Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Weyenberg over het bevriezen van tegoeden in Nederland van Russen op de sanctielijst

Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 8 juni 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Nederland bevriest een «fooi» van € 6 mln aan Russische
gelden» 1?

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met het bericht.

Vraag 2

Hoe verklaart u dat er veel meer tegoeden zijn bevroren in België dan in Nederland?

Antwoord 2

Eenieder in de Europese Unie is verplicht de vastgestelde sancties na te leven en
waar nodig tegoeden te bevriezen. Het is uiteraard afhankelijk van de plekken waar
tegoeden zich bevinden of beheerd worden, waar de bevriezingen plaatsvinden. België
heeft geen verklaring gegeven voor de hoogte van het bedrag aan bevroren tegoeden,
maar in het algemeen ligt er bij zeer omvangrijke bedragen vaak een bijzondere omstandigheid
aan ten grondslag. Zo kunnen bijvoorbeeld bepaalde grote Russische bedrijven hun vermogen
in een bepaalde Europese instelling hebben ondergebracht, kan er een grote clearinginstelling
in het land gevestigd zijn of zijn er omvangrijke reserves van de Russische centrale
bank bij een instelling in dat land aanwezig. In Nederland gaat het in de brief van
de Minister van Buitenlandse Zaken van 13 mei jl. (Kamerstuk 36 045, nr. 72) om een bedrag van 640,8 miljoen euro aan bevroren tegoeden en contracten. Dit betreft
alleen tegoeden bij de financiële sector.

Vraag 3 en 4

Kunt u een uitsplitsing delen van de tegoeden van Russen op de sanctielijst die zijn
bevroren in België? Welk deel betreft banktegoeden, aandelen en vastgoed? Op welke
manier verschillen de bevroren tegoeden in België van de tegoeden van Russen op de
sanctielijst in Nederland?

Kunt u een onderscheid van bedragen maken van tegoeden van Russen op de sanctielijst
in Nederland met dezelfde categorienaam als het onderscheid dat België hanteert?

Antwoord 3 en 4

Uit de berichtgeving uit België blijkt dat het om 2,7 miljard euro gaat aan bevroren
tegoeden van personen of entiteiten op sanctielijsten. Ook is er 7,3 miljard euro
aan transacties tegen gehouden. Deze transacties werden volgens de Belgische autoriteiten
tegengehouden als gevolg van andere internationale financiële beperkingen die ten
aanzien van Rusland werden opgelegd. Uit de berichtgeving blijkt geen nadere uitsplitsing
of toelichting en de Belgische autoriteiten mogen hierover met mijn ministerie geen
nadere informatie delen. Zoals in het antwoord op vraag 2 is toegelicht zullen zich
bij dergelijke omvangrijke bedragen specifieke omstandigheden voordoen die in Nederland
minder of niet aan de orde zijn.

In de begeleidende Kamerbrief bij het rapport van de nationaal coördinator sanctienaleving
en handhaving van 13 mei staat meer informatie over de stand van zaken in andere EU-lidstaten.
In algemene zin kan worden gesteld dat de verschillen per lidstaat groot zijn.

Vraag 5

Herkent u zich in het genoemde bedrag van 35 miljard euro aan activa van Russen op
de sanctielijst? Zo ja, wanneer is dit gehele bedrag bevroren? Zo nee, kunt u toelichten
wat de activa van Russen op de sanctielijst in Nederland bedragen in zijn totaliteit?

Antwoord 5

In de media is genoemd dat Russen in Nederland 80 miljard euro aan vermogen zouden
bezitten, waarbij 45 miljard euro vermogen zou zijn van personen of entiteiten op
sanctielijsten. Deze bedragen zijn afkomstig uit jaarrekeningen van bedrijven. De
belangen van deze bedrijven behoren echter niet volledig toe aan Russen. Uit statistische
informatie van DNB blijkt dat er sprake is van 27 miljard euro aan directe investeringen
vanuit Rusland in Nederland (cijfers 2020). Deze investeringen zijn niet noodzakelijk
investeringen gerelateerd aan gesanctioneerde personen of entiteiten.

