Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op van het lid Bamenga over ‘grote lasten onder dwangsom voor drankenproducenten als gevolg van niet behalen statiegeld doelstellingen’

Antwoord van Staatssecretaris Jansen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 20 augustus
2024).

Vraag 1

Wat is uw reactie op de vijf lasten onder dwangsom van maximaal 300 miljoen euro voor
producenten van drankverpakkingen? Hoe beoordeelt u het handelen met betrekking tot
het verbeteren van het statiegeldsysteem door Verpact en de verpakkingsindustrie tot
nu toe?

Antwoord 1

Het is goed dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) zich inzet voor goede
naleving van de eisen uit de wet. Uit de officiële cijfers die in 2023 van Stichting
Verpact zijn ontvangen, bleek dat het wettelijk verplichte inzamelpercentage van 90%
over 2022 niet was behaald. De ILT is naar aanleiding daarvan een handhavingstraject
gestart. De ILT heeft vervolgens in haar rol als onafhankelijk toezichthouder, vijf
lasten onder dwangsom opgelegd1. Deze lasten hebben als doel Verpact ertoe te bewegen zo snel mogelijk aan de doelstelling
te gaan voldoen.

In het kort de lasten:

1. Meer innamepunten realiseren;

2. Online zichtbaarheid van innamepunten vergroten;

3. Onderzoek naar de hoogte van het statiegeldbedrag;

4. Onderzoek naar de terugbetalingsmethode;

5. Onderzoek naar hoe beschadigde flessen ingenomen kunnen worden.

Gelet op de onafhankelijke positie van de ILT als toezichthouder en het nu lopende
handhavingstraject ligt een reactie op de lasten enerzijds, of een oordeel over het
handelen in reactie daarop door Verpact anderzijds, niet voor de hand. Wel vind ik
het belangrijk dat het consumenten makkelijk wordt gemaakt om hun statiegeldverpakkingen
in te leveren, onder andere door meer innamepunten waar ze statiegeld kunnen terugkrijgen.
Mijn ambtsvoorganger heeft Verpact opgeroepen om meer van zulke innamepunten te realiseren,
ook buiten de supermarkt. Ik blijf hen hier ook op aanspreken.

Vraag 2

Klopt het dat het inzamelpercentage voor plastic flesjes ook in 2023 weer niet is
gehaald? Heeft u er vertrouwen in dat Verpact de inzameldoelstellingen voor blikjes
en plastic flesjes in 2024 en 2025 wel zal halen?

Antwoord 2

De cijfers voor het jaar 2023 zijn ontvangen en daaruit blijkt dat de inzameldoelstelling
van 90% in 2023 niet is gehaald. Verpact heeft een publieksversie van de rapportage
online gepubliceerd2. Wel is er lichte verbetering te zien, namelijk van 68% naar 74%. De ILT heeft deze
cijfers ook ontvangen en verifieert deze nog. Het is aan de ILT of en hoe deze resultaten
invloed hebben op het lopende handhavingstraject. Ik verwacht dat Verpact er alles
aan doet om haar wettelijke verplichtingen zo snel mogelijk na te komen en spreek
hen hier ook op aan. De lasten zijn daarbij een stok achter de deur.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de uitspraak van Verpact dat zij pas in 2026 denkt te voldoen aan
de inzameldoelstellingen voor blikjes en plastic flesjes? Welke stappen gaat u ondernemen
als Verpact dit jaar niet voldoet aan de inzameldoelstellingen?

Antwoord 3

Voor de goede orde is het belangrijk om te benoemen dat al in 2020 wettelijk is vastgelegd
dat de inzameldoelstelling van 90% over het jaar 2022 behaald diende te worden. Het
bereiken van de doelstelling duurt dus evident te lang en er was voldoende voorbereidingstijd.
Dit is ook de aanleiding geweest voor het handhavingstraject dat de ILT is gestart.
Onderdeel van het handhavingstraject was het verzoek van de ILT aan Verpact om een
verbeterplan op te stellen. Verpact heeft in dit verbeterplan aangegeven te verwachten
de doelstelling op zijn vroegst in 2026 te behalen. De ILT heeft dit als onvoldoende
beoordeeld en heeft daarom vervolgstappen in het handhavingstraject gezet.

Voor blik geldt het inzameldoel sinds dit jaar. Dit betekent dat Verpact uiterlijk
op 31 juli 2025 verslag doet over het al dan niet bereiken van het inzameldoel voor
blik in 2024. Als er dan sprake blijkt te zijn van een overtreding, is het aan de
ILT om ook hier passend en proportioneel tegen op te treden.

