Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Kostic, Koekkoek, Bamenga, Gabriëls en Thijssen over Tata Steel en de HUMAN documentaire STAAL

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 3 april
2024).

Vraag 1

Heeft u de HUMAN-documentaire STAAL, bestaande uit vier afleveringen, gezien?1 Wat is uw reactie hierop?

Antwoord 1

Ik beschik niet over een NPO Plus account en heb daarom nog niet de volledige serie
bekeken. Het materiaal dat ik tot nu toe heb gezien geeft een goede inkijk in de verschillende
perspectieven in de IJmond.

Vraag 2

Wat wilt u zeggen tegen de omwonenden van Tata Steel die, zoals ook naar voren komt
in de documentaire, grote hinder en negatieve gezondheidseffecten ervaren van de fabriek
en hun leven op allerlei wijzen moeten aanpassen aan de fabriek?

Antwoord 2

Bewoners in het IJmondgebied maken zich terecht zorgen over hun gezondheid en die
van hun kinderen. Het kabinet besloot eerder al dat gezondheid een prominente plaats
moet krijgen in een eventuele maatwerkafspraak met het bedrijf. Emissies van schadelijke
stoffen moeten omlaag. De gezondheidsproblematiek in de IJmond is dermate urgent dat
uitstel van verdere actie hierop onverantwoord zou zijn. Het kabinet wil op korte
termijn afspraken maken met Tata Steel Nederland en gaat onderzoeken of het haalbaar
is om een deel van de plannen sneller uit te voeren2. Zo moeten gezondheidsrisico’s op kortere termijn worden teruggebracht. Ik heb er
vertrouwen in met deze keuze het goede pad in te slaan. Het komt er nu op aan om alles
op alles te zetten zodat dit op korte termijn ook tot verbeteringen leidt.

Vraag 3

Wat is uw reactie op het fragment waarin een Tata Steel-medewerker, wanneer hij een
afsluiter van een installatie opendraait, tegen een collega zegt dat hierbij rotzooi
vrijkomt, maar dat het goed is als het maar niet op de camera’s van Frisse Wind staat
en dat ze de installatie daarom ’s avonds in het donker starten?3

Antwoord 3

Het ministerie kent de precieze feiten en omstandigheden niet. Dat maakt het lastig
om goed te kunnen reflecteren. In algemene zin geldt dat uit de wetgeving volgt dat
de toezichthouder, in dit geval de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, onverwijld
over ongewone voorvallen moet worden geïnformeerd.

Tata Steel heeft mij laten weten dat het in dit geval ging om normale onderhoudswerkzaamheden
die conform de geldende eisen gemeld zijn aan de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.
De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied handelt deze informatie af conform de in het
toezicht gebruikelijke werkwijze. Daarbij wordt beoordeeld wat hier precies gebeurd
is en of het bedrijf regels heeft overtreden.

Vraag 4

Klopt het dat Tata Steel bepaald onderhoud voornamelijk ’s avonds en ’s nachts doet,
omdat gifwolken die hierbij vrijkomen dan minder goed te zien zijn op beeld? Zo nee,
hoe zit dit dan en waarom wordt die indruk dan gewekt? Zo ja, wat gaat u hiertegen
doen?

Antwoord 4

Dat kan ik niet beoordelen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied ziet erop toe
dat onderhoud conform de daaraan gestelde eisen wordt uitgevoerd en dat de daarbij
behorende meldingen worden gedaan.

Vraag 5

Bent u het ermee eens dat, als Tata Steel bepaald onderhoud voornamelijk ’s avonds
en ’s nachts doet, zodat het minder goed te zien is op beeld, dit bevestigt dat Tata
Steel handhaving probeert te ondermijnen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Dat kan ik niet beoordelen. Toezicht en handhaving op Tata Steel is een taak van het
bevoegd gezag, de provincie Noord-Holland. Deze taken zijn gemandateerd aan de Omgevingsdienst
Noordzeekanaalgebied.

Vraag 6

Wat vindt u van het feit dat omwonenden van Tata Steel zelf camera’s en een infraroodcamera
moeten opstellen, om te borgen dat de uitstoot van schadelijke stoffen door Tata goed
wordt geregistreerd en erop kan worden gehandhaafd door de omgevingsdienst?