Bij bovengenoemde gegevens gaat het om de activa van bedrijven. Dit is niet gelijk
aan vermogen dat in Nederland aanwezig is en/of dat door een financiële instelling
te bevriezen is. Activa kunnen bijvoorbeeld bestaan uit aandelen, deelnemingen, investeringen,
voorraden of onroerend goed. Deze activa kunnen deels buiten Nederland staan. Voor
zover de activa in Nederland staan, kunnen financiële instellingen, crypto-partijen
of trustkantoren alleen tot bevriezing overgaan als zij toegang hebben tot deze activa.
Een bank met een gesanctioneerde partij als cliënt, kan alleen een rekening en eventuele
andere financiële diensten bevriezen, maar niet zaken die op de balans staan van het
bedrijf. Het is dan aan de entiteiten met gesanctioneerde eigenaren zelf om het vermogen
te bevriezen. Ook die entiteiten moeten zich immers aan de Sanctiewet houden. Voor
deze partijen geldt geen meldplicht en het bevroren vermogen wordt dus niet zichtbaar
in de gerapporteerde cijfers, maar dat doet niet af aan de verplichting die voor hen
uit de Sanctiewet 1977 voortvloeit. Als de entiteiten onterecht niet bevriezen, dan
overtreden zij de sanctieregelgeving. Op basis van de Wet op de economische delicten
(WED) is het niet naleven van de Sanctiewet 1977 aan te merken als overtreding of,
indien opzettelijk, een misdrijf en is vervolging mogelijk. Dit geldt ook voor partijen
die meewerken aan overtreding van de sanctieregelgeving. Dit maakt dat de onderneming
de activa in de boeken niet meer in Nederland te gelde kan maken omdat niemand mag
meewerken aan transacties van gesanctioneerde personen. Zodra een transactie plaatsvindt
(bijvoorbeeld een verkoop van een pand) moet de betrokken financiële instelling of
een andere dienstverlener deze transactie tegenhouden of de opbrengst bevriezen.

Vraag 6

Welke partijen in Nederland kunnen deze tegoeden bevriezen? Waarom is dat nog niet
gebeurd?

Antwoord 6

Eenieder in Nederland moet zich houden aan de sanctieregelgeving. Dit betekent dat
iedereen die de beschikking heeft over vermogen van gesanctioneerde personen, dit
moet bevriezen. Dit geldt voor een financiële instelling, andere dienstverleners,
en ook voor de entiteiten zelf waarvan gesanctioneerde personen de eigenaren zijn.

Financiële instellingen, crypto-partijen en trustkantoren moeten hun systemen controleren
op relaties met gesanctioneerde personen (artikel 2, eerste lid, Regeling toezicht
Sanctiewet 1977 jo. artikel 2, tweede lid, Regeling toezicht Sanctiewet 1977). Bij
vastgestelde relaties dient onverwijld een melding gemaakt te worden bij de AFM of
DNB (artikel 3 Regeling toezicht Sanctiewet 1977). Verder moeten eventuele tegoeden
worden bevroren. Alleen voor financiële instellingen, crypto-partijen en trustkantoren
geldt op dit moment een meldplicht voor bevroren activa. Het kabinet bekijkt op dit
moment in welke andere sectoren ook een meldplicht kan worden ingevoerd. Uitbreiding
van de meldplicht is ook één van de aanbevelingen in het rapport van de nationaal
coördinator sanctienaleving en handhaving, dat op 13 mei aan uw Kamer is verzonden.

Vraag 7

Op welke manier worden financiële instellingen bijgestaan in het treffen van de juiste
maatregelen om de tegoeden van Russen op de sanctielijst te bevriezen? Hoe kan De
Nederlandsche Bank (DNB) dit bevorderen?

Antwoord 7

Het treffen van de juiste maatregelen om de tegoeden van Russen op de sanctielijst
te bevriezen is wettelijk verplicht. Financiële instellingen dienen te waarborgen
dat zij maatregelen treffen op het gebied van administratieve organisatie en interne
controle ter naleving van de sanctieregelgeving. Deze maatregelen zien tenminste op
een adequate controle van de administratie van de instelling op het overeenkomen van
de identiteit van een relatie met een (rechts)persoon of entiteit, als bedoeld in
de sanctieregelgeving, met het oog op het bevriezen van de financiële middelen van
die relatie of het voorkomen van het ter beschikking stellen van financiële middelen
of diensten aan die relatie. Financiële instellingen en trustkantoren moeten zodoende
in staat zijn om de sancties na te leven. Om financiële instellingen bij te staan
bij het treffen van de juiste maatregelen om de tegoeden van personen op de sanctielijst
te bevriezen heeft het Ministerie van Financiën een «Leidraad Financiële Sanctieregelgeving»
gepubliceerd2. DNB houdt toezicht op de toereikendheid van de inrichtingen van de processen binnen
financiële ondernemingen. In dat kader geeft DNB guidance aan instellingen, onder andere via de Leidraad Wwft en Sanctiewet. Daarnaast staat
DNB de instellingen bij door het faciliteren van het stellen van vragen over EU-sanctieregelingen
aan de Europese Commissie. Ook voert DNB regelmatig overleg met de koepelorganisaties.

