Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Bisschop, Boswijk en Van Campen over het ontbreken van consumptieaardappelen op de lijst met winterteelten

Antwoord van Minister Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (ontvangen 31 mei
2023).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Lijst winterteelten niet praktisch en effectief»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de analyse dat oogst na 1 oktober in combinatie met het incasseren van een
stikstofkorting voor veel telers weinig aantrekkelijk is, omdat het ook opbrengstverliezen
met zich meebrengt, zeker in gebieden waar een generieke korting van 20 procent op
de gebruiksnormen van toepassing wordt?

Antwoord 2

Het inzaaimoment van uiterlijk 1 oktober is het uitgangspunt, maar de ondernemer heeft
de keuze om óf op uiterlijk 1 oktober een vanggewas in te zaaien óf voor het jaar
erna een korting op de stikstofgebruiksnorm te accepteren bij het later dan 1 oktober
inzaaien van een vanggewas. Bij de teelt van late consumptieaardappelen op zand- en
lössgronden mag nu een totale hoeveelheid stikstof worden opgebracht van tussen de
164 en 260 kg stikstof per hectare. Indien de ondernemer kiest voor inzaai van een
vanggewas na 1 oktober geldt een beperkte korting voor het opvolgende kalenderjaar
(van resp. 5, 10 of 20 kg stikstof per hectare) en deze wordt in mindering gebracht
op de totale mestplaatsingsruimte die op bedrijfsniveau wordt toegekend. Dit betekent
dat de opbrengstverliezen, als zij zich al voordoen, naar verwachting ook beperkt
zullen zijn. De maatregel is nodig voor verbetering van de waterkwaliteit op zand-
en lössgronden, dat geldt ook voor de aanstaande verlaging van de gebruiksnormen in
de NV-gebieden.

Vraag 3

Waarom heeft u een alternatief voorstel vanuit de sector (verplichte inzaai van vanggewassen
na elke teelt van consumptieaardappelen op zand- en lössgronden en inzet op stikstofefficiëntere
rassen) naast u neergelegd?

Antwoord 3

De stimuleringsmaatregelen vanggewassen is onderdeel van het 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn
en is daarmee onderdeel van de afspraken tussen de Europese Commissie en Nederland
waar Nederland aan gehouden is. Er zijn grote stappen te maken om de waterkwaliteit
te verbeteren. Er is dan ook geen ruimte voor alternatieven die minder effectief zijn
voor het verbeteren van de waterkwaliteit.

Vraag 4

Wanneer is volgens u sprake van een dusdanig laat groeiseizoen dat een uitzondering
op de oogstdeadline en/of stikstofkorting is gerechtvaardigd?

Antwoord 4

Om het vanggewas goed te laten aanslaan is het noodzakelijk dat deze zo vroeg mogelijk
wordt ingezaaid. Bij een latere oogst door een later groeiseizoen is het nog steeds
noodzakelijk om een vanggewas tijdig in te zaaien en bij latere inzaai de verminderde
stikstofopname te compenseren om de waterkwaliteitsdoelen te halen.

Vraag 5

Bent u voornemens een uitzondering op de oogstdeadline en/of de stikstofkorting in
overweging te nemen als een ondernemer door middel van een erkende nitraatresidumeting
kan aantonen dat het nitraatresidu in zijn aardappelperceel zo laag is dat geen sprake
kan zijn van extra belasting van het oppervlakte- en grondwater?

Antwoord 5

Nee, dat ben ik niet voornemens, omdat ik gehouden ben aan de uitvoering van de maatregelen
uit het 7e actieprogramma Nitraatrichtlijn. Op dit moment zijn bovendien de meettechnieken
hiervoor nog niet voldoende ontwikkeld en geven deze onvoldoende borging op het behalen
van resultaten op bedrijfsniveau. Pas als de waterkwaliteit in Nederland op orde is
en de meettechnieken betrouwbaar, borgbaar en handhaafbaar zijn op bedrijfsniveau,
zie ik ruimte voor het ontwikkelen van alternatieven.

Vraag 6

Bent u voornemens een uitzondering op de oogstdeadline en/of de stikstofkorting in
overweging te nemen als een ondernemer middels deelname aan een relevant duurzaamheidsprogramma
kan aantonen dat hij positief scoort op relevante prestatie indicatoren, zoals het
stikstofbodemoverschot?

Antwoord 6

Zie de beantwoording van de vragen 3, 4 en 5, ik kan op dit moment geen uitzonderingen
op de maatregel toestaan.

Vraag 7

Waarop is de constatering in de beslisnota bij de «Maatregel vanggewassen 7e Actieprogramma
Nitraatrichtlijn: vaststelling gewaslijsten en opzet regeling» (documentnummer 2023D16870) gebaseerd, dat consumptieaardappelen vooral in juli en augustus worden geoogst terwijl
eerder door onderzoekers van de Wageningen University & Research (2011) is aangegeven
dat op zuidelijk zand slechts 18 procent van de consumptieaardappelen voor 1 september
wordt gerooid?2

Antwoord 7

Een aanzienlijk deel van de aardappelen wordt in juli en augustus geoogst, maar met
name bij late consumptieaardappelen wordt ook een substantieel deel na augustus geoogst.
Daarmee is het woord «grotendeels» zoals opgenomen in de beslisnota niet geheel in
lijn met de praktijk. Voor het bepalen of consumptieaardappelen als winterteelt kunnen
worden aangemerkt maakt dit echter geen verschil, omdat het criterium «vrijwel uitsluitend
na 1 november geoogst» is.

