Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Graaf over het bericht ‘Uitval van treinen door stremming Hanzelijn en personeelstekort’

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 3 november
2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Nog maanden geen treinen tussen Lelystad en Dronten,
kosten lopen in de miljoenen»1 en het bericht «Reizigers wachten uren op bus tussen Lelystad en Dronten: vandaag
bijna geen streekvervoer»2?

Antwoord 1

Ik ben bekend met deze berichten.

Vraag 2

Kunt u aangeven welke maatregelen ProRail heeft genomen om te voorkomen dat de prognose
van herstel in december 2022 verschuift? Wat is de uiterste termijn dat het herstel
van dit traject is afgerond?

Antwoord 2

Vooralsnog gaat ProRail uit van herstel in december 2022. ProRail noemt deze prognose
ambitieus, maar realistisch. De beschikbaarheid van materialen en technische onderdelen
ziet ProRail als het grootste risico voor vertraging. Daarnaast is personeelskrapte
een belangrijk aandachtspunt. Tot nu toe is de beschikbaarheid van middelen en mensen
geen vertragende factor geweest voor het herstelproject. In de aankomende weken verwacht
ProRail meer zekerheid over de planning te krijgen. Als de risico’s werkelijkheid
zouden worden, dan kan ProRail zo nodig prioriteren tussen projecten om vertraging
te voorkomen. Als er dan alsnog onverhoopt vertraging optreedt, dan zal ProRail daar
zo snel mogelijk over communiceren om de reizigers perspectief te bieden.

Vraag 3

Wat vindt u ervan dat het treinvervangend busvervoer bij verstoringen en werkzaamheden
de laatste maanden regelmatig uitvalt, waardoor er voor reizigers geen enkel vervoer
meer is? Welke maatregelen worden genomen om herhaling te voorkomen, nu de Hanzelijn
maanden gesloten zal zijn?

Antwoord 3

Het uitblijven van vervangend busvervoer bij verstoringen en werkzaamheden is een
probleem dat ik al eerder bij NS heb aangekaart. NS neemt maatregelen om de beschikbaarheid
van vervangend vervoer te verbeteren. Zo heeft NS verscherpte afspraken met leveranciers
gemaakt, waardoor NS eerder wordt geïnformeerd wanneer leveranciers verwachten niet
volledig aan de vraag te kunnen voldoen. Daardoor heeft NS meer tijd om te anticiperen.
Ook hebben de leveranciers door het aantrekken van nieuwe chauffeurs hun capaciteit
vergroot.

Naar aanleiding van de signalen over lange wachttijden voor reizigers heeft NS actie
ondernomen om het vervangend busvervoer tussen Lelystad en Zwolle op orde te krijgen.
NS verwacht nu tot het einde van de buitendienststelling een dekkende busdienstregeling
te kunnen rijden.

Daarnaast neemt NS ook maatregelen om de omreisroute te verbeteren. Zo rijdt NS sinds
19 september met verlengde Intercity's tussen Zwolle en Amersfoort. Ook verhoogt NS
per 10 oktober de frequentie van de Intercity's tussen Zwolle en Amersfoort van 2
naar 4 treinen per uur.

Vraag 4

Klopt het dat u NS alleen kunt beoordelen op de zitplaatskans voor het gehele netwerk
dat is opgenomen in de vervoerconcessie hoofdrailnet en dat u dit (met uitzondering
van de hogesnelheidslijn (hsl)) niet voor losse trajecten kunt? Gaat u in de nieuwe
concessie regelen dat NS wel beoordeeld kan worden op het disfunctioneren op een lijn?

Antwoord 4

Conform de bepalingen uit de vervoerconcessie beoordeel ik NS aan het eind van het
jaar op de zitplaatskans voor het gehele netwerk, en niet voor losse trajecten. Met
de beoogd toekomstig concessiehouder wordt bekeken hoe prestaties op specifieke trajecten
in kaart gebracht kunnen worden.

Vraag 5

Klopt het dat momenteel in de spits veel treinen tussen Zwolle en Amersfoort Centraal
nog niet op maximale lengte rijden en dat in de daluren regelmatig treinen in de kortst
mogelijke samenstelling rijden? Wat is uw mening hierover, gezien de vele klachten
over drukte op dit traject op www.volletreinen.nl in zowel de spits als de daluren?

Antwoord 5

Volgens NS hebben in de afgelopen periode inderdaad niet alle treinen tussen Zwolle
en Amersfoort Centraal op de maximale lengte gereden. NS heeft maatregelen genomen
om de drukte te verlichten. Sinds 19 september worden de treinen op dit traject waar
mogelijk verlengd. Vanaf 10 oktober verhoogt NS vervolgens tijdelijk de frequentie
van de Intercity's tussen Zwolle en Amersfoort van 2 naar 4 treinen per uur. Deze
maatregelen moedig ik aan.

