Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Teunissen en Kostic´ over het gebruik van onnodig geweld tegen vreedzame klimaatdemonstranten

Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede namens de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie (ontvangen 18 juni 2024). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 1652.

Vraag 1 t/m 4

Klopt het dat op zaterdag 6 april jl. bij een vreedzame klimaatdemonstratie de elleboog
van een demonstrant is gebroken door een poltieagent?1 Zo ja, vindt u dit optreden tegen vreedzame demonstranten proportioneel?

Klopt het dat bij dezelfde demonstratie een vrouwelijke demonstrant bij haar borst
is vastgepakt door een agent en dat een andere agent opmerkte «dat vind je vast wel
lekker»?2 Zo ja, wat vindt u van het op deze wijze betasten van een vrouwelijke demonstrant,
alsmede van het maken van een opmerking tegen deze demonstrant? Heeft de politie hier
volgens u correct gehandeld?

Bent u ervan op de hoogte dat meerdere demonstranten melden dat de politie onnodig
veel geweld heeft gebruikt bij de demonstratie, zoals een demonstrant die meldt dat
ondanks dat hij zou hebben aangegeven mee te willen lopen met de agent, met beide
handen door die agent bij de keel is gegrepen, hem de keel is afgeknepen en de demonstrant
met de handen nog op de keel omhoog is getrokken en het publiek in is geduwd?3 Wat is uw reactie op deze signalen? In hoeverre past het optreden van de politie
tijdens deze demonstratie volgens u binnen de wettelijke kaders van het demonstratierecht
en mensenrechtenverdragen?

In welke situaties exact is het bovengenoemde handelen van de politie proportioneel
en geoorloofd? Wanneer mag een agent een demonstrant bij de keel grijpen en zijn keel
afknijpen?

Antwoord 1 t/m 4

Zoals u weet kan ik niet ingaan op individuele gevallen. Wel wil ik benadrukken dat
het uitgangspunt van ieder politieoptreden de-escalatie is. Het gebruik van geweld
is een ultimum remedium. Dit neemt niet weg dat zich situaties kunnen voordoen waarin
de politie genoodzaakt is om tijdens haar taakuitvoering geweld toe te passen. De
politie gaat pas over tot het gebruik van geweld nadat hiervoor, indien mogelijk,
is gewaarschuwd.

Geweldgebruik door de politie is in Nederland aan strikte voorwaarden en regels gebonden.
Zo moeten politieambtenaren zich houden aan hun geweldsinstructie. Te allen tijde
moeten bij gebruik van geweld de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit,
redelijkheid en gematigdheid in acht worden genomen. In de Ambtsinstructie4 zijn deze beginselen ten aanzien van sommige geweldsmiddelen nader uitgewerkt. Hoe
dan ook geldt voor iedere geweldsaanwending dat een politiemedewerker gehouden is
zich te houden aan de geweldsinstructie.

Ook in geval van een demonstratie geldt dat geweldgebruik een ultimum remedium is
en dat de politie daarbij gebonden is aan de geweldsinstructie. Als het gaat om een
verboden demonstratie, is het uitgangspunt dat een menigte eerst meermaals wordt verzocht
om zich van een bepaalde locatie te verwijderen. Ook vreedzaam demonstrerende burgers
die de wet overtreden dienen daaraan gehoor te geven. Hen wordt eerst gevraagd en
vervolgens gevorderd zich van de locatie te verwijderen. Mocht deze groep zich desondanks
niet verwijderen dan is de politie bevoegd om het doel van het politieoptreden desnoods
met gebruikmaking van gepast geweld te bereiken. Het politieoptreden biedt personen
die van een locatie worden verwijderd geen vrijbrief om zich daartegen met geweld
of dreiging daarmee te mogen verzetten.

Of een geweldsaanwending in een concreet geval in overeenstemming is met de geweldsinstructie,
kan niet in zijn algemeenheid worden beantwoord en is afhankelijk van verschillende
omstandigheden waarin de politie optreedt onder het bevoegde gezag. Iedere geweldsaanwending
moet worden gemeld bij, en getoetst door de hulpofficier van justitie. Een deel van
de geweldsaanwendingen wordt door de politiechef (namens de korpschef) beoordeeld.
In bepaalde – in de Ambtsinstructie vastgestelde – gevallen wordt ook het Openbaar
Ministerie (OM) in kennis gesteld. Ook naar aanleiding van een aangifte van iemand
tegen wie geweld is gebruikt, kan het OM in kennis worden gesteld van een geweldsaanwending.
Indien de officier van justitie van oordeel is dat een politieambtenaar zich niet
heeft gehouden aan de geweldsinstructie, kan worden overgegaan tot vervolging van
de betrokken politiemedewerker.

