Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Piri, Bromet, Jasper van Dijk, Teunissen, Kuzu, Van der Plas, Simons en Dassen over het lot van de Afghaanse ambassadebewakers

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 15 maart 2022).

Vraag 1

Klopt het dat alle Afghaanse oud-medewerkers van de Nederlandse ambassade zijn geëvacueerd
behalve de Afghaanse ambassadebewakers? Zo nee, welke groep is er nog meer niet geëvacueerd
die voor de ambassade werkte?

Antwoord 1

Op enkelen die niet geëvacueerd wilden worden na, zijn alle Afghaanse medewerkers
in dienst van de Nederlandse ambassade geëvacueerd. Dat is inclusief enkele bewakers
die rechtstreeks in dienst waren van de ambassade. Er zijn geen personen die rechtstreeks
bij de ambassade in dienst waren, die niet voor evacuatie in aanmerking kwamen. De
meeste bewakers bij de ambassade waren echter geen medewerkers van de ambassade, maar
waren in dienst van een externe dienstverlener.

Vraag 2

Kunt u precies laten weten op welke datum na het aannemen van motie Belhaj op 18 augustus
jl.1 het ministerie het verzoek van de externe dienstverlener om de bewakers te evacueren,
heeft ontvangen? Kunt u dit verzoek de Kamer doen toekomen?

Antwoord 2

De externe dienstverlener heeft op 15 augustus 2021 via e-mail een schriftelijk verzoek
om evacuatie van zijn mensen gestuurd aan de Minister van Buitenlandse Zaken. Dit
was voorafgaand aan het debat van 17 augustus en kort voordat de evacuaties begonnen.
Eerder al had hij eenzelfde verzoek mondeling aan de ambassade gedaan. Over het oorspronkelijke
verzoek van 15 augustus werd door de dienstverlener per e-mail gerappelleerd op 25 september
en op 4 oktober. Het verzoek van 15 augustus en beide rappels worden op vertrouwelijke
basis met u gedeeld.2

Vraag 3

Kunt u bevestigen dat de breed aangenomen motie-Belhaj niet aangeeft dat medewerkers
die voor de Nederlandse missie hebben gewerkt, moeten worden uitgesloten omdat ze
niet rechtstreeks onder contract stonden van Nederland?

Antwoord 3

De motie-Belhaj definieert de te evacueren doelgroepen in brede zin als «medewerkers
die de Nederlandse overheid hebben bijgestaan» en bevat geen uitsluitende voorwaarden.
In antwoorden op eerdere vragen van uw Kamer van 16 december jl.3 is uitgelegd waarom het kabinet van mening is dat deze groep van ongeveer 200 (aantal
genoemd in hulpverzoek van 15 augustus 2021) bewakers en ander servicepersoneel, die
in dienst was bij de externe dienstverlener, niet behoort tot de groep van medewerkers
die voor overbrenging in aanmerking komen.

Vraag 4

Kunt u bevestigen dat in de Kamerbrief inzake de uitvoering van de motie-Belhaj van
11 oktober jl.4 niet is opgenomen dat personen rechtstreeks in dienst van Nederland moeten zijn geweest
om in aanmerking te komen voor evacuatie? Kunt u daarnaast bevestigen dat er niet
in de motie-Belhaj staat dat ambassadebewakers die officiële vertegenwoordigingen
van staten bewaken, moeten worden uitgesloten?

