Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kathmann over problemen met de uitkering van de energietoeslag 2023 vanwege voorschotten op de energietoeslag 2022

Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) (ontvangen
11 mei 2023).

Vraag 1

Klopt het dat gemeenten van het totaalbedrag van €1.300 energietoeslag voor 2023 €500
als voorschot gekoppeld aan de uitkering energietoeslag 2022 hebben kunnen uitkeren,
of deze tot 1 juli 2023 alsnog kunnen uitkeren?

Antwoord 1

Het kabinet heeft in september 2022 gemeenten de mogelijkheid geboden om €500 van
de energietoeslag 2023 naar voren te halen naar 2022 en als energietoeslag 2022 uit
te keren aan huishoudens die in 2022 in aanmerking kwamen. Het is daarmee geen voorschot
op de energietoeslag 2023. Gemeenten hebben onder de huidige wetgeving de tijd om
de energietoeslag 2022 tot 1 juli 2023 uit te keren. Na inwerkingtreding van de wetswijziging
voor 2023 kunnen gemeenten de energietoeslag 2023 uitkeren aan mensen die in 2023
aan de voorwaarden voldoen. Als gemeenten hebben gekozen om de €500 van de energietoeslag
2023 naar voren te halen en dus als energietoeslag 2022 uit te keren, heeft dat in
beginsel gevolgen voor de hoogte van de energietoeslag in 2023. De gemeente heeft
dan nog €800 budget over voor de energietoeslag in 2023. Het is aan gemeenten om hierin
keuzes te maken.

Vraag 2

Bent u zich ervan bewust dat door de verhoging van het wettelijk minimumloon en de
daaraan gekoppelde uitkeringen er in 2023 een grotere groep in aanmerking komt voor
de energietoeslag? Ziet u dat er hierdoor een groep mensen is die niet in aanmerking
komt voor de energietoeslag 2022, maar wel in aanmerking komt voor de energietoeslag
2023?

Antwoord 2

Mede door de verhoging van het wettelijk minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen
en AOW, is het sociaal minimum in 2023 hoger dan in 2022. Mogelijkerwijs neemt hierdoor
de doelgroep van de energietoeslag toe. Tegelijkertijd zullen inkomens van mensen
in 2023 hoger zijn dan in 2022 vanwege loonstijgingen en hogere uitkeringen en AOW.
Door de onderliggende dynamiek kan de omvang van de doelgroep verschillen. Ten eerste
gaat het niet om dezelfde mensen in de doelgroep. Het is mogelijk dat mensen in 2022
bijvoorbeeld een (beter betaalde) baan hebben gevonden en daardoor buiten de doelgroep
vallen. Omgekeerd is het mogelijk dat bijvoorbeeld door baanverlies of afloop van
de WW mensen wel binnen de doelgroep vallen. Ten tweede is sprake van gemeentelijke
beleidsvrijheid; zo is het mogelijk dat gemeenten hun inkomensgrenzen voor de energietoeslag
2023 anders vaststellen dan voor de energietoeslag 2022.

Vraag 3

Krijgt u signalen dat dit problemen oplevert in de uitvoering, omdat wanneer een gemeente
aan de gerechtigden een voorschot van €500 heeft uitgekeerd, het te ontvangen bedrag
voor de volledige groep in 2023 wordt vastgesteld op €800, ondanks dat de nieuwe groep
gerechtigden niet eerder €500 heeft ontvangen?

Antwoord 3

Ik heb geen signalen ontvangen dat dit tot problemen in de uitvoering leidt. De €500
betreft geen voorschot, maar een schuif van energietoeslag 2023 naar 2022. Gemeenten
kunnen de energietoeslag voor 2023 pas uitkeren na inwerkingtreding van de wetswijziging
voor de energietoeslag 2023. Inwoners waarvoor dit van toepassing is, ontvangen niet
eerder dan in de tweede helft van 2023 (nogmaals of voor het eerst) een energietoeslag.

Vraag 4

Deelt u de analyse dat dit geen problemen oplevert voor de doelgroep die reeds in
2022 voor de toeslag in aanmerking kwam, omdat zij op deze manier hun volledige energietoeslag
van €1.300 ontvangen, maar dat dit voor de groep die pas vanaf 2023 in aanmerking
komt voor energietoeslag onredelijk uitpakt, nu er slechts €800 voor hen beschikbaar
is en het niet mogelijk is voor gemeenten om het voorschot alsnog uit te keren op
titel van de oude wet, omdat deze groep niet onder de doelgroep van die wet valt?

Antwoord 4

Ik deel deze analyse niet. Het is de beleidsvrijheid van gemeenten om €500 van de
energietoeslag 2023 te schuiven naar 2022 en als energietoeslag 2022 uit te keren
aan huishoudens. Sommige gemeenten hebben van die mogelijkheid gebruik gemaakt omdat
de nood voor inwoners eind 2022 hoog was. Dit werd verantwoord geacht als een van
maatregelen om de financiële gevolgen van de hoge energieprijzen te dempen. Hierdoor
zal in sommige gemeenten de energietoeslag in 2023 lager zijn dan in 2022. Overigens
geldt naar verwachting voor een groot deel van de mensen die in 2023 in aanmerking
komen voor de energietoeslag dat zij deze ook in 2022 hebben ontvangen. Zie ook mijn
antwoord op vraag 2.

