Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Grinwis over aangescherpte vereisten voor regelvermogen (aFRR) en effecten op de energierekening van huishoudens

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 23 september 2022).

Vraag 1

Klopt het dat vanaf 1 juli 2022 de vereisten voor vrij afroepbaar regelvermogen (aFRR)
zijn aangescherpt en het aangeboden regelvermogen nu binnen vijf minuten bereikt dient
te worden, terwijl dit voorheen 15 minuten was? Klopt het dat het gevolg van deze
aanscherping is dat gas en/of kolencentrales veel minder aFRR-capaciteit kunnen leveren
dan voorheen?

Antwoord 1

De vereisten voor vrij afroepbaar regelvermogen zijn inderdaad per 1 juli 2022 aangescherpt.
Die aanscherping van de vereisten volgt uit Europese regelgeving. De reden voor deze
aanscherping van de vereisten is de noodzaak om de balanshandhaving goed te kunnen
laten verlopen in het huidige elektriciteitssysteem met veel snelle fluctuaties als
gevolg van het steeds grotere aandeel hernieuwbare elektriciteit. Door deze aanscherping
is Nederland beter in staat om onbalansen die ontstaan door bijvoorbeeld zon- en windopwek
op te vangen. Het gaat hier om harmonisatie van regels op EU-niveau om verdere integratie
van markten te bevorderen.

Ik heb geen inzicht in het type partijen dat regelvermogen aanbiedt, noch onder welke
specifieke condities dit aantrekkelijk (genoeg) is voor verschillende typen opwektechnieken.
TenneT heeft deze informatie ook niet. De markt voor het aanbieden van dergelijk vermogen
is namelijk technologieneutraal ingericht en aanbieders hoeven deze informatie ook
niet aan te leveren. TenneT acht het aannemelijk dat conventionele elektriciteitsproductie-eenheden
in algemene zin minder afroepbaar regelvermogen kunnen leveren naarmate de activeringstijd
korter is. In de praktijk blijkt het gemiddelde aanbod van afroepbaar regelvermogen
momenteel echter niet significant lager dan voor 1 juli.

Vraag 2

Hoeveel zijn de vergoedingen die TenneT moet betalen aan energiebedrijven en eventueel
andere relevante spelers omhoog gegaan doordat er minder aanbod is van aFRR-capaciteit
(gemiddeld per aanbieder en in totaal)?

Antwoord 2

Zoals hierboven reeds aangegeven is geen sprake van een substantiële terugval in aanbod.

Hieronder zijn de totale gemiddelde kosten voor regelvermogen (aFRR) per dag weergegeven,
onderverdeeld in op- en afregelcapaciteit.

 

1 januari tot 1 juli 2022

1 juli t/m 1 augustus 2022

Regelvermogen omhoog

€ 402.934

€ 1.599.168

Regelvermogen omlaag

€ 380.292

€ 1.778.426

De gemiddelde prijzen voor regelvermogen in de eerste zeven maanden van 2022 waren
als volgt:

 

(€ / MW / uur)

2022

omhoog

omlaag

Januari

€ 46,70

€ 31,58

Februari

€ 44,28

€ 40,22

Maart

€ 55,77

€ 40,17

April

€ 54,08

€ 53,92

Mei

€ 46,82

€ 59,88

Juni

€ 55,01

€ 42,16

Juli

€ 204,74

€ 213,78

Hieruit blijkt een substantiële stijging van de gemiddelde prijs. Het is op dit moment
niet duidelijk of deze prijsstijging zich zal voortzetten. TenneT geeft aan dat de
stijging waarschijnlijk voornamelijk te maken heeft met de sterk gestegen energieprijzen
en de bijzondere situatie op de mondiale energiemarkt.

Vraag 3

Wilt u een overzicht aan de Kamer sturen van de afgelopen vijf jaar, waarin vergeleken
worden: ten eerste de vereisten voor regelvermogen (aFRR), ten tweede de vergoedingen
die TenneT op basis hiervan moest betalen aan energiebedrijven en andere relevante
spelers (gemiddeld per aanbieder en in totaal) c.q. aan hen die dus betaald kregen
voor het aanbieden van regelvermogen en ten derde hoeveel voor elke partij in de keten
de energierekening daardoor omhoog is gegaan?

Antwoord 3

De vereisten voor regelvermogen zijn uitgebreid en hebben een zeer technisch karakter.
Deze zijn neergelegd in Europese Verordeningen en in de zogenaamde nationale «technische
codes» die op voorstel van netbeheerders door toezichthouders worden vastgesteld.