Vraag 4

Overwegende dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in reactie op het niet
behalen van de inzameldoelstellingen door Verpact enkele opties heeft aangedragen
voor verbetering van het systeem, kunt u aangeven welke actie u verwacht van Verpact
op de volgende door de ILT aangedragen opties: verhoging van statiegeld naar 50 eurocent,
invoering van statiegeld op melk- en sapflessen en extra statiegeldmachines?

Antwoord 4

In het antwoord op vraag één zijn de lasten onder dwangsom vermeld die de ILT aan
Verpact heeft opgelegd. Ik verwacht dat Verpact er alles aan doet om de inzameldoelstelling
te halen door stappen te zetten die het snelste leiden tot het behalen daarvan, en
spreek hen hier ook op aan. De verhoging van het statiegeldbedrag naar 50 eurocent
en de invoering van statiegeld op melk- en sapflessen zijn daar niet direct onderdeel
van. Wel zijn dit opties die Verpact kan overwegen. Het is de verantwoordelijkheid
van producentenorganisatie Verpact om te bepalen welke maatregelen het snelste effect
hebben, en die te implementeren. Ik verwacht dat de door de ILT gelaste onderzoeken
tot de nodige inzichten leiden.

Vraag 5

Hoeveel niet geïnd statiegeld is er in 2023 naar Verpact gegaan? Klopt het dat dit
inmiddels een bedrag van 340 miljoen euro betreft?3

Antwoord 5

Het totaalbedrag van niet geïnd statiegeld is geen onderdeel van de rapportageverplichting
van Verpact. Daarom beschikt het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat niet
zelf over deze gegevens. Uit gepubliceerde gegevens van Verpact van april 20244 blijkt dat het om een bedrag gaat van 374 miljoen euro aan niet-geïnd-statiegeld
over de periode van 2021 tot en met 2023. Verpact heeft in deze publicatie toegelicht
dat dit bedrag wordt gebruikt voor de medefinanciering, beheer en verbetering van
het statiegeldsysteem.

Vraag 6

Klopt het dat Verpact de financiële bijdrage vanuit het bedrijfsleven heeft verlaagd
omdat er te veel niet geïnd statiegeld overbleef? Zo ja, wat vindt u daarvan?

Antwoord 6

Producenten en importeurs betalen een verplichte producentenbijdrage aan Statiegeld
Nederland per statiegeldverpakking die zij in Nederland verkopen. De hoogte van de
bijdrage wordt door Verpact bepaald op basis van de te verwachte kosten, te verwachte
overschotten, en tekorten uit het verleden. Er zijn geen wettelijke eisen gesteld
aan de hoogte van de producentenbijdrage.

Uit de website van Statiegeld Nederland5 blijkt dat de producentenbijdrage voor PET (dus niet voor blik) voor 2023 in 2022
is verlaagd van 1,8 cent naar 1,6 cent per grote fles en van 1,6 naar 1,4 cent per
kleine fles. De producentenbijdrage voor 2024 is gelijk gebleven.

De hoogte van de producentenbijdrage lijkt in deze niet zo heel relevant. De producenten
dienen zich vooral aan de wet te houden, die voorschrijft dat 90% van de plastic flessen
moet worden ingezameld. Ik verwacht dan ook dat Verpact er alles aan doet om zo snel
mogelijk aan die wettelijke inzameldoelstelling te voldoen. De gelden die overblijven
door niet geïnd statiegeld kunnen hiervoor worden ingezet.

Vraag 7

Hoe heeft u tot op heden invulling gegeven aan de motie over het Afvalfonds Verpakkingen
verplichten jaarlijks te rapporteren over de besteding van niet geïnd statiegeld?6 Op welke manier zal er jaarlijks inzicht worden geboden over de besteding van niet
geïnd statiegeld?

Antwoord 7

Zoals door mijn ambtsvoorganger in reactie op de motie is aangegeven, is er nu geen
wettelijke basis om af te dwingen dat openheid wordt gegeven over deze cijfers. Wel
heeft zij Verpact erop aangesproken vrijwillig meer transparantie te belijden. Dit
heeft geleid tot de publicatie van Verpact in april 2024. Ik zal Verpact vragen om
dit jaarlijks te blijven doen.

Verder wordt als onderdeel van de doorontwikkeling van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid
ook gewerkt aan scherpere wettelijke eisen voor producentenorganisaties, onder meer
voor meer financiële transparantie. Dit zou dan niet alleen voor Verpact kunnen gaan
gelden, maar voor alle producentenorganisaties.

Vraag 8

Hoe heeft u tot op heden invulling gegeven aan de aangenomen motie die vraagt om meer
innamepunten waar consumenten hun betaalde statiegeld kunnen terugkrijgen?7

Antwoord 8

Mijn ambtsvoorganger heeft per brief van 19 december 20238 aangegeven op welke manier de motie is uitgevoerd. Zij heeft er bij Verpact met klem
op aangedrongen om meer innamepunten in te richten. Daarnaast heeft het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat aan Verpact aangeboden om in gesprek te gaan met
derde partijen om de samenwerking ten behoeve van de plaatsing van de innamepunten
te bevorderen. Verpact heeft inmiddels aangegeven dat dit niet meer nodig is. Tot
slot worden via de route van de handhaving meer inzamelpunten afgedwongen waar consumenten
hun statiegeld terug kunnen krijgen.