Antwoord 6

Het uitgangspunt van het milieurecht is overigens dat een grote onderneming als Tata
Steel zélf door middel van metingen en monitoring de uitstoot van haar installaties
in de gaten houdt. Daartoe huurt het bedrijf geaccrediteerde meetbedrijven in. De
metingen die bewoners doen, kunnen een interessante aanvulling zijn op de zaken die
het bedrijf en de verschillende overheden zelf al uitvoeren.

Het stellen van monitoringsvoorschriften in de vergunning, de monitoring en het indien
nodig uitvoeren van controlemetingen daarop is een taak van het bevoegd gezag, de
provincie Noord-Holland. Deze taken zijn belegd bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.
De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied heeft een programma opgesteld waarin extra
controlemetingen worden uitgevoerd. Ook is recent een extra camera geplaatst voor
toezicht op de Kooksfabriek 1. Daarnaast evalueert de provincie op dit moment het
luchtmeetnet.

Vraag 7

Kunt u bevestigen dat de door omwonenden geïnstalleerde infraroodcamera meer en actuelere
inzichten biedt in de uitstoot van schadelijke stoffen door Tata Steel? Zo nee, op
welke wijze heeft de omgevingsdienst zelf (los van input van Tata Steel zelf) inzicht
in de dagelijkse uitstoot van die stoffen door Tata Steel?

Antwoord 7

Dat kan ik op dit moment nog niet zeggen. Mijn ministerie zal, samen met het RIVM
en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, contact leggen met de omwonenden om meer
te weten te komen over de kwaliteit en bruikbaarheid van de met de infraroodcamera
vergaarde informatie.

Vraag 8

Bent u het ermee eens dat dit soort techniek actief moet worden ingezet door de omgevingsdiensten
en dat burgers hiermee niet belast zouden moeten worden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Dat kan ik op dit moment niet zeggen, omdat de kwaliteit en bruikbaarheid van de met
de infraroodcamera vergaarde informatie mij nog niet duidelijk is.

Vraag 9

Gaat u in gesprek met omgevingsdiensten om ze aan te sporen en waar nodig te faciliteren
om bij grote vervuilers meer gebruik te maken van technologie zoals camera’s en eigen
meetapparatuur? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer gaat u dit doen?

Antwoord 9

Ik vind in algemene zin dat de overheid voortdurend moet streven naar een effectief
en sterk stelsel van vergunningverlening, toezicht en handhaving. In het kader van
het interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) zet ik daarom in
op onder andere effectieve handhaving door het delen van de juiste informatie. In
de actieagenda Industrie en Omwonenden4 wordt in het onderdeel «meten en weten» ook nader onderzoek gedaan naar de toegevoegde
waarde van dit soort metingen.

Vraag 10

Hoe kan het dat er nog maar zes verbeuringen zijn uitgedeeld in de derde last onder
dwangsom voor rauwe kooks, terwijl op de camera’s van Frisse Wind al vele malen het
soort zwarte wolken te zien zijn waarvan de omgevingsdienst in de documentaire STAAL
zegt dat het rauwe kooks zijn?

Antwoord 10

Dat kan ik niet beoordelen. Toezicht en handhaving op Tata Steel is een taak van het
bevoegd gezag, de provincie Noord-Holland. Deze taken zijn gemandateerd aan de Omgevingsdienst
Noordzeekanaalgebied. De Omgevingsdienst heeft op haar website een uitgebreide uitleg
geplaatst over het beoordelen van camerabeelden en rauwe kooks5. Daaruit blijkt overigens dat er diverse zaken in onderzoek zijn.

Vraag 11

Kent u het gezondheidsultimatum van omwonenden van Tata Steel en milieuorganisaties?6 Wat is uw reactie hierop, punt voor punt?

