Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Paulusma en Sneller over het bericht dat zorgverzekeraars overstappers belemmeren waardoor de premie onnodig hoog is

Antwoord van Minister Dijkstra (Medische Zorg) (ontvangen 18 juni 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Basispremie kan 100 euro lager, «verzekeraars belemmeren
overstappen»»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben met dit bericht bekend.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het uiterst kwalijk is dat zorgverzekeraars overstappen bewust
belemmeren, waardoor Nederlanders ruim 900 miljoen euro meer betaalden aan zorgpremie
dan nodig is?

Antwoord 2

Ik vind het belangrijk dat verzekerden een weloverwogen keuze kunnen maken voor hun
zorgverzekering. Het onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Autoriteit
Consument en Markt (ACM)2 waar het bericht op gebaseerd is, laat zien dat een groot deel van de verzekerden
een basispolis heeft waarvoor een (bijna) gelijk, maar goedkoper alternatief bestaat.
Dat kan verschillende redenen hebben. Verzekerden kunnen inherent aarzelend staan
tegenover overstappen naar een andere basisverzekering of een andere zorgverzekeraar,
zoals een deel van de consumenten ook op andere markten zoals energie of telecommunicatie
minder geneigd is tot «switchen». Maar verzekerden kunnen ook meer willen betalen
voor hun huidige polis uit tevredenheid en vanuit service- en merkbeleving. Daarbij
merk ik graag op dat er geen 900 miljoen voor het «oprapen» ligt. Een massale overstap
van verzekerden naar goedkopere polissen zal leiden tot premiestijgingen. De kosten
van de zorg moeten immers betaald worden.

Ik vind het belangrijk dat verzekerden weten dat er een (bijna) gelijk, maar goedkoper
alternatief is. Daarom is het goed dat de «Regeling informatieverstrekking ziektekostenverzekeraars
aan consumenten» (TH/NR-027) van de NZa zorgverzekeraars verplicht om verzekerden
via hun website te wijzen op bijna gelijke polissen. Zorgverzekeraars moeten hierbij
aangeven wat de verschillen zijn tussen deze polissen. Verder steun ik het voornemen
van de NZa om te verkennen of zorgverzekeraars verplicht kunnen worden om verzekerden
actiever te wijzen op een eventuele (bijna) gelijke polis met een lagere premie.

Vraag 3, 4, 5 en 6

Is bekend of er verschillen zijn tussen inkomensgroepen wat betreft hoe vaak er overgestapt
wordt naar een andere zorgverzekeraar?

Klopt de hypothese dat de mensen die (relatief) het meest baat zouden hebben van overstappen
naar een goedkopere zorgverzekering (namelijk de lagere inkomens) dit het minst doen?
Bent u bereid het CBS (of een ander instituut) te verzoeken om deze hypothese te onderzoeken?

Veronderstellende dat deze hypothese klopt (uit onderzoek blijkt dat dit bijvoorbeeld
klopt voor energiecontracten), welk handelingsperspectief ziet u voor gemeenten/rijksoverheid/Autoriteit
Consument & Markt (ACM) om hier iets aan te veranderen? Deelt u de mening dat dit
zeer wenselijk zou zijn, ook gegeven de complexiteit van gerichte inkomensondersteuning
aan deze groepen via andere instrumenten?

Kunt u schetsen wat de gevolgen zijn van het bellemeren van overstappen door verzekeraars
op de armoedecijfers en de koopkracht van mensen met een lage sociaaleconomische status
(SES)?

Antwoord 3, 4, 5 en 6

Het is mij niet bekend of het overstapgedrag tussen verzekerden uit verschillende
inkomensgroepen verschilt. Wel is er eerder onderzoek gedaan naar het keuzegedrag
van zorggebruikers.3 Uit dit onderzoek bleek dat zorggebruikers minder vaak overstappen dan niet-zorggebruikers.
Dat verschil werd echter niet verklaard door het zorggebruik, maar door achterliggende
factoren zoals algemene overstapgeneigdheid en leeftijd. Mensen die de afgelopen jaren
van energieleverancier, internet/telefonie/tv of een andere verzekering (niet-zorgverzekering
zijnde) zijn overgestapt, stappen ook vaker over van zorgverzekering.

