Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Boswijk en Van der Molen over het bericht 'Droogte: natuur voortaan belangrijker dan landbouw'

Antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit), mede namens
de Minister voor Natuur en Stikstof (ontvangen 22 juni 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 3049.

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het bericht «Droogte: natuur voortaan belangrijker dan landbouw»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat boeren in de Peel die hun akkers willen beregenen, straks een vergunning
moeten aanvragen?

Antwoord 2

De rechter heeft de in het Natura 2000-beheerplan Groote Peel, Deurnsche Peel en Mariapeel
opgenomen vrijstelling van vergunningsplicht voor het beregenen van open teelten in
de bufferzone rondom deze Natura 2000 gebieden i.v.m. periodiek optredende extreem
droge omstandigheden vernietigd. In het gewijzigde beheerplan dat Gedeputeerden Staten
(GS) van Noord-Brabant en Limburg ter inzage hebben gelegd, is die vrijstelling van
vergunningsplicht om die reden niet meer opgenomen.

Het individueel aanvragen van een Wnb-vergunning (Wet natuurbescherming) blijft mogelijk.
In de aanvraag zal moet worden aangetoond dat er – al dan niet met inzet van mitigerende
maatregelen – geen sprake zal van significant negatieve effecten op de N2000-doelen.
GS schatten in dat dit niet makkelijk zal zijn.

Vraag 3

Welke termijn voor het aanvragen van een vergunning past volgens u bij een uitvoerbare
landbouwpraktijk?

Antwoord 3

Voor het aanvragen van een vergunning om landbouwpercelen in de bufferzone te mogen
beregenen, geldt de termijn zoals die geldt voor elke vergunningaanvraag op grond
van de Wet natuurbescherming.

Om de agrarische ondernemers in staat te stellen hun bedrijfsvoering c.q. teeltplannen
aan te passen, zijn de provincies Noord-Brabant en Limburg van plan om een overgangsperiode
van twee jaar te hanteren. Deze overgangsperiode is de periode tussen het vervallen
van de vrijstelling op het moment, dat het beheerplan definitief vastgesteld wordt
en het moment waarop zal worden gehandhaafd.

De vier betrokken overheden (provincie Noord-Brabant en Limburg, waterschap Aa & Maas
en Limburg) stellen een intentieovereenkomst op, waarin afspraken worden gemaakt over
hoe in de overgangsperiode wordt omgegaan met maatregelen op korte termijn, monitoring
en mogelijkheden tot beregenen. Ook zal die overeenkomst aangeven dat alle partijen
zich de komende jaren inspannen om te werken aan zowel robuuste natuur als duurzame
landbouw in de Peelvenen, waarbij specifiek wordt gekeken naar de mogelijkheden voor
beregening en duurzaam herstel van de grondwaterbalans.

Vraag 4

Klopt het dat de provincies Noord-Brabant en Limburg door de uitspraak van de Raad
van State over beregening in de Peelvenen worden gedwongen om de natuurbescherming
als primair vertrekpunt te nemen?

Antwoord 4

Ja. Zie voor de toelichting het antwoord op vraag 2.

Vraag 5

Wat zijn de gevolgen voor de voedselzekerheid, als oogsten mislukken als gevolg van
extreme droogte terwijl beregenen verboden is?

Antwoord 5

In de betreffende zones rondom deze Natura 2000-gebieden vinden verschillende teelten
plaats. Het grootste gedeelte bestaat uit gras en mais (bijna 70% van het areaal).
Daarnaast vinden er nog andere akker- en tuinbouwteelten plaats. Vanuit landbouwkundig
onderzoek kan de verwachting worden uitgesproken dat graszodenbedrijven, vollegrondsgroenteteelt,
bollenteelt en zacht fruit zonder beregening grotendeels uit de zone rondom deze Natura2000-gebieden
zullen verdwijnen.

Ik voorzie geen gevolgen voor de voedselzekerheid in Nederland.

Vraag 6

Wie draait op voor de kosten van mislukte oogsten, gelet op het feit dat de agrarische
ondernemer zelf niets kan doen aan extreme droogte en de laatste optie (beregenen)
wordt geblokkeerd?