Vraag 5

Bent u zich ervan bewust dat om deze groep het volledige bedrag te geven waarop zij
recht hebben, gemeenten eigen middelen moeten aanwenden om de beschikbare €800 aan
te vullen met de resterende €500?

Antwoord 5

Voor het verstrekken van de energietoeslag wordt gebruik gemaakt van het instrument
categoriale bijzondere bijstand. Als gemeenten hebben gekozen om de €500 van de energietoeslag
2023 te schuiven naar 2022 en als energietoeslag 2022 uit te keren, heeft dat in beginsel
gevolgen voor de hoogte van de energietoeslag in 2023. Het is aan gemeenten om hierin
keuzes te maken.

Vraag 6

Constateert u dat sommige meer draagkrachtige gemeenten ervoor kiezen de ontbrekende
€500 aan te vullen uit andere middelen? Herkent u het beeld dat dit voor minder draagkrachtige
gemeenten geen optie is, aangezien hun middelen beperkt zijn en zij middelen gereserveerd
voor armoedebeleid moeilijk aan kunnen wenden om het gat te dichten?

Antwoord 6

Ik heb geen signalen ontvangen dat gemeenten voornemens zijn om eigen middelen toe
te voegen aan de middelden die beschikbaar komen voor de energietoeslag 2023. Gemeenten
keren de energietoeslag voor 2023 uit na inwerkingtreding van de nieuwe wet. Op dat
moment zal blijken welke keuzes gemeenten daarin maken.

Vraag 7

Bent u zich ervan bewust dat in een gemeente als Vlaardingen de groep die in aanmerking
komt voor de energietoeslag door de stijging van het wettelijk minimumloon en de daaraan
gekoppelde uitkeringen met ongeveer 750 extra personen met zich meebrengt, hetgeen
gelijkstaat aan een kostenpost van €375.000 als de gemeente aan al deze mensen €500
uit eigen middelen zou moeten bijleggen?

Antwoord 7

Door de stijging van het wettelijk minimumloon is het mogelijk dat de doelgroep voor
de energietoeslag in 2023 ten opzichte van 2022 in een individuele gemeente enigszins
wijzigt, zoals ik ook heb toegelicht in mijn antwoord op vraag 2. Gemeenten ontvangen
voor 2023 financiële middelen voor de energietoeslag 2023 gebaseerd op het aantal
inwoners behorend tot de doelgroep. Ook voor 2023 geldt dat gemeenten beleidsvrijheid
hebben om invulling te geven aan de energietoeslag. Het staat gemeenten vrij om daarbij
aanvullende eigen middelen in te zetten.

Vraag 8

Deelt u de mening dat het onredelijk is om gemeenten te vragen dergelijke bedragen
vrij te maken? Deelt u de zorg dat dit er ofwel toe kan leiden dat mensen die sinds
2023 recht hebben op energietoeslag niet de volledige € 1.300 ontvangen waar zij recht
op hebben, ofwel dat gemeenten de middelen bedoeld voor armoedebestrijding aanwenden
om deze betaling te doen, hetgeen ten koste zou gaan van het overige armoedebeleid?

Antwoord 8

Voor het verstrekken van de energietoeslag wordt gebruik gemaakt van het instrument
categoriale bijzondere bijstand. Hiervoor is onder andere gekozen omdat dit gemeenten
de ruimte geeft om de invulling van de energietoeslag te laten aansluiten bij de lokale
situatie en het lokale armoedebeleid. Het bedrag dat mensen ontvangen die in 2023
voor het eerst recht hebben op energietoeslag, is afhankelijk van de uitwerking van
de beleidsvrijheid door de betreffende gemeente.

Vraag 9

Vindt u het ook schrijnend dat juist in de minder draagkrachtige gemeenten waar de
energietoeslag juist zo hard nodig is, er soms voor wordt gekozen om de ontbrekende
€500 niet aan te vullen voor deze groep, omdat het voor gemeenten een te groot risico
is om dit uit eigen middelen uit te keren zonder zekerheid dat dit bedrag weer zal
worden aangevuld vanuit het Rijk?

Antwoord 9

Ik heb geen beeld van de voorgenomen keuzes van gemeenten van de invulling van de
energietoeslag 2023. Gemeenten keren de energietoeslag voor 2023 uit na inwerkingtreding
van de wetswijziging voor 2023. Op dat moment zal blijken welke keuzes gemeenten daarin
maken.

Vraag 10

Kun u de toezegging doen dat voor zover gemeenten de energietoeslag moeten aanvullen
uit eigen middelen voor deze nieuwe groep, zij hiervoor worden gecompenseerd door
het Rijk? Zo ja, via welk weg? Zo nee, op welke manier gaat u zorgen dat ook de mensen
die sinds 2023 binnen de doelgroep voor de energietoeslag vallen, daadwerkelijk hun
volledige energietoeslag ontvangen?

Antwoord 10

Deze toezegging kan ik niet doen. Gemeenten hebben de mogelijkheid gekregen om een
deel van de energietoeslag 2023 te schuiven naar 2022 en als energietoeslag 2022 al
uit te keren aan huishoudens. Gemeenten hebben daarin hun eigen afwegingen gemaakt,
mede in het licht van het overig armoedebeleid van de gemeente, de gemeentelijke financiën,
de aanvullende koopkrachtmaatregelen van het Rijk en de belangen van hun eigen inwoners.