Wel is er specifieke aandacht voor het keuzegedrag van verzekerden met een lage sociale-economische
positie. Dit heb ik gedaan, omdat ik weet dat zorgverzekeringen voor mensen een moeilijk
onderwerp is, en juist ook voor deze doelgroep. Net als in voorgaande jaren is er
het afgelopen overstapseizoen een publieksvoorlichting vanuit het Ministerie van VWS
uitgezet. Het doel van deze voorlichting was om mensen erop te wijzen dat het van
belang is hun nieuwe zorgpolis te controleren en na te gaan of deze nog aansluit bij
hun zorgbehoeften. Er is hierbij voor het afgelopen seizoen extra aandacht gegeven
aan het voorlichten van mensen met een lagere sociaaleconomische positie. Er zijn
door VWS getrainde sleutelpersonen ingezet op onder andere lokale markten en bij informatie/thema-avonden
in bijvoorbeeld buurthuizen en sportkantines om deze mensen te bereiken. Hierbij is
gebruikt gemaakt van specifieke middelen, zoals flyers en korte animaties, ook vertaald
in o.a. Turks en Arabisch. Uit de evaluatie bleek dat inderdaad het voor deze doelgroep
moeilijk is om een keuze te maken voor een zorgverzekering. Voor het komende overstapseizoen
zal er ook weer een publieksvoorlichting gegeven worden. Het is aan mijn opvolger
om daar vorm aan te geven, maar ik zal meegeven dat het van belang is extra aandacht
te blijven besteden aan deze doelgroep. Ik zal geen onderzoek uitzetten naar het overstapgedrag
van verschillende inkomensgroepen. Daarnaast ondersteunen verschillende gemeenten
lage inkomensgroepen bij de keuze van een zorgverzekering met de zogenoemde «Voorzieningenwijzer».
Tijdens een persoonlijk gesprek wordt er advies gegeven over de best passende zorgverzekering.

Tot slot wil ik nog opmerken dat ik de stelling niet deel dat een goedkopere polis
automatisch een betere keuze is (verzekerden kunnen een duurdere polis met meer service
prefereren boven een goedkopere polis met minder service), en dat verzekeraars mensen
niet belemmeren om over te stappen, zij proberen ook juist zo duidelijk mogelijke
informatie te geven.

Vraag 7, 8 en 9

Is voor u het onderzoek van de ACM de eerste keer dat signalen over het belemmeren
van overstappen door zorgverzekeraars naar boven komen, of heeft u al eerder hier
signalen over ontvangen? Indien u deze signalen al eerder ontvangen heeft, welke stappen
zijn er al gezet om een einde te maken aan deze praktijken?

Welke consequenties verbindt u aan dit onderzoek van de ACM? Welke stappen gaat u
zetten om het belemmeren van overstappen door zorgverzekeraars tegen te gaan?

Hoe kijkt u aan tegen het voorstel van de ACM en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
om de koppeling tussen aanvullende verzekeringen en specifieke basispolissen te verbieden?
Gaat u dit advies opvolgen?

Antwoord 7, 8 en 9

In 2018 hebben de ACM en de NZa eerder onderzoek gedaan naar verschillen tussen basispolissen
en keuzes van verzekerden op de zorgverzekeringsmarkt.4 Sindsdien zijn verschillende stappen ondernomen. Zo is per 1 januari 2023 de collectiviteitskorting
op de basisverzekering afgeschaft. Eén van de redenen hiervoor was dat het grote aantal
collectiviteiten niet bijdroeg aan een overzichtelijk polisaanbod. Daarnaast heeft
de NZa de informatieverplichtingen voor zorgverzekeraars die gelden ten aanzien van
(bijna) gelijke polissen aangescherpt. Op die manier is het voor verzekerden beter
inzichtelijk wanneer er een vergelijkbare polis is.5