Antwoord 6

Op de ene plek lenen de omstandigheden, ten aanzien van grond en mogelijkheid om te
beregenen onder andere, zich meer voor een bepaalde teelt en gewas dan op de andere.
Keuzes voor teelten en hangen ook samen met de specifieke omstandigheden, en zijn
de verantwoordelijkheid van de agrariër, die daar ook zijn vakmanschap in kan laten
zien. De risico’s die hiermee samen hangen, zoals bij droogte, zijn ook onderdeel
van deze keuzes en het ondernemerschap van de agrariër. Daarbij ook opgemerkt dat
agrariërs een weersverzekering kunnen afsluiten waarmee financiële risico’s ten gevolge
van droogte en andere weersomstandigheden gemitigeerd kunnen worden.

In Nederland weten landbouwondernemers dat ze bij ernstige droogte niet altijd kunnen
c.q. mogen beregenen met grond- en oppervlaktewater. Dat is niet nieuw; bekend is
ook in welke regio’s die mogelijkheden vaker beperkt zijn dan in andere. Dat hangt
nauw samen met de natuurlijke mogelijkheden in die omgeving waar iedereen, ook de
landbouwer, mee moet leven. Door klimaatverandering veranderen die mogelijkheden en
ook daar moeten we mee leren leven.

De gewijzigde omstandigheden in de bufferzones rondom de Natura2000-gebieden in de
Peel moeten ook in dat licht worden bezien.

Vraag 7

Klopt het dat bepaalde teelten (bijvoorbeeld aardappelen op zandgrond) zonder beregening
onmogelijk worden gemaakt?

Antwoord 7

Ik verwijs hiervoor naar het antwoord op vraag 5 en 6.

Door klimaatverandering veranderen de omstandigheden, ook de teeltomstandigheden voor
gewassen. En moeten er, meer dan we in de landbouwpraktijk nu gewend zijn, bewust
keuzes worden gemaakt welke teelten op welke plaatsen gedaan worden vanwege (risico’s
van) de natuurlijke omstandigheden. Hoe snel en hoe ver die veranderingen in z’n algemeenheid
zullen gaan, daar kan ik op dit moment geen voorspellingen over doen.

In de specifieke situatie in de bufferzones rond de Peelvenen verwacht GS van Noord-Brabant
dat graszodenbedrijven, vollegrondsgroenteteelt, bollenteelt en zacht fruit daar over
enige tijd zullen verdwijnen.

Vraag 8

Welke voorwaarden voor beregening gelden voor de overgangsperiode van twee jaar, waarin
boeren de tijd krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden, bijvoorbeeld
door te kiezen voor andere gewassen die minder water nodig hebben?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 3.

Vraag 9

Deelt u de mening dat de grondwaterstand in de Peelvenen niet kan worden toegeschreven
aan het beregeningsbeleid van de individuele agrarische ondernemer?

Antwoord 9

De eindconclusie in de door Deltares uitgevoerde passende beoordeling laat zien dat
het uitsluiten van significant negatieve effecten van beregening ten behoeve van de
open teelten voor het Natura 2000 gebied, niet mogelijk is. Omdat hiermee geen wetenschappelijke
zekerheid is verkregen, dat significante effecten uit te sluiten zijn, kan er op basis
van artikel 2.9 lid 1 sub a van de Wet natuurbescherming geen vrijstelling van de
natuurvergunning voor beregening worden opgenomen in het beheerplan. De wet schrijft
voor dat in elke individuele vergunningaanvraag moet worden aangetoond, dat significant
negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen voor het Natura 2000 gebied kunnen
worden uitgesloten. Dat moet dan op basis van die specifieke vergunningaanvraag worden
beoordeeld.

Vraag 10

Op welke wijze worden individuele agrarische ondernemers gestimuleerd om minder grondwater
te gebruiken?

Antwoord 10

Ten algemene stimuleer ik langs de lijnen van het Actieprogramma Klimaatadaptatie
Landbouw om efficiënter en minder (grond-)water te gebruiken voor teelten.