De meest relevante wijzigingen inzake de regels rond regelvermogen gedurende de afgelopen
5 jaar zijn wijzigingen geweest a) in de totaal gecontracteerde volumes, b) de contractduur
voor het contracteren van regelvermogen en c) een afstap van het gecombineerd aanbieden
van opregelbaar en afregelbaar vermogen.

Hieronder vindt uw Kamer ten eerste een overzicht van de wijzigingen van het totale,
minimaal te contracteren regelvermogen in de afgelopen vijf jaar. Hierbij is een onderscheid
gemaakt tussen opwaarts en neerwaarts regelvermogen.

Jaar

aFRR (minimum) (MW)

 

OP

AF

2017

340

340

2018 Q1–2

350

350

2018 Q3–4

320

320

2019 Q1–2

425

425

2019 Q3–4

385

385

2020 Q1–2

310

310

2020 Q3–4

310

310

2021 Q1–2

300

290

2021 Q3–4

290

290

2022 Q1–2

310

310

2022 Q3–4

323

324

Ten tweede vindt uw Kamer een overzicht van de wijzigingen van de contractduren voor
het gecontracteerde regelvermogen. De percentages vertegenwoordigen het deel van het
te contracteren vermogen dat op jaar, respectievelijk kwartaal, maand, week of dagbasis
gecontracteerd moet worden.

 

Jaar

Kwartaal

Maand

Week

Dag

2017

50%

25%

25%

 
 

2018

 
 

83%

17%

 

2019

 
 

77%

23%

 

2020

 
 

35%

30%

35%

2022

 
 
 
 

100%

2023

 
 
 
 

100%

De derde, meest relevante wijziging inzake de regels rond regelvermogen is dat met
ingang van 1 januari 2021 het voor aanbieders van regelvermogen niet meer toegestaan
is om biedingen uit te brengen voor een combinatie van op- en afregelcapaciteit. Zij
moeten deze biedingen apart uitbrengen.

Hieronder vindt uw Kamer ten slotte een overzicht van de totale kosten voor regelvermogen
die TenneT heeft gemaakt gedurende de afgelopen vijf jaar. De vergoedingen die TenneT
gemiddeld en per aanbieder betaalt zijn concurrentiegevoelig. Deze informatie is dan
ook niet openbaar en staat niet tot mijn beschikking.

 

Symmetrisch

Opregelen

Afregelen

2017

€ 30.085.989

€ –

€ –

2018

€ 62.001.462

€ 4.122.623

€ –

2019

€ 46.752.518

€ –

€ –

2020

€ 35.702.186

€ 30.607

€ 282.662

2021

€ 84.949.531

€ 69.044.882

2022 tm 1/8

€ 124.104.500

€ 125.742.444

Uit deze cijfers blijkt in 2021 en 2022 een substantiële stijging van de totale kosten
van TenneT voor het contracteren van regelvermogen. Hierbij merk ik op dat de totale
kosten voor het regelvermogen worden bepaald door meerdere factoren. De voorwaarden
en regels inzake het regelvermogen hebben vanzelfsprekend een impact op de kosten,
maar dat geldt des te meer voor de ontwikkelingen die plaatsvinden in de energiemarkt.
Stijgende brandstofprijzen doen ook de kosten van het regelvermogen stijgen en dit
heeft eveneens een impact op de rekening van huishoudens en bedrijven.

De exacte manier waarop dit doorwerkt in de energierekening en op welke termijn kan
niet eenduidig worden weergegeven, omdat deze kosten niet direct doorwerken in nettarieven
of de energierekening. De wijze waarop zij (uiteindelijk) doorwerken is onder andere
afhankelijk van besluitvorming van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) over de
mate waarin deze kosten verrekend mogen worden in de tarieven en de timing daarvan.
De effecten zijn bovendien voor elk type aangeslotene verschillend.

Vraag 4

Wilt u hierbij tevens een zo goed mogelijke inschatting geven van wat er op bovenstaande
punten de komende vijf jaar dreigt te gebeuren?

Antwoord 4

Het is niet goed mogelijk om een dergelijke inschatting te maken. De kosten van het
regelvermogen zijn afhankelijk van de elektriciteitsprijzen, welke afhankelijk zijn
van momenteel zeer onzekere mondiale en daarvan afgeleide Europese en nationale marktontwikkelingen.
Daarnaast kunnen ontwikkelingen op de markt van regelvermogen impact hebben door bijvoorbeeld
het toetreden van nieuwe marktpartijen, zoals batterijen of andere assets die snel
kunnen reageren om het elektriciteitssysteem in balans te houden.

Vraag 5

Wat kunt en wilt u doen om ongewenste effecten, zoals een hogere energierekening voor
huishoudens, te voorkomen?