Vraag 9

Overwegende dat in veel gemeenten inzamelringen worden aangebracht aan vuilnisbakken
en dat deze gemeenten zelf opdraaien voor de kosten hiervan, deelt u de mening dat
Verpact zou moeten opdraaien voor de kosten van inzamelringen bij vuilnisbakken? Zo
ja, hoe gaat u Verpact daartoe aanzetten? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

In het verbeterplan dat Verpact in december 2023 heeft gedeeld, staat dat zij 68.000
doneerringen wil realiseren. Het is aan Verpact om in goed overleg met gemeenten hier
afspraken over te maken.

Vraag 10

Vindt u het eerlijk dat consumenten die statiegeld hebben betaald voor een blikje
of flesje dit niet terug kunnen krijgen als deze verpakking gedeukt is? Op welke manier
maakt u hier werk van?

Antwoord 10

Wettelijk is niet bepaald dat statiegeldverpakkingen onbeschadigd ingeleverd moeten
worden. Het is daarnaast belangrijk dat het consumenten makkelijk wordt gemaakt om
hun statiegeldverpakkingen in te leveren. Om die reden staat in één van de lasten
van de ILT, dat Verpact moet onderzoeken hoe beschadigde flessen ingenomen kunnen
worden met terugbetaling van het statiegeld.

Verdere innovaties om ingedeukte flessen te herkennen en in te nemen, om op deze wijze
het statiegeld terug te betalen en bij te dragen aan de doelstelling van 90% worden
toegejuicht. Het is uiteindelijk aan Verpact hier invulling aan te geven.

Vraag 11

Deelt u de mening dat er zo snel mogelijk online een overzicht moet komen van alle
inleverpunten voor statiegeldverpakkingen?

Antwoord 11

Het is belangrijk dat het consumenten makkelijk wordt gemaakt om hun statiegeldverpakkingen
in te leveren. Een van de lasten die de ILT heeft opgelegd aan Stichting Verpact bestaat
uit het vergroten van de digitale vindbaarheid van innamepunten, zodat consumenten
de innamepunten ook makkelijker kunnen vinden.

Vraag 12

Bent u bereid te kijken naar een innameplicht voor statiegeldverpakkingen voor winkels
die flesjes en blikjes verkopen?

Antwoord 12

Ja, dat ga ik doen. Dit jaar wordt het statiegeldsysteem geëvalueerd, waarbij ook
gekeken wordt naar de mogelijkheid om inname te koppelen aan verkoop. Ik vind het
wel van belang dat daarbij wordt gekeken naar het systeem als geheel, zonder vooruit
te lopen op (deel)oplossingen. Uit de evaluatie zal moeten blijken of en welke aanpassingen
van het systeem nodig en mogelijk zijn.

Vraag 13

Klopt het dat er tijdens de formatie van kabinet-Schoof is geïnformeerd naar het afschaffen
van statiegeld op blikjes en plastic flesjes? Zo ja, waarom?

Antwoord 13

Ja, dat klopt. De vraag en het antwoord vanuit het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat zijn (net als alle andere vragen die tijdens de formatie aan ministeries
zijn gesteld) onderdeel van de onderliggende stukken van het eindverslag van de oud-informateurs
Dijkgraaf en Van Zwol9. De reden voor het stellen van deze vraag is niet bekend bij het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat.

Vraag 14

Erkent u de meerwaarde van het statiegeldsysteem en het effect hiervan op de hoeveelheid
flesjes en blikjes die op straat eindigen?

Antwoord 14

Ja, het statiegeldsysteem heeft een grote meerwaarde, met name in het tegengaan van
zwerfafval. Dit is ook het hoofddoel van het statiegeldsysteem. Uit monitoring die
Rijkswaterstaat uitvoert10, blijkt dat het aantal flessen en blikjes dat in het zwerfafval gevonden wordt sinds
de invoering van statiegeld erop, is afgenomen met ongeveer 60%.

Statiegeld heeft ook een grote meerwaarde voor het verduurzamen van de verpakkingenketen.
Flessen die via statiegeld apart worden ingezameld kunnen weer tot nieuwe flessen
of ander voedselcontactmateriaal gerecycled worden, omdat het recyclaat van deze flessen
van betere kwaliteit is. Hierdoor draagt statiegeld dus kwantitatief en kwalitatief
bij aan betere recycling van verpakkingen.