Antwoord 4

De verdere uitvoering van de motie-Belhaj na afloop van de evacuatiefase, zoals uiteengezet
in de brief van 11 oktober 2021, beperkt zich tot drie specifieke groepen. Allereerst
degenen die in augustus al opgeroepen waren voor vertrek op basis van de motie-Belhaj,
maar die niet meer tijdig konden uitreizen of de luchthaven niet op tijd konden bereiken.
En daarnaast twee bijzondere groepen die vallen onder de speciale voorziening die
het kabinet heeft getroffen en die in de brief van 11 oktober worden toegelicht.5 De bewakers bij de ambassade die in dienst waren van de externe dienstverlener vallen
niet binnen de criteria voor een van deze drie groepen. Zie met betrekking tot wat
er in de motie-Belhaj staat het eerdere antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Kunt u bevestigen dat in de motie-Belhaj – aangenomen daags na de val van Kabul op
15 augustus jl. – het kabinet wordt verzocht additionele groepen te evacueren die
vóór het aannemen van de motie niet in aanmerking kwamen voor evacuatie? Zo ja, waarom
baseert u uw besluit om de ambassademedewerkers niet te evacueren op een besluit dat
vóór de motie-Belhaj is genomen, terwijl u dat bij andere groepen ook niet doet?

Antwoord 5

Het klopt dat met de uitvoering van de motie-Belhaj van 18 augustus 2021 tijdens de
acute evacuatiefase groepen in aanmerking zijn gebracht voor evacuatie die voorheen
niet in aanmerking kwamen. Overwegingen die ten grondslag lagen aan het besluit dat
de medewerkers van de externe dienstverlener die hebben gewerkt als bewakers bij de
Nederlandse ambassade niet voor overbrenging in aanmerking kwamen, waren ten eerste
dat zij niet in dienst waren van de ambassade maar bij een particulier bedrijf en
ten tweede dat zij geen (militaire) objecten van buitenlandse strijdkrachten bewaakten,
maar officiële vertegenwoordigingen van andere staten, waarmee de Taliban officiële
contacten nastreeft. Zoals eerder gemeld aan uw Kamer in de brief van 24 november
20216 vormen zij vanwege deze overwegingen een duidelijk andere groep dan de groepen die
wel voor evacuatie in aanmerking kwamen zoals uiteengezet in de brief van 11 oktober
2021. De omvang van deze groep bewakers zou potentieel, inclusief de kerngezinsleden,
800 tot 1000 personen kunnen zijn.

Vraag 6

Klopt het dat de externe dienstverlener die het verzoek tot evacuatie van de ambassadebewakers
heeft gedaan na het aannemen van de motie Belhaj, tot op heden niet rechtstreeks op
de hoogte is gesteld van het besluit de bewakers niet te evacueren? Zo ja, hoe verklaart
u dit? Zo nee, kunt u alle correspondentie of gespreksverslagen van telefoongesprekken
na het aannemen van de motie-Belhaj waarin dit besluit is meegedeeld aan de dienstverlener,
de Kamer doen toekomen?

Antwoord 6

De externe dienstverlener was, uit zijn regelmatige contacten met de ambassade, reeds
vanaf begin 2021 bekend met het feit dat zijn werknemers niet door Nederland geëvacueerd
zouden worden. In mondelinge contacten is tegenover hem herhaald dat het niet te verwachten
was dat dit standpunt zou veranderen. Van deze gesprekken is geen verslag opgetekend.
Op 14 augustus is in een gesprek op de ambassade in Kaboel tegenover de supervisor
van deze groep en een aantal van de medewerkers van de dienstverlener bevestigd dat
voor deze groep een andere situatie geldt dan voor het ambassadepersoneel, dat zij
niet binnen de door het ministerie in Den Haag vastgestelde kaders vallen, en dat
uiteindelijk de werkgever voor hun veiligheid verantwoordelijk is.

Het e-mailverzoek dat de externe dienstverlener op 15 augustus aan de toenmalige Minister
van Buitenlandse Zaken stuurde is op eenzelfde wijze behandeld als de vele andere
hulpverzoeken die via diverse mailadressen, ook die van bewindspersonen en individuele
ambtenaren of van directies, bij Buitenlandse Zaken binnenkwamen. Al deze verzoeken
zijn doorgeleid naar de mailbox kabul@minbuza.nl. Behoudens degenen die in de acute
evacuatiefase uit deze mailbox zijn gelicht met een oproep om naar de luchthaven te
komen, is op geen van die andere verzoeken ingegaan; het ging zoals bekend in die
eerste periode om tienduizenden e-mails.