Het is dan ook aan andere autoriteiten – in voorkomende gevallen de rechter – om te
beoordelen of er wel of niet sprake is van een buitenproportionele geweldsaanwending,
of een anderszins optreden van de politie dat niet aan de regels voldoet. Ik kan en
zal niet in die beoordeling treden.

De politie moet haar werk zorgvuldig en behoorlijk doen. Indien een burger niet tevreden
is over het gedrag van een medewerker of vindt dat hij of zij onjuist is bejegend
dan kan hij of zij een klacht indienen. Dit kan zowel telefonisch als op het politiebureau
of via een digitaal klachtenformulier. Na het ontvangen van de klacht start de politie
een onderzoek waarbij de klacht wordt beoordeeld. De inhoud van de klacht bepaalt
om wat voor onderzoek het gaat en door wie deze wordt afgehandeld. Binnen 10 weken
ontvangt de melder de uitkomst van het onderzoek en de beslissing.

Voor zover uw vraag betrekking heeft op politieoptreden en het demonstratierecht en
mensenrechtenverdragen, verwijs ik u naar de beantwoording van latere vragen, waaronder
9 en 10.

Vraag 5

Bent u ervan op de hoogte dat de Nederlandse Vereniging voor Journalisten het optreden
van de politie jegens journalisten tijdens de genoemde demonstratie heeft veroordeeld
wegens het onmogelijk maken van journalisitiek werk?5 Wat vindt u ervan dat de politie volgens aanwezige journalisten het journalistieke
werk onmogelijk heeft gemaakt?

Antwoord 5

Ja, ik ben hiermee bekend. Allereerst wil ik benadrukken dat journalistieke vrijheid
een groot goed is. Vanuit het kabinet wordt er met volle toewijding ingezet op de
bescherming van journalistieke vrijheid, ook gedurende demonstraties. Daarnaast maakt
de politie gebruik van interne aanwijzingen om de vrijheden en rechten van journalisten
te borgen.

Journalisten kunnen onder meer een (politie)perskaart aanvragen, die hen extra rechten
en vrijheden toekent, zoals bijvoorbeeld het verkrijgen van toegang tot een door de
politie afgezet gebied. Op de dag van de demonstratie kunnen journalisten hun aanwezigheid
bij de politie kenbaar maken, zodat de politie een inschatting kan maken van het risico
en de journalisten kan adviseren over hoe zij hun werk zo veilig als mogelijk kunnen
uitvoeren. Daarbij kan de politie ten allen tijde aanwezige journalisten aanwijzingen
geven, zodat de politie haar werkzaamheden veilig kan blijven uitvoeren. Aanwezige
journalisten dienen deze aanwijzingen op te volgen.

Vraag 6

Bent u bekend met het rapport «State repression of environmental protest and civil disobedience: a major threat
to human rights and democracy» van Michel Forst, speciaal rapporteur van de Verenige Naties (VN), dat op 28 februari
jl. gepubliceerd is6?

Antwoord 6

Ja.

Vraag 7 en 8

Hoe reflecteert u op de conclusie van dit rapport dat de repressie waar vreedzame
klimaat- en milieuactivisten op dit moment mee te maken hebben in Europa, inclusief
in Nederland, een grote bedreiging vormt voor de democratie en mensenrechten?

Bent u het eens met de constatering van de speciaal rapporteur dat de ecologische
noodsituatie waarmee we collectief worden geconfronteerd niet kan worden aangepakt
als degenen die vreedzaam alarm slaan en actie eisen, daarvoor worden gecriminaliseerd?
Zo nee, waar baseert u dit op?

Antwoord 7 en 8

In het genoemde rapport worden diverse casussen van klimaat- en milieudemonstraties
genoemd in verschillende Europese landen en de uiteenlopende reacties daarop van de
autoriteiten. Over de in het rapport genoemde Nederlandse voorbeelden over het gebruik
van waterkanonnen en het afnemen van DNA bij veroordeling tot een misdrijf heeft het
kabinet vragen van de Special Rapporteur inzake milieumensenrechtenverdedigers bij
het Verdrag van Aarhus beantwoord.7