Antwoord 11

Ja, dat is mij bekend. Hierin roepen omwonenden en milieuorganisaties op tot een snelle
sluiting van de ziekmakende fabrieksonderdelen en een voortvarende verduurzaming van
de fabriek. Het voorstel van de omwonenden vertoont grote overeenkomsten met het door
Hans Wijers en Frans Blom geanalyseerde scenario «alleen elektrische boogovens.7» Zij geven aan dat een keuze voor de productieroute met alleen elektrische hoogovens
logisch is als de Staat de grote investering van publieke middelen in een economisch
kwetsbaar bedrijfsmodel op vindt wegen tegen de reductie van de lokale hinder en het
behoud van een deel van de lokale werkgelegenheid, en als de Staat het vertrouwen
heeft dat Tata Steel Nederland concurrerend kan zijn in de markt voor laagwaardig
staal. Zij beoordelen de economische levensvatbaarheid van dit scenario als slecht.

In de recente brief heeft het kabinet een voorkeur uitgesproken voor een ander scenario,
namelijk het «voorstel van TSN met versnelde overlastreductie»8.

Vraag 12

Vindt u het acceptabel dat Tata Steel nog tot zeker 2040 wil doorgaan met het uitstoten
van grote hoeveelheden ziekmakende stoffen, ten koste van de gezondheid van mens en
milieu? Zo nee, welke maatregelen gaat u hier dan tegen nemen?

Antwoord 12

Nee, dat vind ik niet acceptabel. Emissies van schadelijke stoffen moeten omlaag.
Het kabinet besloot eerder al dat gezondheid een prominente plaats moet krijgen in
een eventuele maatwerkafspraak met het bedrijf. De gezondheidsproblematiek in de IJmond
is dermate urgent dat uitstel van verdere actie hierop onverantwoord zou zijn. Het
kabinet wil daarom op korte termijn afspraken maken met Tata Steel Nederland en gaat
onderzoeken of het haalbaar is om een deel van de plannen sneller uit te voeren9. Zo moeten gezondheidsrisico’s op kortere termijn worden teruggebracht. Ik heb er
vertrouwen in met deze keuze het goede pad in te slaan. Het komt er nu op aan om alles
op alles te zetten zodat dit op korte termijn ook tot verbeteringen leidt.

Vraag 13

Wat is uw reactie op de eis van deze omwonenden- en milieuorganisaties, namelijk dat
Tata Steel de kooksfabriek 2 uiterlijk in 2025 moet sluiten? Wanneer gaat u hier gehoor
aan geven?

Antwoord 13

Zoals in het antwoord op vraag 12 is aangegeven, onderzoekt het kabinet of het haalbaar
is om een deel van de plannen sneller uit te voeren. Een definitief besluit hierover
wordt tijdens de voorjaarsbesluitvorming genomen. Onderdeel van deze optie is een
versnelde reductie van de impact op de gezondheid door het sneller realiseren van
overkappingen en het eerder sluiten van Kooks- en Gasfabriek 2. In de onderhandelingen
met het bedrijf zal moeten blijken in hoeverre het mogelijk is om de gewenste versnelling
ook daadwerkelijk te bereiken. Daarbij spelen zaken als technische haalbaarheid, mogelijkheden
voor versnelling van vergunningverlening en financiële haalbaarheid een rol.

Vraag 14

Erkent u dat het stellen van bovenstaande eisen zoals ook verwoord in het gezondheidsultimatum
aan Tata Steel ook helpt om de klimaat- en stikstofdoelen te halen, gezien het bedrijf
de grootste CO2- en stikstofuitstoter is van Nederland? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 14

Er zijn verschillende scenario’s waarmee een bijdrage kan worden geleverd aan de klimaat-
en stikstofdoelen. Hiervoor verwijs ik u naar het rapport van Hans Wijers en Frans
Blom10.

Vraag 15

Hoe gaat u de maatwerkafspraken die met Tata Steel worden gemaakt ook afdwingbaar
maken, zodat er bijvoorbeeld sancties kunnen worden opgelegd als Tata de doelen niet
haalt en de afspraken niet naleeft, ook met betrekking tot gezondheid?

Antwoord 15

Het kabinet zal, in lijn met het advies van de Expertgroep gezondheid IJmond11, inzetten op het opnemen in een eventuele maatwerkafspraak van een paragraaf over
gezondheid, met duidelijk omschreven doelen wat betreft effecten op de gezondheid.
Uitgangspunt hierbij moet zijn dat de impact van Tata Steel op de gezondheid van omwonenden,
werknemers en oud-werknemers, zowel in termen van schadelijke emissies als hinder,
zo snel en zo ver mogelijk wordt geminimaliseerd. Deze vermindering van schadelijke
impact moet bovendien goed gemeten en gecontroleerd worden. Zoals ik uw Kamer in juli
202312 heb gemeld, worden deze afspraken vastgelegd in juridisch bindende maatwerkafspraken,
waar voorwaarden aan worden verbonden. Op dit moment wordt onderzocht hoe (het afdwingen
van) een dergelijke afspraak het beste kan worden vormgeven.