Met de externe dienstverlener is voornamelijk mondeling (telefonisch) en soms via
whatsapp gecommuniceerd. In deze communicatie is niet gereageerd op zijn verzoek aan
de Minister, noch is een specifiek nieuw standpunt ten aanzien van zijn groep ingenomen
of aan hem medegedeeld. In een berichtenuitwisseling op 23-24 augustus laat de ambassadeur
hem via whatsapp weten niet te verwachten dat het standpunt over de groep zou veranderen.
De app-uitwisseling wordt op vertrouwelijke basis met u gedeeld.7 In een telefonische uitwisseling op 25 en 26 augustus met een medewerker van het
BZ-crisisteam werd hem verzocht om een namenlijst toe te sturen (zie ook het antwoord
op vraag 7) maar is niet met hem over het evacuatieverzoek of een eventuele aanpassing
van het standpunt ten aanzien van de groep gesproken. Toen de dienstverlener de lijst
op 26 augustus toezond was er net een einde gekomen aan de evacuaties omdat de luchthaven
was gesloten.

Gedurende september is, onder meer met uw Kamer, intensief gesproken over hoe om te
gaan met de vele verzoeken en met de vele mensen die vanuit Afghanistan nog op hulp
wachtten. Besluitvorming is met uw Kamer gedeeld per brief van 11 oktober 2021. Achteraf
bezien is het spijtig dat aan de dienstverlener in die periode, anders dan een ontvangstbevestiging
op 26 augustus 2021 voor de lijst, geen schriftelijk antwoord op het evacuatieverzoek
meer is gestuurd.

Net als de vele anderen die in de acute evacuatiefase een hulpverzoek instuurden heeft
ook de externe dienstverlener in oktober een standaardantwoord ontvangen, dat vanuit
een «no reply»-mailbox is verzonden. In dat bericht (zie bijlage)8 is aan hem en aan alle anderen onder meer medegedeeld dat «the possibilities for support are unfortunately limited at this time». Daarna zijn reguliere werkcontacten voortgezet, onder meer over het afsluiten van
een nieuw bewakingscontract voor het terrein waar eigendommen van de ambassade momenteel
zijn opgeslagen.

Vraag 7

Klopt het dat de externe dienstverlener eind augustus een namenlijst heeft aangedragen
met personen die langer dan tien jaar als ambassademedewerker voor Nederland hebben
gewerkt? Zo ja, kunt u bevestigen of de dienstverlener dit op verzoek van het ministerie
heeft gedaan? Kunt u daarnaast exact aangeven wat er met deze namenlijst is gebeurd
en kunt u alle correspondentie tussen het ministerie en de externe dienstverlener
inzake deze namenlijst de Kamer doen toekomen?

Antwoord 7

Het klopt dat de dienstverlener op 26 augustus 2021, op verzoek van het crisisteam
een dag eerder, een namenlijst van zijn medewerkers heeft aangedragen met daarop 179
namen. In zijn korte aanbiedingsmail schrijft hij dat het personen betreft die 10
jaar of langer bij de ambassade hebben gewerkt. Op deze lijst staan geen lengten van
dienstverbanden vermeld en daar was ook niet specifiek om verzocht.

De reden waarom het crisisteam de lijst op 25 augustus telefonisch bij het bedrijf
opvroeg is omdat bij het hulpverzoek geen overzicht zat van wie dit betrof. Op dat
moment werden voor alle hulpverzoeken in de kabul-mailbox de ontbrekende namen en
gegevens voor zover mogelijk alsnog opgevraagd door het crisisteam. De ambassade zat
middenin de evacuatieoperatie en kon de lijst niet verstrekken. Het crisisteam wilde
de namen op de lijst tevens kunnen cross-checken met binnengekomen individuele verzoeken
in de kabul-mailbox, teneinde te kunnen vaststellen of het bij verzoeken van mensen
die aangaven beveiliger te zijn of te zijn geweest al dan niet om personen ging die
rechtstreeks in dienst waren (geweest) van de ambassade.

