Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van den Berg, Palland, Peters en Bikker over het artikel 'Investeer in preventie en die begint al bij de kinderwens'

Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
8 juli 2022).

Vraag 1

Kent u het artikel «Investeer in preventie en die begint al bij de kinderwens»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u aangeven welke gemeentes nu aan preconceptiezorg doen zoals het programma Nu
Niet Zwanger? Kunt u aangeven wat daarvan de resultaten zijn?

Antwoord 2

Het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) richt zich op hulpverleners om kinderwens, seksualiteit
en anticonceptie bespreekbaar te maken bij vrouwen en mannen met (een opeenstapeling
van) complexe problemen en beperkingen. NNZ ondersteunt bij het nemen van de regie
over hun kinderwens, zodat zij hier een bewuste keuze in kunnen maken en niet overvallen
worden door een onbedoelde zwangerschap. Als er geen actuele kinderwens is ondersteunt
NNZ bij het realiseren van adequate anticonceptie. Als er wel een actuele kinderwens
is zorgt NNZ voor de goede vervolgstappen en ondersteuning. Inzet vanuit het actieprogramma
Kansrijke Start is om NNZ landelijk beschikbaar te maken. Nu Niet Zwanger is op dit
moment beschikbaar in 172 gemeenten, waaronder de G4. 62% van de inwoners van Nederland
heeft daarmee op dit moment toegang tot Nu Niet Zwanger. Op deze kaart is te zien
in welke gemeenten NNZ inmiddels beschikbaar is: https://www.nunietzwanger.nl/#op-de-kaart

Sinds 2019 kregen meer dan 15.000 cliënten ondersteuning via Nu Niet Zwanger. Er zijn
inmiddels meer dan 600 organisaties aangesloten bij Nu Niet Zwanger (o.a. verslavingszorg,
GGZ, verstandelijk gehandicaptenzorg, vrouwenhulpverlening, GGD, wijkteams, MEE, dak-
en thuislozenzorg, jeugdzorg, welzijnszorg, maatschappelijk werk, Veilig Thuis)2.

Preconceptiezorg is zorg (op maat) gericht op bewust en gezond zwanger worden, zodat
de zwangerschap zo gezond mogelijk start en er gezondheidswinst behaald kan worden
voor moeder en kind. Hieronder valt ook algemene en collectieve preconceptionele voorlichting
waarmee bewustwording rondom gezond zwanger worden wordt vergroot. Met het actieprogramma
Kansrijke Start3 en de aanpak onbedoelde zwangerschappen zet ik, naast het programma Nu Niet Zwanger,
op verschillende manieren in op preconceptiezorg en anticonceptiezorg.

Zo werk ik samen met het veld de «pledge preconceptionele gezondheid»4 verder uit. In de pledge wordt het belang van gezond zwanger onderschreven en wordt
de komende tijd toegewerkt naar verdere afspraken en in te zetten acties rondom dit
onderwerp. Daarnaast wordt ingezet op het vergroten van bewustwording over gezond
zwanger worden bij mogelijke aanstaande ouders maar ook bij professionals. In het
NRC artikel wordt dit ook als belangrijke opgave genoemd. De centrale vraag «wil je het komende jaar zwanger worden?» is hiervoor het beginpunt van het gesprek tussen professionals en de mogelijk aanstaande
ouder(s) in de vruchtbare levensfase. Binnenkort verschijnt bijvoorbeeld de Beslisboom
Gezond zwanger worden die we hiervoor hebben ontwikkeld. Deze beslisboom biedt zorg,-
en hulpverleners handelingsopties voor het toeleiden of verwijzen naar preconceptionele
zorg of voorlichting na het stellen van de centrale vraag «wil je het komende jaar zwanger worden?».

Vraag 3

Kunt u aangeven in hoeveel gemeentes op dit moment het programma Kansrijke Start wordt
gerealiseerd? Op welk moment verwacht u dat het voornemen uit het coalitieakkoord,
dat alle gemeenten deelnemen aan het programma, is gerealiseerd?

Antwoord 3

Op dit moment is er in 272 gemeenten een lokale coalitie Kansrijke Start. In het coalitieakkoord
is opgenomen dat er in alle gemeenten een lokale coalitie Kansrijke Start komt. Ik
heb de wethouders van de 755 niet-deelnemende gemeenten onlangs een brief gestuurd om hen te informeren over de
beschikbare middelen voor Kansrijke Start en hen opgeroepen om ook een lokale coalitie
Kansrijke Start te vormen of te versterken. Gemeenten die zich niet uit zichzelf melden,
zal ik komende periode actief benaderen over Kansrijke Start.

Vraag 4

Deelt u de mening dat preconceptiezorg Nu Niet Zwanger onderdeel zou moeten zijn van
het programma Kansrijke Start, waarvoor in het coalitieakkoord structurele middelen
zijn vrijgemaakt? Zo ja, op welke wijze gaat u dit een vervolg geven? Zo nee, waarom
niet en wat betekent dat voor de verdere invulling van deze belangrijke zorg?

Antwoord 4

Zoals bij vraag 2 toegelicht is zowel Nu Niet Zwanger als de inzet op preconceptionele
gezondheid reeds onderdeel van het programma Kansrijke Start.

Nu Niet Zwanger wordt als onderdeel van het actieprogramma Kansrijke Start landelijk
uitgerold en is inmiddels beschikbaar in 172 gemeenten. Doel vanuit het actieprogramma
Kansrijke Start is blijvende beschikbaarheid van NNZ in alle gemeenten. Dit wordt
verder opgepakt binnen de vervolgaanpak Kansrijke Start 2022–2025. In het coalitieakkoord
is vanaf 2023 € 23 miljoen structureel opgenomen voor Kansrijke Start, waaronder voor
interventies als Nu Niet Zwanger. Naar verwachting zal het geld voor coalities en
ondersteuning van ouders per 1 januari 2023 via een SPUK (specifieke uitkering) beschikbaar
komen.

Vraag 5

Wat vindt u van de stelling dat preconceptiezorg zoals het programma Nu Niet Zwanger
onderdeel is van «prenatale voorlichting» welke gemeentelijke taak vorig jaar in de
Wet publieke gezondheid is opgenomen?

Antwoord 5

In het NRC artikel wordt voorgesteld om preconceptievoorlichting en preconceptiezorg
toe te voegen aan de taak van «prenatale voorlichting» die gemeenten sinds 2011 hebben
vanuit de Wet publieke gezondheid. Deze taak behelst voorlichting over de zwangerschap,
de bevalling en de periode daarna en richt zich daarmee op dit moment op (aanstaande)
ouders. Preconceptievoorlichting en preconceptiezorg gaat over de periode voorafgaand aan de zwangerschap. Zoals bij het antwoord op vraag 2 aangegeven zet ik hier vanuit
het actieprogramma Kansrijke Start en de aanpak onbedoelde zwangerschappen met verschillende
acties op in.

Ambitie vanuit Kansrijke Start is om Nu Niet Zwanger landelijk beschikbaar te maken
én te houden. Naast de structurele financiering voor Kansrijke Start zoals beschreven
bij het antwoord op vraag 4, zal ik komende periode verkennen hoe Nu Niet Zwanger
verder structureel verankerd kan worden.