Vraag 8

Waarop is de constatering in de genoemde beslisnota gebaseerd dat consumptieaardappelen
niet na 1 november worden gerooid, terwijl de praktijk leert dat ook na 1 november
nog wel wordt geoogst, zeker bij een late start van het groeiseizoen?

Antwoord 8

Uit de reacties van de internetconsultatie blijkt dat de overgrote meerderheid van
de consumptieaardappelen voor eind oktober wordt geoogst en slechts een klein deel
na 1 november. Daarmee voldoen de consumptieaardappelen niet aan de gestelde criteria
voor een winterteelt en vallen ze onder de stimuleringsmaatregel vanggewassen.

Vraag 9

Is de veronderstelling juist dat de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) in
een eerder stadium heeft geadviseerd om late rassen van consumptieaardappelen op de
lijst met winterteelten te zetten, mede vanwege de eerdere analyse dat inzaai van
vanggewassen het stikstofverlies door vroegtijdige loofdoding en oogst en dus verkorting
van het groeiseizoen en de periode van stikstofopname van deze aardappelen niet kan
opheffen?

Antwoord 9

In het eerste CDM advies waren consumptieaardappelen opgenomen op de concept winterteelten
lijst, omdat de CDM in dat advies heeft gekeken naar teelten die deels na 1 oktober
worden geoogst. Hierna is aanvullend advies aan CDM gevraagd om na te gaan welke gewassen
uitsluitend na 1 november worden geoogst, omdat bij een aantal gewassen op de concept
winterteelt lijst inzaai van een vanggewas nog mogelijk en nuttig was. Na de teelt
van consumptieaardappelen kan vaak nog een vanggewas worden ingezaaid, omdat de oogst
vaak vroeg plaatsvindt. Hierdoor voldoen consumptieaardappelen aan geen van de gestelde
criteria voor winterteelt.

Vraag 10

Is de veronderstelling juist dat het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
kennis heeft genomen van recent in dit verband relevant wetenschappelijk onderzoek
met betrekking tot onder meer consumptieaardappelen? Zo ja, kunt u dit onderzoek met
de Kamer delen en aangeven of er afwijkende conclusies waren ten opzichte van het
eerdere onderzoek uit 2011?

Antwoord 10

Het is mij niet bekend welk recent wetenschappelijk onderzoek wordt bedoeld.

Vraag 11

Kunt u aangeven op welke adviezen van de CDM de keuze met betrekking tot consumptieaardappelen,
zoals ook nader toegelicht in de genoemde beslisnota, precies is gebaseerd?

Antwoord 11

De keuze is gebaseerd op het CDM advies «indeling van gewastypen ten behoeve van het
7e actieprogramma Nitraatrichtlijn»3 en het CDM advies «korting stikstof gebruiksnorm bij late inzaai van een vanggewas»4. Uit het eerste advies volgt dat consumptieaardappelen niet meer stikstof opnemen
dan een tijdig ingezaaid vanggewas. Uit het tweede advies volgt dat consumptieaardappelen
niet uitsluitend na 1 november worden geoogst. Omdat het ook geen meerjarige teelt
of in het najaar ingezaaide teelt betreft, voldoet de consumptieaardappel aan geen
van de drie gestelde criteria voor een winterteelt. Naar aanleiding van deze adviezen,
reacties uit de internetconsultaties en vragen van sectorpartijen hebben er nog diverse
overleggen met experts van de CDM plaatsgevonden.

Vraag 12

Waarop is de conclusie, zoals verwoordt in de beslisnota, gebaseerd dat ook late rassen
van consumptieaardappelen in de periode na 1 oktober minder stikstof zouden opnemen
dan een uiterlijk op 1 oktober ingezaaid vanggewas?

Antwoord 12

Uit het CDM-advies5 volgt dat een vanggewas tenminste 25 kg stikstof per hectare opneemt wanneer deze
voor 1 oktober is ingezaaid. Er is op dit moment geen onderzoek bekend dat met kwantitatieve
gegevens laat zien dat een consumptieaardappel meer dan 25 kg stikstof per hectare
in oktober of november op neemt.

Vraag 13

Waarom is er niet voor gekozen late rassen van consumptieaardappelen op de uiteindelijke
lijst met winterteelten te zetten?

Antwoord 13

(Late) consumptieaardappelen voldoen niet aan één van de drie criteria om in aanmerking
te komen als winterteelt.

Vraag 14

Is overwogen om de deadline voor het inzaaien van vanggewassen na de oogst van consumptieaardappelen
twee weken naar achter te schuiven, zodat én het groeiseizoen kan worden verlengd
én vanggewassen nog voldoende kansen krijgen?

Antwoord 14

Nee, dit is niet overwogen. De datum van 1 oktober is in het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn gekozen, omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt
dat hoe eerder het vanggewas wordt ingezaaid, hoe effectiever het is in het voorkomen
van de uitspoeling van stikstof naar het grond- en oppervlaktewater. Aan dat actieprogramma
is Nederland gebonden. Iedere week latere inzaai, zorgt voor bijna een halvering van
de opgenomen hoeveelheid stikstof. Er zijn op dit moment geen kwantitatieve gegevens
bekend waaruit blijkt dat de consumptieaardappel nog een aanzienlijk deel stikstof
opneemt in de maand oktober. Bij het verschuiven van de deadline voor het inzaaien
van een vanggewas met twee weken is de maatregel te weinig effectief.

Vraag 15

Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voor het commissiedebat Mestbeleid op 1 juni
aanstaande?

Antwoord 15

Ja.

Toelichting:

Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Edgar Mulder
(PVV), ingezonden 2 mei 2023 (vraagnummer 2023Z07806).