Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Jasper van Dijk en Alkaya over het PAX rapport betreffende foute investeringen van de ING en andere grote banken in de wapenindustrie

Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking),
mede namens de Minister van Financiën (ontvangen 13 oktober 2022).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het rapport High risk arms trade and the financial sector van PAX?1

Antwoord 1

Ja, het kabinet heeft kennisgenomen van het rapport van PAX.

Vraag 2 en 4

Hoe oordeelt u over de conclusie in het rapport dat de vijftien grootste banken in
Europa, waaronder ING Group, ter waarde van bijna 90 miljard euro financiële diensten
hebben verleend aan producenten die wapens leveren aan landen waar een groot risico
bestaat dat deze tegen burgers worden ingezet?

Hoe kijkt u aan tegen de investeringen van ING Group in de wapenproducenten Airbus
en General Electric, die beide bijvoorbeeld wapensystemen hebben geleverd aan Saudi-Arabië,
dat verantwoordelijk is voor allerlei oorlogsmisdaden in Jemen?

Antwoord 2 en 4

Het kabinet verwacht van Nederlandse banken zoals ING dat zij, conform de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen (OESO-richtlijnen) en UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s), voor hun investeringen in de defensie-industrie de risico’s voor mens en
milieu in hun waardeketen in kaart brengen, hun invloed aanwenden om deze risico’s
te voorkomen of aan te pakken, en hierover verantwoording afleggen. Als transacties
van een bedrijf waarin wordt belegd of waaraan een lening wordt verstrekt, niet aansluiten
bij het beleid van de bank, dan behoort de bank haar invloed aan te wenden om de handelwijze
van het betreffende bedrijf te veranderen. Als het bedrijf deze niet aanpast, is de
beëindiging van de zakelijke relatie een uiterste middel voor de bank.

Voor de export van militaire goederen dienen bedrijven zoals Airbus en General Electric
in het bezit te zijn van een geldige vergunning die verstrekt wordt door de daartoe
bevoegde exportcontrole-autoriteiten. Indien een bedrijf in het bezit is van een geldige
vergunning voor de export van militaire goederen, opereert het bedrijf binnen de wettelijke
kaders. Datzelfde geldt dan voor investeringen van Nederlandse banken in de genoemde
bedrijven voor activiteiten waarvoor een vergunning is verstrekt.

Het kabinet zet zich ervoor in dat er geen wapens worden geleverd die worden ingezet
voor schendingen van mensenrechten en het humanitair oorlogsrecht in Jemen of elders
in de wereld. Hierover zijn internationale afspraken gemaakt, bijvoorbeeld in het
kader van het Wapenhandelverdrag (ATT) en het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake
wapenexport. Zowel het ATT als het Gemeenschappelijk Standpunt schrijven voor dat
overheden vergunningaanvragen voor de uitvoer van militaire goederen moeten weigeren
wanneer er een duidelijk risico bestaat dat de goederen gebruikt worden voor onwenselijke
doeleinden zoals schendingen van mensenrechten en/of het humanitair oorlogsrecht,
of een negatieve uitwerking hebben op conflicten. Het kabinet spreekt andere landen
regelmatig aan op de noodzaak van een strikte naleving van deze afspraken. Nederland
heeft dat ook gedaan naar aanleiding van het conflict in Jemen.

Vraag 3

Deelt u de mening dat dit op gespannen voet staat met internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Banken maken hun eigen afweging of zij financiering verlenen aan de defensie-industrie,
met inachtneming van het verbod om te investeren in ondernemingen die clustermunitie
of cruciale onderdelen daarvan produceren, verkopen of distribueren. Zij behoren hierbij
conform OESO-richtlijnen en UNGP’s gepaste zorgvuldigheid toe te passen. De overheid
houdt momenteel geen toezicht op de naleving van de OESO-richtlijnen door Nederlandse
bedrijven. Partijen betrokken bij een vermeende schending van de OESO-richtlijnen
door een Nederlands bedrijf kunnen een melding hiervan maken bij het Nationaal Contactpunt
voor de OESO-richtlijnen.

Vraag 5

Heeft het gesprek met de Nederlandse Vereniging van Banken, dat aan de Kamer is toegezegd,
inmiddels plaatsgevonden?2 Is in dit gesprek ook uw oordeel aan bod gekomen over investeringen in genoemde
producenten en de verhouding tot internationale standaarden rond maatschappelijk verantwoord
ondernemen?

