Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Erkens over het artikel 'Noodlijdend Uniper dringt bij Duitsland aan om snel extra geld'

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 16 augustus 2022).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht dat in Duitsland Uniper de staat om financiële
steun heeft gevraagd? Hoe is de situatie op de Nederlandse markt? Verwacht u dat er
in Nederland de aankomende tijd soortgelijke situaties zullen ontstaan?1

Antwoord 1

Ik heb kennisgenomen van dit bericht. De situatie op de Nederlandse energiemarkt kenmerkt
zich door grote onzekerheid met hoge en volatiele energieprijzen. Nederland is minder
direct afhankelijk van Russisch gas dan Duitsland. Ik acht het onwaarschijnlijk dat
er in Nederland de komende tijd een soortgelijke situatie ontstaat. Ik houd de situatie
op de Nederlandse energiemarkt nauwlettend in de gaten en onderhoud regelmatig contact
met energiebedrijven die actief zijn op de Nederlandse energiemarkt en verschillende
categorieën afnemers bedienen.

Vraag 2

Herinnert u zich dat vorige winter er in Nederland verschillende energieleveranciers
failliet zijn gegaan vanwege de hoge energieprijzen? Wat is er sindsdien gedaan om
te voorkomen dat dit nog eens zal gebeuren? Welke lessen heeft u getrokken uit de
crisis van vorige winter?

Antwoord 2

Ja, ik herinner mij dat heel goed en betreur dat ten zeerste, vooral vanwege de gevolgen
die dit heeft gehad voor de consument. Voor een aantal faillissementen waren de stijgende
energieprijzen een belangrijke reden. Niet alle leveranciers waren daar in hun bedrijfsvoering
op voorbereid. Daarnaast waren er in sommige gevallen andere redenen, zoals een aandeelhoudersconflict
en een domino-effect. In onderzoek dat in opdracht van de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) is uitgevoerd, concluderen de onderzoekers Lavrijssen en De Vries dat
de ACM meer ruimte had om eisen te stellen aan energieleveranciers.2 Dat er ruimte is om nadere eisen te stellen betekent volgens de onderzoekers niet
dat daardoor de faillissementen in de energiesector voorkomen hadden kunnen worden.
Wel kunnen de extra eisen de weerbaarheid van energiebedrijven tegen schokken op de
energiemarkt vergroten en daardoor de kans op faillissementen verkleinen. De ACM heeft
inmiddels het toezicht voor dit najaar met extra eisen aangescherpt.3

Vraag 3 en 4

Welke maatregelen heeft u getroffen om het toezicht op de energieleveranciers en hun
financiële gezondheid te verbeteren? Zijn er aanvullende eisen gesteld of wordt er
zwaarder en meer regelmatig getoetst?

Herinnert u zich dat de Auroriteit Consument en Markt (ACM) naar aanleiding van de
omvallende energieleveranciers als toezichthouder energieleveranciers strenger zou
moeten gaan testen? Heeft de ACM haar toezicht aangescherpt? Heeft de ACM aanvullende
eisen gesteld? Wat doet de ACM om te voorkomen dat er dit jaar weer leveranciers zullen
omvallen?

Antwoord 3 en 4

Allereerst heeft de ACM dit voorjaar een extra financiële controle uitgevoerd in aanvulling
op de reguliere controle, om te controleren of de leveringszekerheid van energieleveranciers
ook na de winter geborgd is.

Daarnaast scherpt de ACM, zoals aangegeven in antwoord op vraag 2, nog dit najaar
het toezicht aan door extra eisen te stellen aan energieleveranciers. Leveranciers
moeten hun financiële continuïteit en risicomanagement versterken. Doordat de ACM
hiermee beter inzicht krijgt in de mate van financiële weerbaarheid van de leveranciers
kan, indien nodig, tijdig ingegrepen worden door leveranciers herstelmaatregelen te
laten nemen. Onder de Energiewet worden de eisen aan energieleveranciers nog verder
uitgebreid, waarbij niet alleen naar technische, financiële en organisatorische kwaliteiten
gekeken kan worden, maar ook naar deskundigheid. Een jaarlijkse financiële stresstest
behoort tot de mogelijkheden voor het aanscherpen van financiële eisen. De Energiewet
is onlangs voor advies aan de Raad van State aangeboden.