De ACM en NZa rapporteren dat de beperkte toegang tot de meest uitgebreide aanvullende
verzekeringen bij bepaalde basisverzekeringen het kiezen lastiger maakt en de risicosolidariteit
ondermijnt. Ik zal in gesprek gaan met de NZa en ACM om te verkennen of er handelingsopties
zijn. Dat is namelijk niet evident, omdat de markt voor aanvullende verzekeringen
een vrije markt is. Dat betekent dat verzekeraars zelf bepalen welke aanvullende verzekeringen
ze aan wie aanbieden, met welke dekking, en tegen welke premie. Daarnaast vind ik
het belangrijk om de observatie van de ACM en de NZa in een breder perspectief te
bezien. De Zorgverzekeringswet (Zvw) beoogt solidariteit tussen gezond en ongezond
en de risicoverevening is het mechanisme om voor een gelijk speelveld te zorgen: dat
groepen gezonde verzekerden in beginsel even aantrekkelijk zijn als groepen ongezonde
verzekerden. Het goede nieuws is dat vorig jaar met de invoering van de zogenaamde
«constrained regression» een substantiële verbetering in de risicoverevening is gerealiseerd.
Omdat deze verbetering nog nieuw is, verwacht ik dat de doorwerking ervan de komende
jaren doorzet. Als ik de redenatie van de ACM en NZa volg, dan zou dat ook invloed
kunnen hebben op de wijze waarop zorgverzekeraars aanvullende verzekeringen aanbieden.

Vraag 10 en 11

Bent u van plan om ervoor te zorgen dat het aantal basispolissen vermindert, zodat
consumenten niet meer verdwaald raken in een oerwoud aan polissen? Zo ja, wat gaat
u doen om dit te bewerkstellingen?

Bent u van plan om iets te doen aan het feit dat zorgverzekeraars polissen op een
niet-neutrale manier presenteren, door bijvoorbeeld een goedkopere basispolis «basis»
te noemen terwijl een vrijwel identieke duurdere basispolis «ruim» genoemd wordt?
Zo ja, hoe gaat u dit aanpakken?

Antwoord 10 en 11

Ik vind het net als u belangrijk dat er voor verzekerden écht iets te kiezen valt
op de zorgverzekeringsmarkt. Het gaat mij hierbij niet zozeer om het aantal polissen,
maar vooral om de diversiteit van het polisaanbod. Als er veel polissen zijn die sterk
op elkaar lijken dan bemoeilijkt dit het keuzeproces voor verzekerden. Verzekerden
kunnen hierdoor overstapbelemmeringen ervaren, hetgeen leidt tot een lagere overstapgeneigdheid.
Juist die overstapgeneigdheid is belangrijk om zorgverzekeraars te prikkelen in te
spelen op de preferenties en zorgbehoeften van verzekerden.

(Bijna) gelijke polissen dragen niet bij aan een onderscheidend polisaanbod. Daarom
is het goed dat de informatieregeling van de NZa zorgverzekeraars verplicht om verzekerden
via hun website te wijzen op bijna gelijke polissen. Zorgverzekeraars moeten hierbij
aangeven wat de verschillen zijn tussen deze polissen. Daarnaast steun ik het voornemen
van de NZa om te verkennen of zorgverzekeraars verplicht kunnen worden om verzekerden
actiever te wijzen op een eventuele (bijna) gelijke polis met een lagere premie. Verder
zijn vergelijkingssites bij uitstek een instrument dat verzekerden kunnen gebruiken
om polissen met elkaar te vergelijken. Deze sites maken ook kleine verschillen tussen
polissen inzichtelijk. Deze initiatieven moeten eraan bijdragen dat verzekerden niet
onbewust voor een polis kiezen waarvoor een goedkoper (bijna) gelijk alternatief bestaat.

