Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Graaf over het bericht ‘Gebrekkig spooronderhoud leidde tot ontspoorde trein bij Groningen’

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 13 juli
2022).

Vraag 1

Kent u het bericht «Gebrekkig spooronderhoud leidde tot ontspoorde trein bij Groningen»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met het bericht «Gebrekkig spooronderhoud leidde tot ontspoorde
trein bij Groningen».

Vraag 2

Deelt u de visie van ProRail dat één van de oorzaken van het ongeluk het uitstellen
van onderhoudswerkzaamheden is?

Antwoord 2

Ja, in het rapport van ProRail concludeert zij dat één van de oorzaken het niet tijdig
uitvoeren van onderhoud door de aannemer in 2012 en 2016 is waarmee de levensduur
van het betrokken spoorgedeelte zou zijn verlengd. ProRail concludeert niet dat de
vervanging niet uitgesteld had mogen worden, maar wel dat het inspectieregime van
de aannemer en het toetsingsregime van ProRail ontoereikend zijn geweest. Voor de
instandhouding van het spoor tot de uitgestelde vervanging heeft ProRail te veel vertrouwd
op het proces van de aannemer voor onderhoud en inspecties. De aannemer had onder
andere in 2020 een integrale inspectie moeten uitvoeren.

Vraag 3

Zijn er meer locaties bekend waar al meer dan 10 jaar geen uitgebreide beoordeling
van het spoor is gedaan?

Antwoord 3

Nee, op dit moment zijn bij ProRail geen gebieden bekend waar al meer dan 10 jaar
geen beoordeling van het spoor is gedaan. Deze beoordeling bestaat uit verschillende
onderdelen. ProRail is verantwoordelijk voor het beheren van de infra van het spoor.
Het gaat om ca. 7.000 km spoor, ca. 6300 wissels, ca. 2400 overwegen en ca 11.600
seinen. Om hier een goede uitvoering aan te geven heeft ProRail contracten met onderhoudsaannemers
die bepaalde gebieden onderhouden op basis van prestatieafspraken, zogeheten Prestatie
Gericht Onderhoud (hierna PGO). De PGO-aannemer is verplicht een risicoanalyse uit
te voeren en in combinatie met de specifieke eisen die gelden voor de spoorinfrastructuur
wordt er een inspectie- en onderhoudsplan opgesteld. De PGO-aannemer is hierbij verplicht
om minimaal eenmaal per jaar aan te tonen dat de spoorinfrastructuur voldoet aan de
vastgestelde eisen conform het PGO-contract (de beoordeling van de infra). ProRail
heeft als opdrachtgever de verplichting om de uitgevoerde onderhoudsactiviteiten en
inspectieresultaten «steekproefsgewijs» te verifiëren en valideren, en om actie te
ondernemen bij eventuele afwijkingen of als de risico’s niet voldoende zijn beheerst.
Verder maakt ProRail gebruik van meettreinen waarmee zij de staat van het spoor in
beeld brengt en waarvan zij de data ter beschikking stelt aan PGO-aannemers als extra
input voor hun inspectie- en onderhoudsplannen.

Vraag 4

Klopt het dat meettreinen, treinen die de actuele stand van het spoor meten, de rails
in Groningen sinds 2008 niet meer hebben onderzocht?

Antwoord 4

Ja, de sporen waarop deze ontsporing in Groningen heeft plaatsgevonden waren sinds
2008 niet meer door een meettrein gemeten. Dat had te maken met de «permanente» opstelling
van treinen op dit spoor, waardoor een meting door een meettrein niet mogelijk was.
De overige doorgaande sporen zijn wel gemeten door een meettrein. In dit geval had
een fysieke inspectie moeten plaatsvinden van de sporen die ontoegankelijk waren voor
een meettrein om de risico’s te kunnen inschatten en eventuele maatregelen te nemen,
maar dat is niet op tijd gebeurd.

Vraag 5

Wat is de gebruikelijke frequentie waarop meettreinen het spoor inspecteren?

Antwoord 5

De inspectiefrequentie door een meettrein is afgestemd op de snelheid waarmee op de
rails wordt gereden en de belasting van het spoor en/of wissels. Er zijn sporen die
slechts één keer per jaar worden gemeten. Er zijn ook sporen die meer frequent, tot
vier keer per jaar, worden gemeten. De inspectiefrequentie voor de spoorgeometrie
is weergegeven op de kaart onder het antwoord van vraag 7, die afkomstig is van ProRail
en tevens is te vinden op de website van ProRail2.

Vraag 6

Zijn er meer spoortracés waar langer dan 10 jaar geen meettrein overheen gereden heeft?

Antwoord 6

Ja, als het gaat om de inzet van meettreinen maakt ProRail een weloverwogen keuze
waar wel (en met welke frequentie) en waar niet gemeten wordt met een meettrein, en
waar in dat geval een fysieke inspectie toereikend is. Redenen waarom niet met de
meettrein wordt gemeten zijn onder andere de lage snelheid (< 40 km/uur), de geringe
mate van gebruik (gepasseerd jaarlijkse tonnage), logistieke redenen («permanent»
opgestelde treinen) of technische redenen (de lengte van het spoor is te kort om te
kunnen meten).

Vraag 7

Bent u bereid de Kamer een overzicht te verschaffen van spoortracés waar langer dan
10 jaar geen meettrein overheen heeft gereden?

Antwoord 7

Ja, op onderstaande kaart, die tevens te vinden is op de website van ProRail2, is
te zien op welke sporen de meettrein niet rijdt.

Waar en hoe vaak meet de (geometrie) meettrein in 2022

Vraag 8

Is het u bekend dat ProRail aangeeft dat zij als het gaat om de instandhouding van
het spoor, te veel vertrouwt op «het proces van de aannemer en inspecties»? Deelt
u die mening? Zo ja, bent u van plan dit proces anders in te richten?

Antwoord 8

Ja, op pagina 9 van haar rapport schrijft ProRail: «Voor het – tot de vervanging –
in standhouden van het spoor vertrouwt ProRail te veel op het proces van de aannemer
voor onderhoud en inspecties.» Het rapport van ProRail gelezen hebbende, deel ik die
mening. Het is nu aan ProRail om haar processen tegen het licht te houden en waar
nodig en mogelijk procesverbeteringen door te voeren. Dit doet zij in een programma
dat is gericht op de aantoonbaarheid van de veilige berijdbaarheid van het spoor.
ProRail legt momenteel de laatste hand aan een herijking van het programmaplan. Het
is van groot belang dat ProRail hier zorgvuldig opvolging aan geeft, omdat het gaat
om de veiligheid van de spoorgebruikers en ik van ProRail verwacht dat zij goed zicht
heeft op de staat van het spoor. De ILT houdt daarom toezicht op de voortgang van
de uitvoering van het programmaplan door ProRail. Ook is met ProRail afgesproken dat
zij mij, als verlener van de beheerconcessie aan ProRail, over de uitvoering van het
programma informeert via de jaarverantwoording.

Ik vertrouw erop de vragen hiermee voldoende te hebben beantwoord.