In de Nederlandse democratische rechtsstaat is het demonstratierecht een groot goed,
mijn ambtsgenoot de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ik pal
achter staan. Het demonstratierecht wordt beschermd door de Grondwet en diverse verdragen,
en wordt nader gereguleerd in de Wet openbare manifestaties. Het demonstratierecht
is echter niet absoluut; onder omstandigheden kan hierop een beperking worden gemaakt.
Dit is nader toegelicht in de brief over het demonstratierecht van 19 april jl.8 Het lokale gezag, dat verantwoordelijk is voor het faciliteren van demonstraties
en de handhaving van de openbare orde, gaat zorgvuldig om met het beperken of in het
uiterste geval verbieden van een demonstratie. Uiteindelijk is het aan de rechter
om te oordelen of een eventuele beperking of een verbod in een concrete casus terecht
was. Dit wettelijke kader is conform mensenrechtenverdragen die voor Nederland juridisch
bindend zijn. Het wettelijk kader voor het opleggen van beperkingen aan demonstraties
is bedoeld om ervoor te zorgen dat beslissingen over eventuele beperkingen zorgvuldig
en in overeenstemming met mensenrechtenverdragen worden genomen, juist om te voorkomen
dat demonstranten worden gecriminaliseerd. Bij het faciliteren van demonstraties en
de handhaving van de openbare orde doet het doel waarvoor gedemonstreerd wordt er
niet toe; het lokale gezag mag de inhoud van een demonstratie niet meewegen in de
beoordeling van de noodzaak tot handhaving van wanordelijkheden. Voor alle demonstranten
gelden dezelfde regels, ongeacht de boodschap die tijdens een demonstratie wordt uitgedragen.

Vraag 9 en 10

Kunt u bevestigen dat de overheid de plicht heeft om het recht op elke vorm van vreedzaam
demonstreren, inclusief burgerlijke ongehoorzaamheid, te respecteren én te beschermen,
ongeacht de eventuele tijdelijke overlast of het ongemak die deze demonstraties kunnen
veroorzaken? Zo nee, hoe ziet u dit dan?

Kunt u bevestigen dat internationale en Europese verdragen de overheid verplichten
de uitoefening van fundamentele rechten tijdens dergelijke acties maximaal te faciliteren
en te beschermen, in plaats van deze te beperken of te onderdrukken? Hoe rijmt u dit
met het politie-optreden tegen klimaatdemonstranten van de afgelopen jaren?

Antwoord 9 en 10

Het recht op demonstreren en de vrijheid van meningsuiting zijn in Nederland een groot
goed. Het is van wezenlijk belang dat de overheid deze rechten beschermt en respecteert.
In de brief die op 19 april jl.9 aan de Kamer is gezonden is de reikwijdte van het demonstratierecht uitgebreid uiteengezet
en staat het uitgangspunt dat de overheid zich altijd inspant om demonstraties zoveel
mogelijk te faciliteren. De burgemeester kan evenwel op grond van de Wet openbare
manifestaties (Wom) voorschriften en beperkingen stellen ter bescherming van de gezondheid,
in het belang van het verkeer of ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.
De politie heeft een belangrijke rol bij het in goede banen leiden van demonstraties
onder het gezag van de burgemeester. Indien de politie optreedt ter strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde gebeurt dit onder het gezag van de officier van justitie.
Bij de besluiten van het lokale gezag en het optreden van de politie dat hieronder
plaatsvindt, mag de inhoud van de demonstratie geen rol spelen.

In de brief van 19 april jl. is door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en mij geconstateerd dat net als in veel landen om ons heen we ook in Nederland zien
dat demonstranten de grenzen van het recht opzoeken of die grens zelfs bewust overschrijden,
met als doel maximale publieke aandacht te generen en/of besluitvorming af te dwingen.
Naar aanleiding van zorgen in de Kamer over het handelingsperspectief bij ontwrichtende
demonstraties is in deze brief een onderzoek daarnaar aangekondigd. Bij dit onderzoek
wordt bekeken hoe andere landen met dergelijke demonstraties omgaan en staat het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) centraal.

Vraag 11

Deelt u de mening dat vreedzame klimaatbewegingen op geen enkele wijze neergezet kunnen
worden als een criminele organisaties? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Het is niet aan mij als Minister van Justitie en Veiligheid om een oordeel te vellen
over of sprake is van het strafbare feit deelname aan een criminele organisatie. Het
OM heeft een eigenstandige bevoegdheid om te beslissen in welke zaken vervolging wordt
ingesteld. In zaken die voor de rechter komen is het aan de rechter om te bepalen
of iemand wordt veroordeeld, en zo ja tot welke straf. Zie hierover ook de brief over
het demonstratierecht van 19 april jl.10

Vraag 12

Hoe verenigt u het optreden van politie en justitie tegen klimaatdemonstranten met
Artikel 3, lid 8, van het Verdrag van Aarhus, welke een een juridisch bindende verplichting
oplegt aan landen die partij zijn bij het Verdrag om ervoor te zorgen dat personen
die hun rechten uit hoofde van het Verdrag uitoefenen, niet worden gestraft, vervolgd
of lastig gevallen?