Op het moment dat de lijst op 26 augustus werd ontvangen sloot de luchthaven en kwam
de evacuatie tot een einde. De lijst als zodanig is daarna niet meer gebruikt. Het
crisisteam stuurde nog wel een ontvangstbevestiging aan het bedrijf en gaf daarin
aan dat de lijst zou worden doorgegeven aan «teams die namenlijsten opstellen van personen die voor Nederland of de ambassade gewerkt
hebben» met daaronder het advies dat op dat moment aan iedereen in Kaboel werd gegeven,
om niet meer naar de luchthaven te gaan. Kopie van deze mailwisseling wordt eveneens
vertrouwelijk met u gedeeld.3) De namenlijsten kunnen om privacy-redenen niet gedeeld
worden.

Begin september deelt de ambassade, inmiddels tijdelijk gevestigd in Qatar, ook een
lijst met namen van medewerkers van de externe dienstverlener met het crisisteam die
dateert van 8 juni 2021. Daar staan 146 namen op, waarvan er 129 ook op de lijst van
26 augustus staan. Op deze lijst van 8 juni met 146 namen staat de duur van het dienstverband
wel vermeld en staan 59 personen met een dienstverband van 10 jaar of langer.

Vraag 8

Hoeveel ambassadebewakers die in dienst stonden van deze dienstverlener zijn er uiteindelijk
per 31 december jl. ontslagen? Hoeveel van deze personen zijn er inmiddels door Nederland
via deze dienstverlener weer in dienst genomen? Wat is er bij u bekend over het lot
van de ontslagen personen die niet weer in dienst zijn genomen?

Antwoord 8

De externe dienstverlener heeft nog tot eind 2021 beveiligingswerkzaamheden bij de
voormalige Nederlandse ambassade uitgevoerd. Ons zijn geen berichten bekend dat zijn
medewerkers daarbij in problemen zijn gekomen. Van de externe dienstverlener is vernomen
dat op basis van de lijst met 179 namen inmiddels 149 medewerkers per 31 december
2021 zijn ontslagen. De overige 30 personen staan nog onder contract bij het bedrijf.
Het ontslag was het gevolg van het opzeggen van de Nederlandse ambassadecontracten,
zoals gesteld in antwoord op eerdere vragen van uw Kamer.9

Er is met deze externe dienstverlener inmiddels een nieuw contract afgesloten voor
bewaking van een terrein in de voormalige groene zone waar op dit moment de achtergebleven
Nederlandse eigendommen worden bewaard. Onder dit nieuwe contract worden nog elf medewerkers
van de dienstverlener ingezet voor de beveiliging van de ambassade op de nieuwe locatie.

Zoals bekend is de economische situatie in Afghanistan erg slecht en voor mensen die
in deze omstandigheden hun baan verliezen nog slechter. Daarom heeft mijn voorganger
op 19 november 2021 besloten om aan de werknemers die zouden worden ontslagen via
de werkgever een financiële tegemoetkoming ter hoogte van vier maandsalarissen (ongeacht
de duur van het dienstverband) beschikbaar te stellen, om hen te helpen in deze moeilijke
tijden. Deze tegemoetkoming is overgemaakt aan de werkgever en wordt door hem momenteel
uitbetaald aan betrokkenen.

Vraag 9

Wilt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden en uw antwoorden voor het aankomende
plenaire debat over de huidige stand van zaken inzake de evacuatie-operatie aan de
Kamer doen toekomen?

Antwoord 9

Ja.

Bijlage: bij antwoord op vraag 6: «Bericht van de Nederlandse regering» (als bulk-mail
verzonden in week 11–15 okt 2021)