Antwoord 5

De hoge energierekening heeft de volledige aandacht van het kabinet. Daarom wordt
momenteel onderzocht welke maatregelen mogelijk zijn om de gevolgen van de hoge energieprijzen
zo gericht mogelijk voor kwetsbare huishoudens zoveel mogelijk te mitigeren. Het kabinet
kijkt daarbij integraal naar de koopkrachtontwikkeling maar heeft daarbij specifieke
aandacht voor de ontwikkeling van de energieprijzen vanwege de grote rol hiervan in
de inflatie. Het kabinet zal de begroting en de maatregelen op Prinsjesdag toelichten.

Vraag 6

Moeten er nu, enkel vanuit regelvermogen bekeken, extra conventionele centrales (gas
c.q. kolen) aan blijven staan om het benodigde regelvermogen te leveren en, zo ja,
hoeveel? Deelt u de mening dat deze nieuwe eisen dan ook indruisen tegen de opdracht
van het kabinet om zo min mogelijk gas te verbruiken op dit moment?

Antwoord 6

De aangescherpte eisen voor het aanbieden van regelvermogen staan los van het totale
vermogen dat gecontracteerd moet worden. De wijziging die op 1 juli 2022 in werking
is getreden, ziet slechts op de snelheid waarmee afgeroepen regelvermogen ingezet
moet kunnen worden. Er is geen reden om aan te nemen dat deze nieuwe eisen op enige
manier interfereren met de wens van het kabinet om zo min mogelijk gas te verbruiken.

Vraag 7

Deelt u de mening dat geen slechter moment denkbaar is voor de invoering van aangescherpte
eisen voor regelvermogen, gezien de situatie op de gas- en electriciteitsmarkt en
de effecten daarvan op huishoudens? Bent u bereid, vanwege de huidige gascrisis en
stijgende electriciteitsprijzen, de implementatie van de Europese Guideline Energy
Balancing uit te stellen? Wat ligt hierbij binnen uw «regelbaar vermogen»?

Antwoord 7

Het technische karakter van het groeiende aandeel hernieuwbare elektriciteitsopwekking
maakt extra aandacht voor de stabiliteit van het elektriciteitssysteem en daarmee
ook de balanshandhaving noodzakelijk. De aangescherpte eisen richten zich op het verbeteren
van de balanceringsskwaliteit van het Nederlandse elektriciteitssysteem. TenneT geeft
aan dat de afgelopen jaren een verslechtering van de balanceringskwaliteit zichtbaar
is geworden omdat de regels inzake het regelvermogen onvoldoende waren om de grilligheid
van de opwek van hernieuwbare elektriciteitsopwekking bij te benen. Deze aanscherping
draagt bij aan de betrouwbaarheid van het elektriciteitssysteem en maakt deze meer
toekomstbestendig. Verder wijs ik er op dat vooralsnog sprake is van een relatief
kortstondige stijging van de gemiddelde prijzen van regelvermogen sinds het in werking
treden van deze aanscherping. In de maand augustus zijn de prijzen al in enige mate
gedaald. Pas over een aantal maanden zal duidelijk zijn wat het structurele effect
is geweest van deze aanscherping op de gemiddelde prijs van het regelvermogen. Ik
zal daarover in contact blijven met TenneT.

De implementatie van de regels kan ik niet uitstellen. De Europese «Energy Balancing
Guideline» is een zogenaamde gedelegeerde verordening met een grondslag in Verordening
2019/943 (Elektriciteitsverordening). De regels uit deze gedelegeerde Verordening
werken direct door in Nederland en worden niet door de nationale wetgever geïmplementeerd
in wetgeving. Ik kan de werking daarvan dus niet beïnvloeden of uitstellen. Voor zover
de Europese regels ruimte laten voor nadere invulling, dient die invulling plaats
te vinden via uitwerking in zogenaamde «methoden en voorwaarden» van TenneT (nu ook
wel bekend als de «technische codes»). De verantwoordelijkheid voor de uitwerking
daarvan heeft de Europese wetgever echter exclusief neergelegd bij TenneT en ACM.

Tot slot is van belang om te vermelden dat TenneT werkt aan het beter toegankelijk
maken van de markt voor het aanbieden van regelvermogen, bijvoorbeeld door aanbod
toe te staan via aggregatie van een verzameling kleinere eenheden, het verlagen van
de biedingsgrootte, het verkorten van de capaciteitsproductenduur en het verlagen
van de communicatie-eisen. Hiermee wordt het aanbod op deze markt groter, kunnen prijsstijgingen
worden beperkt en wordt de afhankelijkheid van conventionele centrales kleiner.