Antwoord 12

De bescherming van het uitoefenen van rechten uit hoofde van het Verdrag van Aarhus
betekent niet dat demonstranten zich bij het uitoefenen van hun demonstratierecht
niet aan de wet hoeven te houden, of dat politie en justitie niet mogen handhaven.
Politie en justitie zijn verantwoordelijk voor de mogelijke strafrechtelijke handhaving
bij demonstraties. Als door een of meer actievoerders tijdens een demonstratie strafbare
feiten worden begaan, brengt dat op zichzelf niet mee dat de demonstratie niet (langer)
valt onder de reikwijdte van het demonstratierecht.11 Er kan dan mogelijk wel strafrechtelijk worden opgetreden tegen de individuen die
strafbare feiten begaan.

Voorwaarde voor een beperking van het demonstratierecht is dat een interventie van
de overheid in een democratische samenleving noodzakelijk en proportioneel is. Deze
eis is neergelegd in artikel 11 EVRM. Gegeven de bescherming die het demonstratierecht
biedt, hangen de mogelijkheden van strafrechtelijk optreden tegen individuele demonstranten
onder andere af van de ernst van het strafbare feit. Daarbij is irrelevant waarvoor
een demonstrant demonstreert; de inhoud van een demonstratie speelt geen rol bij de
handhaving. Het OM gaat zeer zorgvuldig om met de afweging of personen worden vervolgd
voor strafbare feiten tijdens demonstraties en hanteert daarbij mensenrechtenverdragen
als kader. Daarbij is een belangrijk gegeven dat het strafrechtelijke optreden, waaronder
ook de bestraffing, niet zo ingrijpend mag zijn dat mensen hierdoor worden afgeschrikt
of ontmoedigd om gebruik te maken van hun demonstratierecht (het zogenaamde chilling effect). Door het hanteren van dit criterium bij strafrechtelijk optreden wordt voldaan
aan het vereiste van artikel 3, lid 8, van het Verdrag van Aarhus dat personen die
hun rechten uitoefenen overeenkomstig de bepalingen van dat verdrag niet worden gestraft,
vervolgd of op enige wijze gehinderd wegens hun betrokkenheid.

Vraag 13

Ben u het met de speciaal rapporteur van de VN eens dat door klimaat- en milieuactivisten
zowel in de politiek als in verschillende media continu in een kwaad daglicht te stellen,
een giftig debat kan ontstaan dat het functioneren van de democratie kan schaden en
kan aanzetten tot steeds verdergaande repressie van vreedzame demonstranten? Zo nee,
op welk onderzoek berust uw mening hierover?

Antwoord 13

Politici en media dienen zich binnen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting
vrij uit te kunnen spreken. Uitspraken in de politiek of media spelen bovendien geen
rol in beslissingen van autoriteiten bij de handhaving van demonstraties. Voor zover
het in een kwaad daglicht stellen van klimaat- en milieuactivisten hen afschrikt of
ontmoedigt om gebruik te maken van hun demonstratierecht, herken ik het gebruik van
het discours waar de Speciaal Rapporteur inzake milieumensenrechtenverdedigers bij
het Verdrag van Aarhus naar verwijst niet in de Nederlandse context.

Vraag 14

Realiseert u zich dat u ook bijdraagt aan steeds verdere polarisatie door het te hebben
over «illegale acties», «misbruik van het demonstratierecht» en een «verdienmodel»?
Zo ja, waarom gebruikt u deze termen dan toch? Zo nee, kunt u toezeggen te stoppen
met het gebruiken van deze termen in het debat over klimaatdemonstranten?