Vraag 5

Bij welke prijzen verwacht u dat energieleveranciers in de problemen komen, aangezien
de verwachting is de energieprijzen de aankomende tijd nog harder kunnen stijgen?
Verwacht u problemen rondom de jaarnota van veel consumenten? Hoe bereidt u zich hierop
voor? Zijn er bijvoorbeeld scenario’s voor uitgewerkt of wordt er nagedacht over het
treffen van maatregelen?

Antwoord 5

De ontwikkeling van de energieprijzen heeft de volle aandacht van het kabinet en wordt
nauwlettend in de gaten gehouden. De energieprijsontwikkelingen volgen elkaar snel
op en zijn onzeker. Energieleveranciers zijn vrij om de gestegen inkoopprijzen door
te berekenen aan de consument die een contract met variabele tarieven heeft, of waarvan
het contract met vaste tarieven afloopt. Dit heeft de afgelopen maanden geleid tot
fors hogere energierekeningen. Doordat inkoopprijzen doorberekend mogen worden, bestaat
er geen specifiek prijsniveau wat leidt tot een direct risico op faillissementen van
leveranciers. Het verdere verloop van de energieprijzen is onzeker, maar we moeten
er rekening mee houden dat de energierekening de komende tijd niet zal dalen of zelfs
verder kan stijgen. Dit kan tot betalingsproblemen bij een deel van de consumenten
leiden, zoals ook het Centraal Planbureau middels verschillende scenario’s in een
recente publicatie heeft uiteengezet.4 Indien dit op grote schaal gebeurt, kan ook de leverancier in de problemen komen.
In 2022 is 7 miljard euro ingezet om de effecten van de hoge energieprijzen voor huishoudens
te dempen. Het kabinet heeft recent extra budget (550 miljoen euro) toegekend aan
gemeenten voor de ophoging van de energietoeslag en de extra uitvoeringkosten. Met
deze pakketten worden de risico’s op financiële problemen voor zowel huishoudens als
energieleveranciers vermindert.

In de augustusbesluitvorming kijkt het kabinet naar de mogelijkheden om structurele
maatregelen te nemen om het besteedbaar inkomen van kwetsbare huishoudens te verhogen.
Hierbij zal in brede zin gekeken worden naar mogelijkheden binnen het koopkrachtinstrumentarium
en wordt verder gekeken dan de prijsontwikkeling van energie. De inflatie verbreedt
zich volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek namelijk al een aantal maanden
naar andere productgroepen zoals voedingsmiddelen. Het kabinet is daarnaast in gesprek
met energieleveranciers, gemeenten en schuldhulpverlenende instanties om betalingsproblemen
bij consumenten in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren en zoveel mogelijk
te verhelpen. Hiervoor wordt onder andere bekeken of een aanpassing van de bestaande
instrumenten voor vroegsignalering, afspraken binnen de sector over betalingsregelingen
en sociaal incasseren, en wet- en regelgeving met betrekking tot afsluiting en leveringszekerheid
van elektriciteit en gas kunnen bijdragen aan het voorkomen van financiële problemen.
Ook worden opschalingsmogelijkheden onderzocht om energiebesparingsinitiatieven te
stimuleren.

Vraag 6

Hoe kunt u ingrijpen als energieleveranciers omvallen door de hoge prijzen, waardoor
er dan een sneeuwbaleffect kan ontstaan op de markt? Zijn er maatregelen die u nu
al kunt treffen om de kans op een dergelijke situatie te voorkomen?