Vraag 8

Zou het helpen als Nederlandse trustkantoren delen waar de tegoeden van Russen op
de sanctielijst zich bevinden? Zo ja, waarom is dit nog niet gebeurd?

Antwoord 8

Trustkantoren hebben net als financiële instellingen een wettelijke plicht om maatregelen
te treffen en onverwijld te melden wanneer zij een relatie constateren met een gesanctioneerde.
In de melding moet toelichting gegeven worden op de getroffen maatregelen. Ook moet
het trustkantoor activa bevriezen als het trustkantoor daar de beschikking over heeft.
Deze meldingen worden vervolgens gedeeld met het Ministerie van Financiën. De Minister
van Financiën kan deze informatie delen met andere overheidsinstanties die belast
zijn met het toezicht op de naleving van de sanctieregelgeving, zoals met strafrechtelijke
autoriteiten. Uiteraard geldt dit alleen voor de gevallen dat entiteiten met gesanctioneerde
eigenaren bediend worden door een trustkantoor of een relatie hebben met een trustkantoor.

Vraag 9

Is het kabinet het ermee eens dat er veel meer moet gebeuren om tegoeden van Russen
op de sanctielijst veel sneller te bevriezen? Zo ja, wat gaat het kabinet hieraan
doen?

Antwoord 9

Het naleven van de getroffen sancties moet voor eenieder de hoogste prioriteit hebben.
Het is een wettelijke plicht. Het kabinet vindt het van groot belang dat in beeld
is of er problemen zijn bij de naleving van sancties en of de handhaving adequaat
plaatsvindt. In dat kader is aan de nationaal coördinator sanctienaleving en handhaving
gevraagd om dit in kaart te brengen.

De nationaal coördinator constateert dat er bij de naleving van de sancties in Nederland
in het algemeen spoedig en naar behoren is gehandeld door zowel private partijen,
toezichthouders als uitvoeringsinstanties. Er wordt gewerkt aan actieve opsporing
en handhaving van de maatregelen tegen de belangrijkste Russische personen en entiteiten
die op de sanctielijst staan. Dit neemt niet weg dat de nationaal coördinator verschillende
aanbevelingen voor verbeteringen voorstelt. Deze zien bijvoorbeeld op betere informatiedeling,
duidelijkere onderzoeksverplichtingen voor private partijen en uitbreiding van de
meldplicht. Het kabinet volgt de aanbevelingen op. Zo zal het kabinet voor het eind
van het jaar een hoofdlijnenbrief sturen over de wijze waarop het sanctiestelsel zal
worden versterkt en wet- en regelgeving zal worden aangepast.

Vraag 10

Bent u bereid om banken en andere financiële instellingen, waar Russen op de sanctielijst
tegoeden hebben, aan te spreken op uw ministerie?

Antwoord 10

Elke relatie met een gesanctioneerde persoon moet door banken en andere financiële
instellingen gemeld worden inclusief eventueel bevroren tegoeden. DNB en AFM zien
toe op de getroffen maatregelen op het gebied van de administratieve organisatie en
interne controle en dat meldingen goed doorkomen. AFM heeft bij de presentatie van
het jaarverslag op 12 april jl. aangegeven positief te zijn over de naleving van sancties
in de financiële sector. DNB is ook in gesprek gegaan met de instellingen over een
juiste toepassing van de sanctieregelgeving. Mijn beeld is dat de financiële instellingen
en trustkantoren de sanctieregelgeving toepassen en relaties melden. Ik voer hierover
overleg met DNB en AFM en met brancheorganisaties en individuele instellingen die
zich melden bij het ministerie.