Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Jasper van Dijk en Ceder over de inzet van explosieve wapens in Jemen

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 2 februari 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «Not a single body in one piece; How civilian harm from
explosive weapons in Yemen calls for immediate action» van Mwatana en PAX, dat gaat
over de inzet van explosieve wapens in bevolkte gebieden in Jemen en het burgerleed
als gevolg daarvan?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe oordeelt u over de tien specifieke incidenten die in het rapport worden behandeld
waarin door de verschillende partijen in het conflict, te weten de coalitie onder
leiding van Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten enerzijds en de Houthi-rebellen
anderzijds, mogelijk oorlogsmisdaden zijn begaan, steeds weer groot burgerleed is
aangericht en naast de directe doden en gewonden ook op langere termijn veel (psychologische)
schade is aangericht?

Antwoord 2

Het conflict in Jemen duurt inmiddels ruim acht jaar, tijdens het conflict zijn vele
burgerslachtoffers gevallen en volgens het onderzoek van de Group of Eminent Experts
hebben vele mensenrechtenschendingen plaatsgevonden. Rapporten als «Not a single body in one piece; How civilian harm from explosive weapons in Yemen
calls for immediate action»dragen in belangrijke mate bij aan de informatievoorziening over de situatie in Jemen
en aan het vastleggen van de gevolgen van het gewapend conflict in Jemen. De tien
gevallen die beschreven zijn in het rapport zijn hier schrijnende voorbeelden van.
Psychologische problemen als gevolg van het conflict in Jemen komen veel voor en dit
blijft een groot maatschappelijk probleem. Daarom zet Nederland zich in voor mentale
zorg in Jemen o.a. door in verschillende fora aandacht te vragen voor dit onderwerp.
Daarnaast heeft Nederland de afgelopen jaren in Jemen trainingen over psychosociale
zorg aan zorgmedewerkers en oorlogsslachtoffers aangeboden.

Vraag 3

Deelt u de conclusie van het rapport dat de strijdende partijen het oorlogsrecht beter
dienen na te leven, mensenrechten beter te beschermen en te stoppen met de inzet van
explosieve wapens in bevolkte gebieden? Veroordeelt u de grootschalige inzet van explosieve
wapens in bevolkte gebieden in Jemen?

Antwoord 3

Ten aanzien van het beschermen van mensenrechten deel ik die conclusie. Nederland
pleit internationaal voor betere implementatie van het humanitair oorlogsrecht en
om de bescherming van burgers bij de inzet van explosieve wapens te verbeteren. In
dat kader heeft Nederland in november 2022 ook een internationale politieke verklaring
ondertekend over gebruik van explosieve wapens in dichtbevolkte gebieden. Nederland
zet in Jemen breed in op de verbetering van de mensenrechtensituatie en benadrukt
hierbij de noodzaak om het gebruik van explosieve wapens in dichtbevolkte gebieden
burgerslachtoffers te voorkomen.

Vraag 4

Ziet u in dit rapport aanleiding om Jemen, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische
Emiraten aan te moedigen de recent door Nederland ondertekende internationale politieke
verklaring over de inzet van explosieve wapens in bevolkte gebieden te ondertekenen?2 Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Nederland heeft in verschillende internationale fora opgeroepen tot het ondertekenen
van deze verklaring, daar waren Jemen, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten
ook bij aanwezig. Nederland zal die boodschap blijven uitdragen.

Vraag 5

Herinnert u zich de breed aangenomen motie die u vraagt zich in te spannen voor hervatting
van Verenigde Naties (VN)-onderzoek naar oorlogsmisdaden in Jemen?3 Ziet u in het rapport aanleiding om een nieuwe poging te ondernemen om tot hervatting
van VN-onderzoek te komen, zodat ook deze tien incidenten nader onderzocht kunnen
worden? Zo nee, ziet u dan andere mogelijkheden die eraan bijdragen dat meer onderzoek
wordt gedaan naar potentiële oorlogsmisdaden in Jemen?

Antwoord 5

Ja, die motie herinner ik mij. Nederland heeft een voortrekkersrol vervuld bij de
oprichting van de Group of Eminent Experts (2017) die onderzoek deed naar mensenrechtenschendingen
in Jemen. Het mandaat is eind 2021 beëindigd en er is internationaal op dit moment
onvoldoende steun voor hervatting van VN-geleid onderzoek naar mensenrechtenschendingen
en oorlogsmisdaden in Jemen. Helaas brengt dit rapport daar niet direct verandering
in.

De bevordering van mensenrechten en het tegengaan van straffeloosheid (accountability)
blijft een kernelement van het Nederlands buitenlandbeleid in Jemen en voor een rechtvaardige
vrede zijn transitional justice en accountability een randvoorwaarde. Daarom heeft Nederland extra middelen uit het Mensenrechtenfonds
beschikbaar gesteld voor lokale initiatieven om documentatie van mensenrechtenschendingen
te bevorderen. Nederland heeft accountability in Jemen verder ondersteund via het
kantoor van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten. Bij het verkennen van opties
om accountability in Jemen te verbeteren onderhoudt Nederland nauw contact met gelijkgezinde landen.
Ook zal Nederland het belang van het tegengaan van straffeloosheid in internationale
fora en in bilaterale gesprekken blijven benadrukken.

Vraag 6

Bent u bereid om landen die nog altijd wapens leveren aan strijdende partijen in Jemen,
waaronder enkele bondgenoten, hierop aan te spreken en erop aan te dringen dat deze
wapenleveranties worden gestaakt, in lijn met vereisten onder bijvoorbeeld het Wapenhandelsverdrag
en conform eerdere aanbevelingen die de UN Group of Eminent Experts on Yemen deed?

Antwoord 6

Nederland heeft statenpartijen van het Wapenhandelverdrag, waaronder bondgenoten,
in lijn met de vereisten van het verdrag, gewezen op rapporten van de UN Group of
Eminent Experts on Yemen waarin schendingen van fundamentele mensenrechten in Jemen
werden geconstateerd. Daarnaast heeft Nederland kritiek geplaatst bij wapenoverdrachten
die ingezet kunnen worden in Jemen. Ook wordt er in het kader van de EU raadswerkgroep
export conventionele wapens (COARM) gesproken over het beleid van lidstaten ten aanzien
van gevoelige bestemmingen, waaronder de landen die volgens rapportages van de Group
of Eminent Experts on Yemen betrokken zijn bij het conflict in Jemen.