliteit en duurzame impact van de ondersteuning ten goede komen,
en daarmee de kwaliteit van het onderwijs.

De onderwijsadviesmarkt kwam aan de orde in het debat met uw Kamer van 27 maart 2024.
Naar aanleiding van de daarbij aangenomen motie Paternotte/Pijpelink2 wordt uw Kamer, zoals toegezegd, dit najaar geïnformeerd over de werking van deze
markt en opties voor eventuele regulering van de markt. De manier waarop ondersteuning
is ingericht moet uiteindelijk het publieke belang (kwaliteit, toegankelijkheid en
doelmatigheid) zo goed mogelijk dienen.

Vraag 7

Welke rol moeten onderwijsadviesdiensten volgens u spelen bij de herstelopgave die
er in het onderwijs is?

Antwoord 7

De onderwijsadviesdiensten ondersteunen scholen bij kwaliteitsverbeteringsprocessen.
Zij kunnen scholen ondersteuning bieden na het constateren van tekortkomingen door
de inspectie en bijvoorbeeld in het verbeteren van de basisvaardigheden. De primaire
verantwoordelijkheid voor de herstelopgave ligt in het onderwijs zelf en vraagt van
scholen acties en afwegingen hierop. Daarbij kunnen ze eventueel, waar passend, ondersteuning
van onderwijsadviesdiensten inschakelen.

Vraag 8

Hoe wilt u de wildgroei en grote variatie in kwaliteit in de groeiende onderwijsondersteuning
sector beteugelen? Wanneer kan de Kamer de eerste concrete voorstellen verwachten?

Antwoord 8

Zoals in het antwoord op vraag 6 genoemd, wordt uw Kamer dit najaar nader geïnformeerd
over de werking van deze markt en de opties voor eventuele regulering.

Vraag 9

Hoeveel onderwijsadviseurs heeft het Ministerie van OCW momenteel zelf in dienst?
Wat is de precieze opdracht van deze adviseurs? Wat is uw visie op de toekomstige
inrichting en financiering van onderwijsadvisering en -ondersteuning?

Antwoord 9

Er zijn veertien onderwijscoördinatoren in dienst bij het Ministerie van OCW. Hun
taak is om scholen waaraan de subsidie Verbetering basisvaardigheden is toegekend
te ondersteunen om evidence-informed te werken aan de verbetering van de onderwijskwaliteit.
Zij doen dit op verschillende manieren. De prioriteitsscholen – scholen met het oordeel
onvoldoende of zeer zwak van de inspectie – komen in aanmerking voor één-op-één begeleiding.
Samen met de betreffende scholen bekijken zij welke stappen een school kan zetten
in het proces van onderwijsverbetering. De school heeft in dit proces altijd de regie.
De coördinatoren denken mee, ontzorgen en helpen scholen, maar zij nemen geen beslissingen
voor de scholen en verplichten scholen niet tot interventies. De onderwijscoördinator
gaat met de scholen in gesprek over de verbeterdoelen en de manier waarop de school
die doelen zou kunnen bereiken door evidence-informed te werken in een professionele
verbetercultuur. Ook praktische vragen rondom de subsidie(verplichtingen) kunnen in
deze gesprekken aan de orde komen. Voor de andere scholen organiseren de onderwijscoördinatoren
begeleide leernetwerken waarbinnen vier à vijf scholen met elkaar kennis opdoen en
ervaringen uitwisselen. Er zijn momenteel ongeveer 40 leernetwerken actief.

Op de toekomstige inrichting en financiering van onderwijsadvisering en -ondersteuning
wordt in het najaar bij u teruggekomen.

Vraag 10

Hoeveel arbeidskrachten met een onderwijsbevoegdheid zijn er (naar gerichte schatting)
op dit moment werkzaam in de «schil rondom het onderwijs» zonder dat zij voor de klas
staan?

Antwoord 10

Er zijn geen gegevens om deze vraag te beantwoorden. Er wordt niet geregistreerd waar
arbeidskrachten met een onderwijsbevoegdheid werken.

Vraag 11

Hoe kijkt u aan tegen de bestedingsvrijheid van schoolbesturen en de verantwoording
over die financiering?

Antwoord 11

Onderwijsbesturen moeten de bekostiging die zij ontvangen besteden binnen de kaders
van de sectorwetten (WVO en WPO). Een goede verantwoording over de besteding van middelen
is belangrijk. Transparantie kan bijdragen aan een realistisch beeld over de besteding
van de middelen. Daarom is in het hoofdlijnenakkoord de ambitie opgenomen om een norm
voor de hoeveelheid onderwijsgeld in het primaire proces in te voeren.