Antwoord 14

De genoemde bewoordingen zijn geuit tegen een achtergrond van een toename van demonstraties
waarbij doelbewust en met regelmaat de regels worden overtreden en de belangen van
anderen worden aangetast. Als we hiervoor weg kijken, lopen we het risico dat het
draagvlak voor het demonstratierecht onder druk komt te staan. Dat heeft ook negatieve
gevolgen voor anderen die van het recht om te demonstreren gebruikmaken. Eventuele
beperkingen die aan demonstraties worden opgelegd dienen wel in overeenstemming te
zijn met artikel 11 EVRM en artikel 9 Grondwet. Samen met de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heb ik dan ook een onafhankelijk onderzoek aangekondigd
naar demonstraties waarbij demonstranten de grenzen van het recht opzoeken of zelfs
overschrijden, met als doel maximale publieke aandacht te generen en/of besluitvorming
af te dwingen. Het onderzoek doelt de mogelijkheden te onderzoeken voor een versteviging
van het handelingsperspectief van alle betrokkenen en voor de bestendigheid van het
wettelijke kader.

Vraag 15

Kunt u aangeven hoe vaak de volgende overtredingen zijn geconstateerd gedurende de
afgelopen 24 maanden bij resp. de blokkades van de A12 door Extincion Rebellion en
de boerenprotesten; gebruik van geweld tegen politie of omstanders, brandstichting,
verbranden van giftige materialen zoals asbest, storten van vuil of puin, intimidatie
van bestuurders en afsteken van vuurwerk? Wilt u elk van deze onderwerpen afzonderlijk
beantwoorden, zowel voor de snelwegblokkades van Extinction Rebellion als voor de
boerenprotesten?

Antwoord 15

Bij de politie en het OM wordt geregistreerd op delict, zoals brandstichting, mishandeling,
vernieling, bedreiging, etc. De gedragingen waarnaar wordt gevraagd kunnen vanwege
verschillende omstandigheden van het geval onder verschillende delictsomschrijvingen
worden geregistreerd. Daarnaast omvat een registratie van bijvoorbeeld brandstichting
meer feiten dan enkel gedragingen die tijdens een demonstratie of protest hebben plaatsgevonden.
De door u gevraagde cijfers kunnen dan ook niet worden aangeleverd.

Vraag 16

Deelt u de mening dat er een wezenlijk verschil is tussen de vreedzame en geweldloze
demonstraties van Extinction Rebellion en de boerenprotesten in Nederland en Brussel
waarbij puin op de wegen werd gestort, bestuurders werden geïntimideerd, hooibalen
in brand werden gestoken, illegaal vuurwerk werd afgestoken en zelfs asbest werd verbrand?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 16

Er zijn verschillen tussen protestacties aan te wijzen die van belang kunnen zijn
voor de werking van het demonstratierecht. Dit is ter beoordeling aan het lokaal gezag
en in voorkomend geval uiteindelijk aan de rechter. In de brief die op 19 april jl.
is gestuurd12 over het demonstratierecht is uiteengezet dat bij verdenking van lichtere strafbare
feiten bij demonstraties het OM – en indien tot vervolging wordt overgegaan de rechter
– zich zal afvragen of de inzet van het strafrecht gerechtvaardigd is. Voor het plegen
van misdrijven, zoals vernieling, bedreiging, (groeps)belediging, discriminatie of
brandstichting, vindt in beginsel strafvervolging plaats.

Vraag 18

Kunt u bevestigen dat in algemene zin een demonstratie alleen door het demonstratierecht
beschermd wordt indien de demonstratie vreedzaam is? Geldt in algemene zin ook dat
bij een gewelddadig protest geen sprake is van een door het demonstratierecht beschermde
demonstratie, maar van een misdrijf tegen de openbare orde zoals bedoeld in Artikel
141 Wetboek van Strafrecht?

Antwoord 18

Het klopt dat enkel een vreedzame demonstratie valt binnen de reikwijdte van het demonstratierecht
en beschermd wordt door dit recht. De reikwijdte van het demonstratierecht is wel
breed, zoals toegelicht is in de brief over het demonstratierecht van 19 april jl.
Van een niet-vreedzame demonstratie is pas sprake indien organisatoren en deelnemers
van de demonstratie gewelddadige intenties hebben, oproepen tot geweld of anderszins
de grondslagen van een democratische samenleving verwerpen. Of daadwerkelijk vervolgd
wordt voor artikel 141 Wetboek van Strafrecht bij een gewelddadig protest is aan het
OM. Indien wordt overgegaan tot vervolging, bepaalt een rechter of een veroordeling
volgt.

Vraag 17, 19 en 20

Waarom kiest u ervoor om in uw beantwoording van mondelinge vragen protesten en in
het nieuwsbericht, dat u op 7 februari jl naar buiten bracht naar naar aanleiding
van een overleg tussen u, de politie en het Openbaar Ministerie (OM) over boerenprotesten,
blokkades door Extinction Rebellion en andere protesten13, twee groepen demonstranten, die qua opzet en aard totaal van elkaar verschillen,
op één hoop te gooien?