Vraag 16

Wat is uw reactie op het toekomstscenario dat in het gezondheidsultimatum wordt geschetst,
uitgesplitst per stap, namelijk: Tata Steel halffabricaten laten inkopen, de oude
hoogovens uiterlijk in 2030 vervangen door elektrische ovens en de productie vanaf
2030 verlagen van 7 miljoen naar 4 miljoen ton staal?

Antwoord 16

Zie hiervoor het antwoord op vraag 11.

Vraag 17

Neemt u dit toekomstscenario dat in het gezondheidsultimatum wordt geschetst mee bij
het uitvoeren van de aangenomen motie-Van Esch c.s. over de effecten op gezondheid
en milieu van de verschillende toekomstscenario's van Tata Steel alsnog onafhankelijk
en transparant in beeld brengen?13 Zo nee, waarom niet?

Antwoord 17

Ja. Het rapport van Hans Wijers en Frans Blom14 heeft dit onafhankelijk en transparant in beeld gebracht.

Vraag 18

Wanneer krijgt de Kamer de resultaten van de uitvoering van de bovengenoemde motie-Van
Esch c.s. met een MKBA van de verschillende toekomstscenario's van Tata Steel, waaronder
ook expliciet een scenario van recycling en het afschalen van de fabriek?

Antwoord 18

De Kamer heeft deze informatie recent ontvangen in de vorm van het rapport van Hans
Wijers en Frans Blom15. Hiermee is deze motie afgedaan.

Vraag 19

Aangezien eerder al is gebleken dat de data van Tata over de schadelijke stoffen die
zij uitstoten geen betrouwbaar, compleet en actueel beeld geeft van de daadwerkelijk
uitgestoten stoffen, bent u bereid om ervoor te zorgen dat er vanuit de overheid meer
zelf wordt gemeten bij Tata Steel, bijvoorbeeld met meer inzet van slimme technologie
en uitbreiding van meetpunten waardoor continu kan worden gemeten, actuele gegevens
over schadelijke stoffen worden vergaard en handhavers en burgers zo voorzien worden
van betrouwbare informatie? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 19

Zoals ik in mijn brief van 9 januari 202416 aan uw Kamer heb gemeld, heeft de provincie Noord-Holland vorig jaar al aanvullend
budget gegeven aan de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied voor het uit laten voeren
van additionele emissiemetingen bij Tata Steel. De Omgevingsdienst voert aanvullende
emissiemetingen uit bij onder andere de Kooksfabrieken van Tata Steel. Dit vanwege
de behoefte vanuit verschillende partijen om de betrouwbaarheid te kunnen toetsen
van metingen door het geaccrediteerde meetbureau van Tata Steel en door andere geaccrediteerde
meetbureaus in opdracht van Tata Steel. Daarnaast is het doel onder meer om niet-genormeerde
emissies in kaart te brengen. Na uitvoering van de metingen zal worden geëvalueerd
of vervolg of aanpassing in deze meetstrategie nodig is. Daarnaast houdt de Omgevingsdienst
sinds februari 2023 cameratoezicht op Kooksfabriek 2. Sinds eind december is ook een
tweede camera operationeel met zicht op Kooksfabriek 117.

Vraag 20

Indien u niet wilt zorgen voor meer onafhankelijke metingen bij Tata Steel, hoe denkt
u dan het vertrouwen van omwonenden van Tata te herstellen, aangezien omwonenden geen
vertrouwen hebben in de data van Tata en de overheid al jaren oproepen om te investeren
in onafhankelijk, continu en fijnmazig meten?

Antwoord 20

Zie het antwoord op vraag 19.