Vraag 6

Klopt het dat voor de opening van de Hanzelijn in 2012 tussen Zwolle en Amersfoort
in de spits meer intercity’s reden per uur dan vandaag en dat dit mogelijk was door
deze vlak achter elkaar te laten vertrekken? Gaat u, nu duidelijk is dat herstel van
de infrastructuur lang gaat duren, NS vragen extra treinen in te zetten in de spits
om zo de overlast voor reizigers tussen Noord-Nederland en de Randstad te beperken?

Antwoord 6

Dat klopt. Voor de opening van de Hanzelijn in 2012 reden er in de spits meer Intercity’s
tussen Zwolle en Amersfoort. Sinds 2020 rijden er in de spits extra treinen tussen
Amersfoort en Harderwijk, met als gevolg dat het binnen de reguliere dienstregeling
niet mogelijk is om dezelfde hoeveelheid Intercity’s tussen Zwolle en Amersfoort te
rijden. Tijdens werkzaamheden, veelal in het weekend als de spitspendel Amersfoort-Harderwijk
niet rijdt, rijdt NS regelmatig extra Intercity's tussen Zwolle en Amersfoort. NS
onderneemt reeds actie om de overlast voor de reizigers te beperken. Zie tevens het
antwoord op vraag 5 waarin ik nader inga op de door NS genomen maatregelen.

Vraag 7

Klopt het dat de intercity Dordrecht-Lelystad Centrum sinds 14 september niet meer
rijdt op het hele traject vanwege de problemen met de bovenleiding op de Hanzelijn?

Antwoord 7

NS heeft me geïnformeerd dat het inderdaad zo is dat de Intercity Dordrecht-Lelystad
tussen 14 september en 3 oktober 2022 niet heeft gereden, als indirect gevolg van
de stremmingen op de Hanzelijn.

Vraag 8

Kunt u verklaren waarom de reizigers tot in Dordrecht te maken hebben met een halvering
van het aantal intercity’s per uur en daarmee in de brede Randstad met volle treinen,
terwijl in de eerste dagen van de stremming deze trein alleen uitviel tussen Lelystad
Centrum en Almere Centrum? Vindt u deze impact acceptabel? Zouden extra keermogelijkheden
op de infrastructuur een oplossing zijn om de impact van een dergelijke stremming
te beperken?

Antwoord 8

NS heeft mij laten weten dat zij door de buitendienststelling op de Hanzelijn personeel
uit de noordelijke standplaatsen minder efficiënt kan inzetten in de Randstad. Dit
zorgt voor een tijdelijke beperking van de personeelscapaciteit die boven op de reeds
bestaande personeelskrapte komt. Het tijdelijk opheffen van de Intercity Dordrecht-Lelystad
was volgens NS de enige maakbare optie. Sinds 3 oktober jl. is de intercity Lelystad-Dordrecht
weer opgenomen in de dienstregeling.

Het tijdelijk opheffen van de Intercity tussen Dordrecht en Lelystad kwam niet voort
uit problemen met de infrastructuur of de inzet van materieel, maar werd veroorzaakt
door de beperking in de personeelscapaciteit. Het creëren van extra keermogelijkheden
was volgens NS geen oplossing om de impact van de stremming te beperken.

Vraag 9

Bent u bekend met het overzicht van wijzigingen in de dienstregeling van NS als gevolg
van personeelstekort op https://www.ns.nl/reisinformatie/dienstregeling? Wat vindt u ervan dat deze wijzigingen vrijwel elke dag anders zijn? Deelt u de
mening dat voor het vasthouden van reizigers een betrouwbare dienstregeling een cruciale
factor is?

Antwoord 9

Sinds 5 september jl. rijdt NS vanwege de personeelstekorten met een afgeschaalde
dienstregeling. NS heeft de dienstregeling in een eerdere planfase voor een langere
periode aangepast. Voor de reiziger dient dit te resulteren in een voorspelbaarder
en betrouwbaarder product. Deze aanpassingen zijn nog niet voor elk moment voldoende.
Daarom worden aanvullend, en waar nodig, op weekniveau aanpassingen gedaan. Deze kunnen
van week tot week verschillen door o.a. werkzaamheden en evenementen. Zowel de structurele
als de aanvullende maatregelen worden op genoemde pagina vermeld. NS geeft aan er
alles aan te doen om ad hoc aanpassingen zoveel mogelijk te voorkomen. Ik deel met
u de mening dat een betrouwbare dienstregeling belangrijk is voor de reiziger.