Het hiervoor genoemde nieuwsbericht over boerenprotesten, demonstraties van XR en
«protesten waarbij verwerpelijke leuzen worden gescandeerd» opent met de zin «De maat is vol: dit is geen demonstreren, dit zijn geen protesten, dit zijn illegale
acties of zelfs het plegen van misdrijven», welke grondslag gebruikt u of uw ministerie om hier te beoordelen of hier (i) sprake
is van demonstreren of protesteren, (ii) sprake is van illegale acties en (iii) sprake
is van het plegen van misdrijven? Graag elk onderdeel individueel beantwoorden.

Hoe rijmt u uw opmerking in dit nieuwsbericht, welke ook betrekking heeft op demonstraties
van XR, met het feit dat het Europees Hof van de Rechten van de Mens vreedzame, tijdelijke
verkeersblokkades heeft aangemerkt als een vorm van demonstreren, waarbij voor de
overheid de plicht voorop staat om uitoefening van het demonstratierecht mogelijk
te maken?

Antwoord 17, 19 en 20

In het bedoelde bericht is in het algemeen opgemerkt dat sprake is geweest van illegale
acties, zoals het demonstreren op door de burgemeester verboden plekken, en misdrijven,
zoals het stichten van brand en het lozen van asbest. De beoordeling, handhaving en
in voorkomende gevallen aanhouding en vervolging bij dergelijke acties is aan het
lokaal gezag, het openbaar ministerie en in voorkomend geval uiteindelijk aan de rechter.
Zoals in de brief over het demonstratierecht van 19 april jl.14 uiteen is gezet, onderschrijf ik het belang van het demonstratierecht en de reikwijdte
van dit recht zoals geformuleerd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Wat betreft EHRM-jurisprudentie geldt dat door het Hof inderdaad is geoordeeld dat
vreedzame, tijdelijke verkeersblokkades onder het demonstratierecht vallen. Hierbij
heeft het Hof echter tevens geoordeeld dat het stellen van beperkingen aan deze demonstratie
gerechtvaardigd kan zijn. Het is aan het lokale gezag om te beoordelen of het stellen
van beperkingen of in het uiterste geval het opleggen van een verbod noodzakelijk
is op grond van de Wet openbare manifestaties.15

Vraag 21

Hoe gaat u de vijf oproepen tot actie uit het rapport van de speciaal rapporteur omzetten
in beleid?

Antwoord 21

Het kabinet werkt aan het halen van de doelen van de Overeenkomst van Parijs met beleid,
plannen en programma’s en regelgeving. Daarbij vormen de beginselen van het Verdrag
van Aarhus een basisvoorwaarde voor betrokkenheid van het publiek. Op het gebied van
handhaving van de openbare orde en het voorkomen en bestrijden van wanordelijkheden
tijdens demonstraties geldt dat u hierover een brief heeft ontvangen op 19 april jl.16 Daarnaast is op 17 april in een antwoordbrief aan de Speciaal Rapporteur inzake milieumensenrechtenverdedigers
bij het Verdrag van Aarhus specifiek ingegaan op de Nederlandse verplichtingen ten
aanzien van het demonstratierecht in het licht het Verdrag van Aarhus (zie antwoord
op vraag 7 en 8). Verder wordt door de Rijksuniversiteit van Groningen een landelijke
website ontwikkeld waarop iedereen gratis informatie over het demonstratierecht kan
inwinnen en een online adviestool kan raadplegen. Op deze manier kunnen zowel overheidsinstanties
als demonstranten en andere betrokken partijen online demonstratierechtelijke vragen
beantwoord krijgen.

Ik zie geen aanleiding om andere stappen te zetten op dit onderwerp.

Vraag 22

Hoe gaat u ervoor zorgen dat de verantwoordelijke partijen (OM, burgemeesters, politie,
etc.) per direct in lijn met internationale mensenrechtenverdragen gaan acteren?

Antwoord 22

De suggestie dat er momenteel in strijd wordt gehandeld met mensenrechtenverdragen
herken ik niet. Het is mogelijk dat in de praktijk incidenteel sprake is van een onjuiste
afweging, maar dat kan altijd aan de rechter worden voorgelegd, die daar dan een oordeel
over zal vellen. Het is niet aan mij als Minister om daar in te treden.