Vraag 21

Wat is uw reactie erop dat een kritische Tata Steel-medewerker, die te zien is in
de documentaire STAAL, plotseling wordt ontslagen en één dag nadat de trailer van
de documentaireserie te zien is, plotseling weer wordt aangenomen?18

Antwoord 21

Dit is een kwestie tussen de betreffende werknemer en Tata Steel als werkgever. Het
ministerie kent de precieze feiten en omstandigheden van dit geval niet.

Vraag 22

Bent u het ermee eens dat deze gang van zaken er erg op wijst dat Tata Steel een kritische
werknemer de mond wil snoeren? Zo ja, wat is uw reactie hierop? Zo nee, hoe ziet u
dit dan?

Antwoord 22

Zie het antwoord op vraag 21.

Vraag 23

Wat is uw reactie erop dat deze kritische Tata Steel-medewerker signaleert dat er
achterstallig onderhoud is bij installaties, dat er te weinig mensen zijn voor het
vele werk en dat enkele mensen veel te veel overuren maken?

Antwoord 23

Iedereen heeft recht op een veilige en gezonde werkplek. Dat geldt ook voor de medewerkers
van Tata Steel. Het is belangrijk dat de Arboregels worden nageleefd en dat de werkgever
de werknemers beschermt, zodat zij gezond en veilig kunnen werken. Hoewel ik de beweringen
van deze kritische medewerker niet kan beoordelen, vind ik dit signaal wel zorgelijk.

Handhaving en toezicht op Tata Steel is een taak van het bevoegd gezag, de provincie
Noord-Holland. Deze taken zijn gemandateerd aan de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.
In de Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit staat hoe lang een werknemer per
dag en per week mag werken en wanneer de werknemer recht heeft op pauze of rusttijd.
Werkgevers zijn op basis van Arbowet ook verplicht om beleid vast te stellen om psychosociale
arbeidsbelasting te voorkomen, dan wel te beperken. Daaronder valt ook het voorkomen
of beperken van hoge werkdruk. De werkgever is verantwoordelijk voor de naleving van
deze regels. Het toezicht op de Arbeidstijden- en de Arbowet is een taak van de Nederlandse
Arbeidsinspectie en vormt daarmee het sluitstuk.

Vraag 24

Wat is uw reactie erop dat er nog nooit goed onderzoek is gedaan naar de gezondheid
van medewerkers, terwijl staalarbeiders volgens onderzoeken in het buitenland tot
500% grotere kans op kanker hebben?

Antwoord 24

Ik neem de gezondheid van werknemers serieus. Iedereen heeft immers recht op een veilige
en gezonde werkplek. De werkgever is verantwoordelijk voor het beschermen van zijn
werknemers, zodat zij gezond en veilig kunnen werken. Werkgevers zijn verplicht om
via een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) de arbeidsrisico’s in kaart te
brengen en een plan van aanpak op te stellen om deze aan te pakken. Ook zijn werkgevers
verplicht om een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aan medewerkers
aan te bieden. Deze verplichting vloeit voort uit de Arbowet- en regelgeving. Het
toezicht hierop is een taak van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Vraag 25

Bent u van plan opdracht te geven voor een dergelijk onderzoek naar de gezondheid
van Tata Steel-medewerkers? Zo nee, waarom niet? Zo ja, door welke instantie en per
wanneer?

Antwoord 25

In een eventuele maatwerkafspraak zet het kabinet in op het opnemen van een paragraaf
over gezondheid die naast omwonenden ook gaat over werknemers en oud-werknemers. Uitgangspunt
hierbij moet zijn dat Tata Steel de impact op de gezondheid van omwonenden, werknemers
en oud-werknemers, zowel in termen van schadelijke emissies als hinder, zo snel en
zo ver mogelijk minimaliseert. Deze vermindering van schadelijke impact op korte en
lange termijn moet bovendien goed gemeten en gecontroleerd worden.

Het inzetten van een onderzoek naar de gezondheid van Tata Steel-medewerkers is echter
niet aan mij, maar aan Tata Steel als werkgever. Zie hiervoor het antwoord op vraag 24.

Vraag 26

Kunt u de bovenstaande vragen één voor één beantwoorden en het liefst voor 4 april
2024 in verband met het plenaire debat over het rapport van de Onderzoeksraad voor
Veiligheid over industrie en omwonenden?

Antwoord 26

Ja.