Vraag 12

Heeft u meer signalen ontvangen van bewuste marktverstoring in de zorg, of andere
vormen van ongewenste marktmacht? Lopen er nog meer ACM-onderzoeken naar vergelijkbare
praktijken? Op welke andere punten in de zorg denkt u dat de marktwerking niet goed
functioneert, ten koste van de consument?

Antwoord 12

Zowel de NZa als de ACM zijn bevoegd op te treden bij mogelijke marktverstoringen
zoals ongewenste marktmacht. De NZa kan als sectorspecifieke marktmeester en onafhankelijk
toezichthouder optreden tegen marktverstoringen op grond van de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg). De ACM houdt toezicht op het naleven van mededingingsregels
door ondernemingen op grond van de Mededingingswet (Mw). Die regels zijn ook van toepassing
op de zorg.

Zorgaanbieders, zorgverzekeraars, patiënten en burgers kunnen signalen van mogelijke
marktverstoringen melden bij de NZa en ACM, waarna de toezichthouders individueel
dan wel gezamenlijk kunnen besluiten een onderzoek te starten6. Daarnaast kunnen beide toezichthouders op eigen initiatief een onderzoek starten.
Ook kan de Minister de toezichthouders verzoeken onderzoek te doen, waarna de toezichthouders
kunnen besluiten om dit verzoek op te volgen. De ACM en de NZa zijn onafhankelijke
instanties en beschikken over hun eigen onderzoeksagenda. Dergelijke onderzoeken bevatten
bovendien vaak vertrouwelijke informatie. De Minister van VWS en ik kunnen daardoor
geen uitspraken doen over eventuele lopende onderzoeken. Daar waar de toezichthouder(s)
over onvoldoende middelen beschikt (beschikken) om adequaat in te grijpen, kan in
voorkomende gevallen overwogen worden wet- en regelgeving aan te passen. In een recent
aan uw Kamer verzonden brief gaat de Minister van VWS in op de wijze waarop zij het
zorgspecifiek markttoezicht van de NZa wenst te versterken.7

Vraag 13

Bent u van mening dat de ACM en NZa nu voldoende in staat zijn om dergelijke bewust
marktverstorende praktijken op te sporen en aan te pakken? Welke verbetermogelijkheden
ziet u?

Antwoord 13

Zoals genoemd in beantwoording van vraag 12 heeft de Minister van VWS recent aan uw
Kamer een brief verzonden waarin zij beschrijft hoe zij het zorgspecifiek markttoezicht
van de NZa wenst te versterken. Daarbij gaat zij eveneens in op de motie van de leden
Van den Berg en Tielen waarin verzocht wordt onderzoek te doen naar wat het zou betekenen
als de drempel(s) van de bagatelbepaling in de Mededingingswet wordt/worden verhoogd.
In die brief concludeert de Minister van VWS met name verbetermogelijkheden te zien
ten aanzien van de Zorgspecifieke fusietoets (Zft) om gericht onwenselijke concentraties
(zoals een fusie of overname) tegen te gaan. Voor het aanmerkelijke marktmacht instrumentarium
(AMM-instrumentarium) dat is neergelegd in de Wmg, vindt zij het op dit moment niet
wenselijk wijzigingen door te voeren. Daarvoor is eerst scherper zicht nodig op de
specifieke knelpunten waarin aanmerkelijke marktmacht de uitvoering van een regioplan
kan bemoeilijken. Daarover blijft zij de komende periode in gesprek met de NZa. Tot
slot concludeert ze in die brief dat een eventuele verruiming van de bagatelbepaling
niet leidt tot het gewenste effect en in het belang van de patiënt is.

Vraag 14

Bent u bereid om de antwoorden op deze vragen te delen voor het commissiedebat Zorgverzekeringsstelsel
d.d. 19 juni 2024?

Antwoord 14

Ja, hier heb ik mijn best voor gedaan.