Vraag 10

Bent u ermee bekend dat NS vrijdag 16 september 2022 meldde dat op twee trajecten
minder treinen zouden rijden als gevolg van personeelstekort, terwijl dat in de praktijk
zonder aankondiging vooraf op tenminste negen trajecten het geval was? Heeft u inmiddels
met NS gesproken over het verbeteren van de informatievoorziening voor reizigers?

Antwoord 10

Vanaf 5 september jl. rijdt NS vanwege de personeelstekorten met een aangepaste dienstregeling
op verschillende trajecten. De twee genoemde trajecten (minder treinen in de spits
op Alkmaar-Haarlem en Rotterdam Centraal-Gouda Goverwelle) betroffen hierop aanvullende
aanpassingen, die ook via de website zijn gecommuniceerd. Daarbovenop heeft NS op
de dag zelf nog enkele aanpassingen in de dienstregeling moeten doorvoeren. Deze ad
hoc aanpassingen zijn zoals gebruikelijk via de reisplanner gemeld.

Begin september heeft NS op verschillende manieren de reiziger getracht te informeren
over de afgeschaalde dienstregeling. Zo heeft NS op de dag van de bekendmaking klanten
die geabonneerd zijn op haar nieuwsbrief (ca. 2,4 miljoen mensen) per e-mail geïnformeerd
over de aangekondigde afschaling. In de NS-app is een melding geplaatst over deze
afschaling. NS verwijst in haar uitingen zo veel mogelijk naar de reisplanner, waar
de actuele situatie op het spoor zichtbaar is.

Vraag 11

Bent u ermee bekend dat op genoemde negen trajecten de meeste resterende treinen niet
zijn verlengd? Wat vindt u daarvan?

Antwoord 11

NS neemt extra maatregelen om de drukte in de treinen te verlichten. Ik vind dat NS
alles in het werk moet stellen om de hinder voor de reiziger zoveel mogelijk te beperken.

Vraag 12

Zijn er wettelijke normen die langere treinen bij een lagere beschikbaarheid van personeel
in de weg staan? Zo ja, ziet u mogelijkheden om tijdelijk, zolang het personeelstekort
er is, daarvoor dispensatie te verlenen?

Antwoord 12

Er zijn geen wettelijke normen ten aanzien van de beschikbaarheid van personeel en
de lengte van treinen.

Vraag 13

Zijn er eisen in de concessie, zoals het aantal conducteurs, die langere treinen in
de weg staan? Zo ja, wat doet u eraan om deze ongewenste prikkel weg te nemen? Zo
nee, wat belemmert NS dan om treinen te verlengen?

Antwoord 13

De concessie stelt geen eisen ten aanzien van het aantal conducteurs op een trein.
NS geeft aan dat de lengte van het in te zetten materieel o.a. wordt bepaald door
de beschikbaarheid van materieel, de inpasbaarheid van materieel op de infrastructuur
en de beschikbaarheid van voldoende conducteurs om de veiligheid van reizigers te
kunnen borgen. Daarnaast bemenst NS, vanuit gezamenlijke afspraken met het ministerie
en de vakbonden, bepaalde treinen dubbel in verband met sociale veiligheid, zoals
bijvoorbeeld uitgaanstreinen (van donderdag tot en met zaterdag na 22.00 uur) en treinen
met herhaaldelijke agressiemeldingen. In verband met de spoorwegveiligheid hanteert
NS ook normen voor het aantal conducteurs per trein die gekoppeld zijn aan de lengte
van de trein.

Vraag 14

Bent u bereid om – als concessieverlener én stelselverantwoordelijke – de NS aan te
zetten om langere of extra treinen in te zetten op de trajecten waar de dienstregeling
is afgeschaald om zo het openbaar vervoer toegankelijk te houden voor de reiziger?

Antwoord 14

De NS gaat over haar eigen bedrijfsvoering. Daarbij hoort ook dat NS zelf keuzes maakt
over de inzet van haar materieel. Ik verwacht dat NS daar op een veilige en verantwoorde
manier mee omgaat. Conform concessie-afspraken beoordeel ik NS aan het eind van het
jaar op haar prestaties. Hierbij kijk ik o.a. naar de prestaties op het gebied van
de zitplaatskans. Het is NS eraan gelegen om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan
de vervoersvraag van reizigers. Tevens voer ik met NS indringende gesprekken over
haar integrale aanpak om het personeelstekort terug te dringen. Mijn ministerie houdt
de uitvoering hiervan nauwlettend in de gaten.