Antwoord 5

In de brief aan uw Kamer van 7 april 2022 (Kamerstuk 26 485, nr. 395) heb ik aangegeven dat op 1 april 2020 Minister Kaag heeft gesproken met de Nederlandse
Vereniging van Banken (NVB) en vertegenwoordigers van enkele banken. In dit gesprek
heeft zij onder andere gewezen op het belang van gepaste zorgvuldigheid bij zakendoen
met de defensiesector. De NVB heeft toegelicht hoe de banken dit aanpakken.

Vraag 6

Vindt u het zelf voldoende dat ING en soortgelijke banken niet investeren in specifieke
wapenleveranties, maar wel in de wapenproductie in algemene zin?3

Antwoord 6

Banken bepalen zelf hun ondernemingsstrategie, het gewenste risicoprofiel en met welke
klanten zij een (zakelijke) relatie aangaan of voortzetten. Dit geldt ook voor de
afweging om niet te investeren in specifieke transacties of projecten van de defensie-industrie,
maar wel zakelijke leningen te verstrekken aan bedrijven in de defensie-industrie.
Het kabinet ziet ook het belang van een sterke defensie-industrie, bijvoorbeeld om
staten in staat te stellen zich te verdedigen op basis van het VN handvest of andere
legitieme veiligheidsbehoeften na te streven. Daarnaast produceren meerdere van de
in het onderzoek van PAX genoemde bedrijven niet alleen voor de defensiemarkt, maar
ook voor civiele doeleinden. Toegang tot financiering – binnen de kaders van IMVO
– is noodzakelijk voor de levensvatbaarheid van deze industrie.

Vraag 7

Bent u het met de onderzoekers van PAX eens dat bedrijven zelf verantwoordelijk moeten
worden gehouden om goed te screenen wanneer er in risicovolle sectoren wordt geïnvesteerd
en dit niet op het bordje van de overheid moet worden geschoven?

Antwoord 7

Ja, onder de OESO-richtlijnen hebben bedrijven (waaronder financiële instellingen)
een eigen verantwoordelijkheid om gepaste zorgvuldigheid toe te passen en daarmee
een eigen verantwoordelijkheid om risico’s voor mens en milieu in hun waardeketen
en bij hun klanten in kaart te brengen.

Nederland onderschrijft de OESO-richtlijnen en stimuleert om deze normen na te leven.
Het nieuwe IMVO is vastgelegd in de beleidsnota «Van voorlichten tot verplichten»
van 16 oktober 2020 (Kamerstuk 26 485, nr. 337). Kernelement van dit beleid is wetgeving waarmee gepaste zorgvuldigheid voor een
afgebakende groep bedrijven verplicht wordt gesteld.

Vraag 8

Bent u bereid met ING Group in gesprek te gaan om, als genoemde bedrijven wapens blijven
exporteren naar risicolanden, erop aan te dringen dat financiële dienstverlening aan
deze bedrijven aan banden wordt gelegd? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

ING maakt een eigen afweging aan welke bedrijven de bank financiële diensten verleent,
met inachtneming van wet- en regelgeving en met toepassing van gepaste zorgvuldigheid.
Het kabinet verwacht daarbij dat Nederlandse banken zoals ING voor hun investeringen
de risico’s voor mens en milieu in hun waardeketen in kaart brengen en hun invloed
aanwenden om deze risico’s te voorkomen of aan te pakken door bijvoorbeeld in gesprek
te gaan met hun klanten. Om die reden zie ik geen aanleiding om in gesprek te gaan
met ING Group.

Vraag 9

Bent u van plan de nieuwe nationale wetgeving omtrent internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen zo in te richten, dat dit niet meer mogelijk zal zijn? Zo nee
waarom niet?

Antwoord 9

De nieuwe nationale wetgeving zal gebaseerd worden op het wetgevende voorstel van
de Europese Commissie inzake de corporate sustainability due diligence directive. Daarmee wordt het toepassen van gepaste zorgvuldigheid voor bepaalde ondernemingen
een wettelijke verplichting en wordt er ook toezicht gehouden op de naleving hiervan.
In algemene zin kan het verplicht stellen van gepaste zorgvuldigheid echter niet garanderen
dat de betreffende bedrijven in het geheel niet meer betrokken zullen zijn bij mensenrechtenschendingen
of milieuschade. Wel worden bedrijven, in lijn met de OESO-richtlijnen, geacht bij
te dragen aan herstel wanneer is vastgesteld dat zij daadwerkelijk negatieve effecten
in hun waardeketens hebben veroorzaakt of daaraan hebben bijgedragen.