Antwoord 6

Alle bedrijven die gas en/of elektriciteit leveren aan huishoudens en andere kleinverbruikers,
moeten zorgen voor een betrouwbare levering en staan onder toezicht van de ACM. De
ACM controleert jaarlijks of energieleveranciers kunnen voldoen aan de eisen voor
leveringszekerheid en monitort in dat kader de financiële positie van energieleveranciers.
Door het gehele jaar heen voert de ACM risicogeoriënteerd toezicht uit. Zo kijkt de
ACM in hoeverre de hogere prijzen invloed hebben op de betrouwbaarheid van de levering
door de bedrijven. Daarnaast monitort de ACM continu de organisatorische, technische
en financiële vereisten voor energieleveranciers om de continuïteit van de levering
te waarborgen, hetgeen ook dient ter bescherming van consumenten. Als de ACM problemen
signaleert, zal ze in nauwer contact met de onderneming treden, waar mogelijk herstelmaatregelen
vragen en zich in het uiterste geval voorbereiden op de procedures rond eventuele
faillissementen of intrekking van de leveringsvergunning voor het leveren aan consumenten
en klein-zakelijke afnemers. Ik onderzoek momenteel in hoeverre de huidige wet- en
regelgeving voldoende robuust is om bij eventuele faillissementen een sneeuwbaleffect
te voorkomen.

Vraag 7

Hoe worden consumenten dan beschermd indien er deze winter weer energieleveranciers
omvallen? Is deze bescherming verbeterd naar aanleiding van vorige winter? Hoe wordt
er voorkomen dat consumenten in de knel komen gezien het gebrek aan beschikbare nieuwe
energiecontracten?

Antwoord 7

Het onderzoek naar de wenselijkheid om nadere eisen te stellen aan leveranciers, en/of
maatregelen te nemen die consumenten beter beschermen in geval van een faillissement,
bevindt zich in de eindfase.5 Ik zal uw Kamer hierover spoedig informeren. Ik zal zo snel als mogelijk bezien of
dit moet leiden tot aanpassing van de eisen aan leveranciers en deze waar nodig meenemen
in de (lagere) regelgeving van de Energiewet. Het onderzoek kijkt ook naar de mogelijkheid
tot het beperken van de uitstaande tegoeden van consumenten bij hun energieleverancier
en/of het aanpassen van de status van deze tegoeden, zodat consumenten meer kans hebben
op het terugkrijgen van hun geld in geval van een faillissement. Vooruitlopend op
de conclusies van het onderzoek lijkt het beperken van de kans op faillissementen,
door bijvoorbeeld extra financiële eisen en risicomitigerende maatregelen te nemen,
tot de meest effectieve verbetering van de positie van de consument te leiden. Zoals
aangegeven in de antwoorden op vraag 2, 3 en 4 is hiermee door de ACM een begin gemaakt
en worden de eisen aan energieleveranciers nog dit najaar aangescherpt.

Elke energieleverancier is verplicht om ten minste het modelcontract aan te bieden.
Dit is een contract voor onbepaalde tijd met een variabel tarief. Een consument kan
dus altijd overstappen naar een andere leverancier. Sommige energieleveranciers bieden
meer contracten aan naast het modelcontract.

Vraag 8

Heeft u ervan kennisgenom dat de Duitse staat een wet aangenomen die het mogelijk
maakt om belangen te nemen in bedrijven die op omvallen staan vanwege de hoge energieprijzen?
Hoe apprecieert u dit?

Antwoord 8

Ik heb kennisgenomen van de aanpassing van de Duitse wet. Ik ben van mening dat het
lidstaten vrij staat belangen te nemen in bedrijven, zolang dit past binnen de Europese
kaders voor staatssteun.

Vraag 9

Verwacht u dat Nederland ook geraakt wordt door de problemen bij Uniper in Duitsland?
Is Nederland hier direct of indirect bij betrokken?

Antwoord 9

De Duitse staat heeft maatregelen getroffen tegen de problemen bij Uniper in Duitsland,
waardoor Nederland momenteel niet wordt geraakt door een mogelijk faillissement van
Uniper in Duitsland.