Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hagen over kankerverwekkende stoffen die vrijkomen bij het storten van granuliet in natuurplassen

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 16 mei
2023).

Vraag 1

Klopt het dat uit recent onderzoek van het RIVM en Deltares blijkt dat onduidelijk
is of de kankerverwekkende stof acrylamide vrijkomt in het water bij het storten van
granuliet in natuurplassen?

Antwoord 1

In de literatuurverkenning heeft de vraag centraal gestaan of het aannemelijk is dat
er onder zuurstofarme omstandigheden bij de toepassing van «ontwaterde grond» een
relevante hoeveelheid acrylamide kan worden gevormd en of hier nog kennisleemtes over
zijn.

Uit het literatuuronderzoek blijkt dat geen (betrouwbare) studies zijn gevonden waarin
de afbraak van poly-acrylamide en vorming van acrylamide onder de omstandigheden die
voorkomen in diepe plassen zijn onderzocht. De literatuurstudie heeft aldus geen nieuwe
informatie opgeleverd die maakt dat alle onzekerheid kan worden weggenomen.

Vraag 2

Klopt het dat dit rapport nog niet met de Kamer is gedeeld? Zo ja, waarom niet? En
wilt u dit rapport zo snel mogelijk delen met de Kamer?

Antwoord 2

Op 21 april is het rapport door het RIVM en Deltares in concept aangeleverd aan IenW.
Deze concept versie is bij verschillende media terecht gekomen. Op dat moment was
het rapport nog niet gepubliceerd. Het rapport is inderdaad daarom nog niet eerder
gedeeld met de Kamer. Het rapport is tegelijk met het beantwoorden van deze Kamervragen
met de Kamer gedeeld.

Vraag 3

Klopt het dat tot op de dag van vandaag het dus mogelijk is dat de kankerverwekkende
stof acrylamide vrijkomt in het water bij het storten van granuliet in natuurplassen?

Antwoord 3

Bureau Arcadis heeft in 2021 in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat een uitgebreide review (literatuur-, laboratorium- en veldonderzoek) gedaan
naar granuliet (dat wordt ontwaterd met een poly-acrylamide flocculant). In haar rapportage
(16 april 2021) is aangegeven: «In geen enkel monster van grond, grondwater of oppervlaktewater
is acrylamide aangetoond boven de detectielimiet. Ook in de toekomst is de vorming
van acrylamide uit poly-acrylamide niet waarschijnlijk. Poly-acrylamide breekt slechts
zeer langzaam af, en in het geval van afbraak, vooral naar kortere ketens poly-acrylamide.
In het natuurlijke systeem verloopt de afbraak van acrylamide aanzienlijk sneller
dan de mogelijke vorming uit poly-acrylamide, hoogstwaarschijnlijk is dit de reden
dat geen acrylamide kon worden teruggevonden.»

Ook in de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State van
13 oktober 2021 is geconcludeerd dat de kans op aanwezigheid van schadelijke hoeveelheden
acrylamide uiterst klein is en dat acrylamide in de praktijk niet is aangetoond. De
Raad stelt: «Volgens het deskundigenbericht blijkt uit literatuur dat het transport
van poly-acrylamide in oppervlaktewater, grondwater en bodem beperkt is vanwege de
adsorptie aan minerale deeltjes. Deze binding is onomkeerbaar en desorptie treedt
nauwelijks op waardoor de risico’s voor in het water levende organismen beperkt lijken
te zijn. Verder blijkt over het algemeen uit het onderzoek over anionische poly-acrylamide
dat sprake is van een lage afbraaksnelheid, zonder dat daarbij acrylamide ontstaat
als tussenproduct, en dat acrylamide zeer snel afbreekt in het milieu. Weliswaar is
in een beperkt aantal onderzoeken wel acrylamide aangetroffen na blootstelling aan
uv-licht en hoge temperaturen, maar de bijdrage lijkt verwaarloosbaar.»

De literatuurverkenning van het RIVM heeft niet geleid tot nieuwe inzichten hieromtrent.

Vraag 4

Is het voorzorgsprincipe, een van de uitgangspunten van (Europese) milieuwetgeving
tot dusver toegepast bij het toestaan van storten van granuliet in natuurplassen zoals
Over de Maas?

Antwoord 4

Dit principe is toegepast. Op grond van het voorzorgbeginsel is de overheid eraan
gehouden maatregelen te nemen als er op basis van de best beschikbare informatie redelijke
gronden zijn om te vrezen voor ernstige en/of onomkeerbare milieuschade. Deze informatie
is er niet.

Eerdere onderzoeken duiden er op dat het niet waarschijnlijk is dat de risico’s substantieel
zijn.

Vraag 5

Deelt u de mening dat stoffen waarvan niet vaststaat of deze mogelijke schadelijke
gevolgen hebben voor het milieu, niet geloosd mogen worden? Zo ja, hoe brengt u dit
in de praktijk?

Antwoord 5

Er is ten aanzien van het diepe plassen beleid thans geen reden om beleidsmatig anders
te handelen dan tot op heden is gedaan. De literatuurverkenning heeft geen nieuwe
informatie opgeleverd.

Ik vind het belangrijk dat de toepassing van stoffen, zoals poly-acrylamiden, die
niet van nature voorkomen zoveel mogelijk wordt beperkt in diepe plassen. Daarom zal,
als vervolg op eerder onderzoek door STOWA met betrekking tot zuiveringsslib1, een verkenning worden gedaan naar groenere (biobased) alternatieven voor poly-acrylamiden
voor het ontwateren van verschillende soorten grond en bagger. Als deze beschikbaar
zijn, zal ik bekijken hoe ik het gebruik hiervan kan stimuleren.

Vraag 6

Wordt granuliet op dit moment nog op andere plaatsen in Nederland gestort? Bent u
bereid om alle stortingen van granuliet in water te stoppen totdat er daadwerkelijk
duidelijkheid is over de mogelijke schadelijke gevolgen?

Antwoord 6

Op dit moment wordt granuliet op verschillende plaatsen in Nederland toegepast. Mocht
uit toekomstige monitoring blijken dat acrylamide boven bepaalde grenswaarden wordt
gemeten in diepe plassen dan zal de Kamer daarover worden geïnformeerd.

Er is ten aanzien van het diepe plassen beleid thans geen reden om beleidsmatig anders
te handelen dan tot op heden is gedaan. De literatuurverkenning heeft geen nieuwe
informatie opgeleverd.